Phù võng mạc có phải phẫu thuật không? Làm thế nào để bảo tồn thị lực?

Phù võng mạc là bệnh gì?

Phù võng mạc là tình trạng dịch tích tụ bất thường trong các lớp của võng mạc, đặc biệt ở vùng hoàng điểm tức khu vực chịu trách nhiệm cho thị lực trung tâm và khả năng nhìn rõ chi tiết. 

Khi lượng dịch vượt quá ngưỡng cho phép, các mô võng mạc sẽ bị sưng phù, từ đó làm suy giảm thị lực và khiến hình ảnh nhìn thấy trở nên méo mó hoặc mờ nhòe. Đây là một bệnh lý mắt khá phổ biến nhưng thường diễn tiến âm thầm, không gây đau nên không phải người bệnh nào cũng phát hiện trong giai đoạn sớm.

Bất thường này xảy ra khi các mạch máu nuôi dưỡng võng mạc bị tổn thương và rò rỉ dịch vào mô xung quanh. Ở giai đoạn sớm, người bệnh có thể chỉ cảm thấy nhìn hơi mờ hoặc khó tập trung khi đọc chữ nhỏ mà chưa nhận ra thị lực đang suy giảm. Tuy nhiên, nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, dịch tích tụ lâu ngày có thể làm tổn thương tế bào cảm thụ ánh sáng và khiến người bệnh nhìn mờ vĩnh viễn.

Nguyên nhân phổ biến nhất dẫn đến võng mạc bị phù là bệnh võng mạc do đái tháo đường. Khi đường huyết tăng cao kéo dài, thành mạch máu võng mạc trở nên yếu và dễ rò rỉ dịch. Ngoài ra, bệnh cũng có thể xuất hiện sau phẫu thuật mắt, do lão hóa tự nhiên, tắc nghẽn tĩnh mạch võng mạc, viêm nhiễm trong mắt hoặc các rối loạn miễn dịch. 

Tất nhiên, một số trường hợp không xác định được nguyên nhân rõ ràng, thường gặp ở người trẻ làm việc nhiều với mắt hoặc chịu áp lực thị giác kéo dài.

Võng mạc bình thường (trái) và võng mạc bị phù (phải)

Cơ chế phù xuất tiết võng mạc mắt 

Chúng ta cần biết rằng võng mạc hoạt động nhờ hệ thống mạch máu cực kỳ tinh vi giúp cung cấp oxy và dưỡng chất. Khi các mạch máu này bị tổn thương, hàng rào bảo vệ tự nhiên giữa mạch máu và mô võng mạc sẽ bị phá vỡ. Lúc này, dịch và protein từ lòng mạch thoát ra ngoài, tích tụ trong các lớp võng mạc và gây nên tình trạng phù nề.

Trong nhiều trường hợp, cơ thể phản ứng với tình trạng thiếu oxy hoặc viêm bằng cách sản sinh các chất trung gian làm tăng tính thấm thành mạch. Điều này khiến dịch rò rỉ nhiều hơn và làm phù võng mạc tiến triển nặng dần theo thời gian. Nếu tình trạng kéo dài, cấu trúc võng mạc sẽ bị biến dạng, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng truyền tín hiệu thị giác lên não.

Một số yếu tố nguy cơ có thể thúc đẩy cơ chế phù xuất tiết võng mạc bao gồm đái tháo đường, tăng huyết áp, xơ vữa mạch máu, viêm màng bồ đào, chấn thương mắt hoặc biến chứng sau phẫu thuật mắt. Người lớn tuổi hoặc người có bệnh lý toàn thân mạn tính thường có nguy cơ cao hơn do hệ mạch máu suy yếu theo thời gian.

Triệu chứng của phù võng mạc mắt 

Bệnh lý thường xuất hiện từ từ và dễ bị nhầm lẫn với tình trạng mỏi mắt thông thường. Trong giai đoạn đầu, người bệnh có thể chưa nhận thấy thay đổi rõ rệt vì bệnh không gây đau hay đỏ mắt. Tuy nhiên, khi dịch tích tụ nhiều hơn, thị lực bắt đầu bị ảnh hưởng rõ ràng hơn.

Người mắc phù võng mạc có thể nhận thấy hình ảnh trước mắt bị mờ, thiếu sắc nét hoặc khó nhìn rõ các chi tiết nhỏ. Một số người cảm thấy các vật thể trước mắt bị biến dạng, đường thẳng trông cong hoặc lượn sóng. 

Ngoài ra, vùng trung tâm tầm nhìn có thể xuất hiện đốm đen hoặc khoảng trống khiến việc đọc sách, sử dụng điện thoại hoặc làm việc cần độ chính xác cao trở nên khó khăn hơn. Màu sắc của sự vật đôi khi cũng nhạt hơn hoặc không còn rõ ràng như trước.

Điểm đáng chú ý là các triệu chứng thường chỉ xuất hiện ở một mắt trong thời gian đầu kết hợp với cơ chế não bộ có thể tự bù trừ bằng mắt còn lại khiến người bệnh chủ quan. 

Người bị tổn thương võng mạc sẽ thấy tầm nhìn mờ 

Các nguyên nhân gây ra phù võng mạc

Theo các bác sĩ chuyên khoa Mắt của Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, nguyên nhân gây ra bất thường này thường gặp nhất là bệnh võng mạc tiểu đường – biến chứng của đái tháo đường kéo dài. 

Khi đường huyết không được kiểm soát tốt, các mạch máu nhỏ trong võng mạc bị tổn thương, trở nên yếu và rò rỉ dịch vào mô võng mạc, từ đó gây phù. Tình trạng này thường ảnh hưởng đến cả hai mắt và có nguy cơ dẫn đến mù lòa nếu không điều trị sớm.

Ngoài đái tháo đường, bệnh cũng có thể xuất hiện sau các phẫu thuật mắt như mổ đục thủy tinh thể, điều trị glôcôm hoặc phẫu thuật võng mạc. Số ít người bệnh có thể gặp phù hoàng điểm vài tuần sau mổ do phản ứng viêm hoặc thay đổi cấu trúc trong mắt. Lão hóa theo tuổi tác cũng là yếu tố quan trọng, bởi khi tuổi càng cao, các mạch máu và cấu trúc nâng đỡ võng mạc dần suy yếu, dễ dẫn đến rò rỉ dịch.

Tắc nghẽn tĩnh mạch võng mạc là một nguyên nhân khác thường gặp. Khi dòng máu lưu thông bị cản trở, áp lực trong mạch tăng lên khiến dịch thoát ra ngoài và gây sưng võng mạc. Bất thường này thường liên quan đến cao huyết áp, xơ vữa động mạch, đái tháo đường hoặc tăng nhãn áp. 

Bên cạnh đó, các bệnh viêm nhiễm tại mắt như viêm màng bồ đào hoặc các rối loạn miễn dịch toàn thân cũng có thể làm tổn thương mô võng mạc, kích hoạt phản ứng viêm và gây phù.

Chẩn đoán bệnh phù võng mạc mắt như thế nào?

Để chẩn đoán bệnh chính xác, bác sĩ nhãn khoa thường kết hợp nhiều phương pháp thăm khám khác nhau nhằm đánh giá toàn diện cấu trúc và chức năng của mắt. Trước hết, người bệnh sẽ được kiểm tra thị lực bằng các bảng đo chuyên dụng như bảng Snellen. Đây là bước đánh giá ban đầu giúp bác sĩ nhận biết mức độ suy giảm thị lực và định hướng nguyên nhân.

Sau đó, bác sĩ có thể tiến hành soi đáy mắt khi đã nhỏ thuốc giãn đồng tử hoặc chụp ảnh đáy mắt. Việc giãn đồng tử giúp quan sát rõ hơn các cấu trúc phía sau mắt, đặc biệt là vùng hoàng điểm tức khu vực dễ bị phù nề nhất. 

Nếu nghi ngờ có rò rỉ mạch máu, phương pháp chụp mạch huỳnh quang sẽ được chỉ định. Trong kỹ thuật này, thuốc cản quang được tiêm vào tĩnh mạch cánh tay và máy chụp sẽ ghi lại đường đi của thuốc trong hệ mạch võng mạc. Những vùng mạch máu bị tắc hoặc rò rỉ sẽ được thể hiện rõ trên hình ảnh, giúp xác định mức độ tổn thương.

Một phương pháp hiện đại thường được sử dụng là chụp cắt lớp quang học OCT. Kỹ thuật này sử dụng ánh sáng để tạo hình ảnh chi tiết từng lớp võng mạc, từ đó xác định chính xác mức độ phù ở võng mạc cũng như theo dõi hiệu quả điều trị theo thời gian. Nhờ OCT, bác sĩ có thể phát hiện bệnh ngay cả khi triệu chứng còn rất nhẹ, giúp can thiệp sớm và bảo tồn thị lực tốt hơn.

Người bệnh sẽ được chỉ định chụp OCT để chẩn đoán bệnh 

Điều trị bệnh phù võng mạc mắt bằng phẫu thuật dịch kính 

Hiện nay, nhiều phương pháp điều trị được áp dụng nhằm giảm phù, kiểm soát nguyên nhân và cải thiện thị lực cho người bệnh. Trong giai đoạn đầu, bác sĩ thường ưu tiên điều trị nội khoa như tiêm thuốc Anti-VEGF vào nội nhãn để ức chế yếu tố tăng trưởng mạch máu bất thường. Phương pháp này giúp làm giảm sưng võng mạc và làm chậm tiến triển bệnh.

Nếu tình trạng phù liên quan đến viêm, bác sĩ có thể chỉ định thuốc chống viêm hoặc corticosteroid dưới dạng thuốc nhỏ mắt, thuốc uống hoặc tiêm quanh nhãn cầu nhằm kiểm soát phản ứng viêm và giảm phù nề. Tuy nhiên, người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn điều trị chặt chẽ, không tự ý sử dụng thuốc vì có thể làm bệnh nặng hơn.

Trong những trường hợp võng mạc bị phù kéo dài hoặc xuất hiện tình trạng co kéo dịch kính lên võng mạc, phẫu thuật cắt dịch kính sẽ được cân nhắc. Đây là phương pháp loại bỏ phần dịch kính bất thường bên trong mắt để giảm lực kéo lên võng mạc, đồng thời tạo điều kiện cho võng mạc hồi phục tốt hơn. Phẫu thuật thường được chỉ định khi các phương pháp điều trị khác không mang lại hiệu quả hoặc khi cấu trúc mắt đã bị ảnh hưởng đáng kể.

Sau điều trị, người bệnh cần tái khám định kỳ để theo dõi tiến triển vì phù võng mạc có thể tái phát nếu nguyên nhân nền chưa được kiểm soát. 

Tóm lại, phù võng mạc là bệnh lý phải được phát hiện và kiểm soát sớm. Để chủ động bảo vệ thị lực của bản thân, bạn nên duy trì thói quen sinh hoạt điều độ và thăm khám mắt định kỳ tại các Bệnh viện có chuyên khoa Mắt uy tín.