Rách kết mạc có nguy hiểm không? Điều trị như thế nào?

Rách kết mạc là gì?

Rách kết mạc là tình trạng lớp kết mạc của mắt bị tổn thương, xuất hiện vết rách do tác động từ bên ngoài. Kết mạc là lớp màng mỏng, trong suốt, bao phủ phần lòng trắng của mắt và mặt trong của mí mắt. Đây là bộ phận tiếp xúc trực tiếp với môi trường bên ngoài nên rất dễ bị ảnh hưởng khi có va chạm, dị vật hoặc chấn thương.

Trong nhiều trường hợp, vết rách ở kết mạc có thể chỉ nông và khó nhận biết bằng mắt thường. Tuy nhiên, nếu không được xử lý đúng cách, tổn thương này vẫn có nguy cơ nhiễm trùng, gây loét kết mạc hoặc ảnh hưởng đến các cấu trúc sâu hơn của mắt. Vì vậy, người bệnh không nên chủ quan, đặc biệt khi mắt xuất hiện triệu chứng bất thường.

Sai lầm thường gặp là khi bị cộm xốn, người bệnh có thói quen dùng tay dụi mắt để giảm khó chịu. Hành động này tưởng chừng vô hại nhưng thực tế có thể làm vết rách lan rộng hơn khiến tổn thương nặng hơn và tiềm ẩn nguy cơ suy giảm thị lực.

Tổn thương kết mạc rất thường gặp khi va chạm hoặc tiếp xúc với các tác nhân từ môi trường 

Triệu chứng của rách kết mạc là gì?

Triệu chứng rách kết mạc thường xuất hiện ngay sau chấn thương mắt với mức độ từ nhẹ đến nặng tùy theo vị trí và kích thước vết rách. Người bệnh có thể cảm nhận rõ sự khó chịu ở mắt nhưng đôi khi lại đánh giá thấp mức độ nghiêm trọng.

Về triệu chứng cơ năng, người bệnh thường có cảm giác cộm xốn, như có dị vật trong mắt. Mắt có thể đỏ, đau và khó chịu rõ rệt, đặc biệt khi chớp mắt hoặc nhìn vào nơi có ánh sáng mạnh. Một số trường hợp còn kèm theo chảy nước mắt nhiều hơn bình thường.

Về triệu chứng thực thể, khi thăm khám, bác sĩ có thể quan sát thấy kết mạc bị rách, thậm chí cuộn lại, làm lộ phần củng mạc bên dưới. 

Nguyên nhân dẫn đến rách kết mạc là gì?

Bất thường này thường xảy ra do các tác động cơ học trực tiếp lên mắt trong sinh hoạt hằng ngày. Nguyên nhân phổ biến nhất là tai nạn, xung đột hoặc chấn thương trong quá trình lao động, sinh hoạt và chơi thể thao.

Ngoài ra, nhiều trường hợp rách kết mạc xuất phát từ việc mắt va chạm với các dị vật nhỏ như cát bụi, mảnh gỗ, mảnh kim loại hoặc thậm chí là mảnh giấy. Dù vết rách ban đầu có thể rất nông nhưng  dị vật này vẫn có khả năng mang theo vi khuẩn làm tăng nguy cơ nhiễm trùng và loét kết mạc nếu không được xử lý đúng cách.

Các vật sắc nhọn như dao, kéo, kim, dây kẽm hoặc các vật có tốc độ cao trong tai nạn cũng là nguyên nhân thường gặp gây rách kết mạc nghiêm trọng. Nếu không may bị tổn thương mắt do các vật sắc nhọn, tổn thương không chỉ dừng lại ở kết mạc mà còn có thể ảnh hưởng đến củng mạc và các cấu trúc sâu hơn của nhãn cầu, do đó bạn nên đi thăm khám và điều trị càng sớm càng tốt.

Hướng dẫn cách xử lý khi bị rách kết mạc 

Ngay khi phát hiện ra có các triệu chứng của kết mạc bị tổn thương, bạn nên tham khảo các bước xử lý dưới đây: 

• Dùng nước sạch hoặc dung dịch nước muối sinh lý để rửa mắt nhẹ nhàng. Bạn ó thể sử dụng chén hoặc ly nước sạch, áp sát vào bờ xương hốc mắt rồi mở mắt trong nước để cuốn trôi bụi bẩn.
• Chớp mắt nhiều lần nhằm giúp nước mắt tự nhiên rửa sạch các dị vật nhỏ còn sót lại.
• Kéo nhẹ mi mắt trên xuống mi mắt dưới để lông mi mi dưới quét bớt bụi bẩn bám ở mặt trong mi trên.

Đồng thời, bạn không nên cố gắng lấy dị vật đang găm sâu trong mắt hoặc dụi mắt sau chấn thương, kể cả khi có cảm giác ngứa hoặc cộm nhiều. Hành động cố gắng lấy dị vật hoặc dụi mắt quá mức có thể khiến vết rách ở kết mạc bị tổn thương nặng hơn. 

Xem thêm: Vệ sinh mắt an toàn theo từng dạng tổn thương thường gặp

Hãy chớp mắt nhiều lần để nước mắt rửa trôi các dị vật nhỏ trong mắt  

Chẩn đoán điều trị rách kết mạc như thế nào?

Để đưa ra kết luận về tình trạng kết mạc của bệnh nhân, các bác sĩ sẽ khai thác triệu chứng, nguyên nhân và tình trạng thị lực của bệnh nhân. Khi kiểm tra, các bác sĩ có thể nhận thấy các biểu hiện như sau: 

• Kết mạc bị rách, có thể cuộn lại và để lộ phần củng mạc bên dưới.
• Kết mạc bắt màu khi nhuộm fluorescein, thường kèm theo xuất huyết dưới kết mạc.
• Trường hợp phù hoặc xuất huyết nhiều, tổn thương bên dưới có thể bị che lấp.

Bác sĩ có thể nhỏ thuốc tê bề mặt nhãn cầu và dùng tăm bông kiểm tra mức độ rách kết mạc, đồng thời đánh giá tình trạng củng mạc và dị vật dưới kết mạc. Với những trường hợp nghi ngờ tổn thương sâu, bác sĩ sẽ chỉ định thêm các phương pháp xét nghiệm như sau:

• Xét nghiệm máu tiền phẫu như tổng phân tích tế bào máu, đường huyết, đông máu, HBsAg, Anti-HCV khi có chỉ định phẫu thuật.
• Chụp CT hốc mắt không cản quang trong trường hợp nghi ngờ dị vật nội nhãn hoặc tổn thương hốc mắt. Không phải tất cả các ca rách kết mạc đều cần chụp CT.
• Siêu âm B nhãn cầu để đánh giá sự liên tục của thành nhãn cầu và phát hiện các tổn thương kèm theo như xuất huyết dịch kính hoặc tụ dịch hốc mắt.

Điều trị rách kết mạc như thế nào?

Với những trường hợp rách kết mạc đơn thuần, không ảnh hưởng đến nhãn cầu, người bệnh có thể được điều trị ngoại trú và theo dõi định kỳ. Trong trường hợp vết rách lớn kèm theo tổn thương nhãn cầu hoặc xuất huyết nặng, người bệnh sẽ được chỉ định điều trị nội trú để đảm bảo an toàn.

Điều trị phẫu thuật

Với những vết rách lớn hoặc không thể tự lành, bác sĩ sẽ chỉ định phẫu thuật khâu kết mạc. Phẫu thuật thường được thực hiện dưới hình thức gây tê tại chỗ. Cụ thể, trong quá trình phẫu thuật, bác sĩ sẽ:

• Quan sát các vùng củng mạc bên dưới để kiểm tra tổn thương đi kèm.
• Loại trừ dị vật còn sót trong vết rách.
• Khâu kết mạc bằng chỉ Vicryl 8.0.
• Tra thuốc mỡ kháng sinh như Ofloxacin 0,3% hoặc Tobramycin 0,3% để phòng nhiễm trùng.

Nếu vết rách ở kết mạc không thể tự lành, người bệnh có thể phải phẫu thuật 

Điều trị và chăm sóc sau phẫu thuật

Sau phẫu thuật, người bệnh cần tuân thủ đúng hướng dẫn điều trị của bác sĩ chuyên khoa để kết mạc hồi phục tốt và hạn chế biến chứng như sau:

• Nhỏ kháng sinh Tobramycin 3 mg/ml từ 4–6 lần mỗi ngày trong 1–2 tuần.
• Uống kháng sinh theo chỉ định của bác sĩ trong 5–7 ngày.
• Sử dụng thuốc kháng viêm và giảm đau đúng liều lượng, thời gian được kê đơn.
• Rửa mắt hằng ngày để giữ vùng mắt sạch sẽ.

Bác sĩ sẽ hẹn tái khám để theo dõi quá trình lành thương cửa kết mạc. Với các trường hợp chỉ khâu gây cộm, bác sĩ có thể chỉ định cắt chỉ sau khoảng 1 tuần. Với chỉ Vicryl, chỉ thường sẽ tự tiêu sau một thời gian.

Có thể nói, rách kết mạc là một trong số các tổn thương kết mạc thường gặp nhất và cần được sơ cứu, xử lý đúng cách để hạn chế sự ảnh hưởng đến thị lực. Ngoài ra, ngay cả khi đã điều trị xong, bạn vẫn nên đến Bệnh viện tái khám định kỳ để được các bác sĩ theo dõi khả năng phục hồi và phát hiện sớm các bất thường (nếu có).