Tắc động mạch trung tâm võng mạc: Diễn biến âm thầm gây mất thị lực!

Tắc động mạch trung tâm võng mạc là gì?

Võng mạc là lớp thần kinh nằm phía trong mắt, có nhiệm vụ tiếp nhận ánh sáng và truyền tín hiệu hình ảnh lên não để chúng ta nhìn thấy rõ mọi vật. Động mạch trung tâm võng mạc đóng vai trò cung cấp máu và oxy nuôi dưỡng toàn bộ cấu trúc quan trọng này.

Tắc động mạch trung tâm võng mạc xảy ra khi dòng máu nuôi võng mạc bị chặn lại đột ngột do cục máu đông hoặc tình trạng co thắt mạch máu. Khi máu không thể lưu thông, các tế bào võng mạc nhanh chóng rơi vào tình trạng thiếu oxy, rối loạn chuyển hóa và tổn thương không hồi phục.

Điều nguy hiểm nằm ở chỗ võng mạc rất nhạy cảm với thiếu máu. Chỉ sau một thời gian ngắn bị gián đoạn tuần hoàn, các tế bào thần kinh thị giác có thể chết dần dẫn đến suy giảm thị lực nghiêm trọng, thậm chí mất thị lực vĩnh viễn.

Động mạch vùng trung tâm võng mạc có thể bị tắc do cục máu đông hoặc mạch máu bị co thắt 

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng tắc động mạch trung tâm võng mạc

Có nhiều yếu tố khác nhau gây cản trở dòng máu đến võng mạc, nhưng phần lớn đều liên quan đến bệnh lý mạch máu toàn thân hoặc rối loạn đông máu. Theo các bác sĩ chuyên khoa, lý do dẫn đến tắc mạch trung tâm võng mạc bao gồm:

• Bệnh tim mạch và tăng huyết áp làm tổn thương thành mạch, tạo điều kiện hình thành cục máu đông.
• Xơ vữa động mạch khiến lòng mạch hẹp dần, giảm lưu lượng máu nuôi mắt.
• Các bệnh viêm mạch máu tự miễn như lupus ban đỏ, bệnh Kawasaki, bệnh Horton hoặc Behçet.
• Rối loạn đông máu, bệnh hồng cầu hình liềm làm tăng nguy cơ tắc mạch.
• Biến chứng sau phẫu thuật hoặc sau chấn thương nặng, đặc biệt vùng tiểu khung.
• Nhiễm trùng máu hoặc bọt khí đi vào mạch máu trong một số thủ thuật y khoa hiếm gặp.
• Tuổi tác cao khiến hệ mạch máu suy yếu theo thời gian.

Trên thực tế, bệnh lý này thường gặp nhiều ở người lớn tuổi hoặc người có bệnh nền tim mạch, tiểu đường, huyết áp cao. Đây cũng là nhóm đối tượng cần kiểm tra mắt định kỳ để phát hiện sớm nguy cơ.

Phân loại tình trạng tắc mạch trung tâm võng mạc

Bệnh có thể biểu hiện dưới nhiều hình thái khác nhau dưới đây tùy vị trí và mức độ tắc nghẽn mạch máu.

Mù thoáng qua do co thắt động mạch

Đây là tình trạng mất thị lực đột ngột ở một mắt nhưng chỉ kéo dài vài phút rồi hồi phục. Sau cơn mất thị lực, mắt gần như không có dấu hiệu bất thường. Tuy nhiên, hiện tượng này có thể là dấu hiệu cảnh báo sớm của bệnh lý mạch máu nghiêm trọng, đặc biệt là hẹp động mạch cảnh hoặc bệnh tim mạch tiềm ẩn.

Nếu mạch máu ở võng mạc bị tắc do động mạch co thắt, người bệnh sẽ chỉ mất thị lực trong vài phút 

Tắc nhánh động mạch trung tâm võng mạc

Trong trường hợp chỉ một nhánh động mạch bị tắc, người bệnh sẽ gặp các biến chứng:

• Giảm thị lực đột ngột
• Mất một phần vùng nhìn tương ứng khu vực võng mạc thiếu máu

Khi soi đáy mắt, bác sĩ có thể thấy vùng võng mạc phù nề hoặc phát hiện mảnh cholesterol, canxi gây tắc nghẽn.

Xem thêm: 

• Nguyên nhân gây bệnh u nguyên bào võng mạc và một số triệu chứng thường gặp
• Tân mạch võng mạc diễn biến âm thầm nhưng có thể gây mất thị lực!

Tắc động mạch trung tâm võng mạc có động mạch mi – võng mạc hỗ trợ

Khoảng 20% con người có thêm hệ mạch phụ gọi là động mạch mi – võng mạc. Trong trường hợp này, dù động mạch chính bị tắc, một phần võng mạc vẫn được nuôi dưỡng nên thị lực có thể hồi phục phần nào. Tuy vậy, đa số bệnh nhân vẫn bị suy giảm thị lực nghiêm trọng và cần theo dõi sát sao để phòng ngừa biến chứng.

Triệu chứng của bệnh tắc động mạch trung tâm võng mạc

Tắc mạch trung tâm võng mạc là bệnh lý không có triệu chứng báo trước. Không ít người bệnh chỉ phát hiện các dấu hiệu bất thường khi thị lực đã suy giảm rõ rệt. Một số triệu chứng có thể được ghi nhận bao gồm:

• Mất thị lực đột ngột ở một mắt
• Nhìn mờ hoặc không nhìn thấy ngay sau khi ngủ dậy
• Không đau mắt, không đỏ mắt
• Cảm giác như có màn sương che trước mắt

Chẩn đoán tắc động mạch trung tâm võng mạc như thế nào?

Để chẩn đoán chính xác bất thường về mạch máu ở trung tâm võng mạc, các bác sĩ sẽ yêu cầu bệnh nhân khám mắt và soi đáy mắt. 

Khám mắt lâm sàng

Trước hết, bệnh nhân sẽ được kiểm tra sức khỏe mắt tổng thể. Với các trường hợp bị tắc động mạch, các bác sĩ thường ghi nhận:

• Đồng tử giãn nhẹ
• Phản xạ ánh sáng yếu hoặc mất phản xạ trực tiếp
• Phần trước của mắt vẫn bình thường

Để chẩn đoán bất thường ở mạch máu võng mạc, các bác sĩ sẽ đánh giá sức khỏe mắt tổng thể

Soi đáy mắt

Sau khi được kiểm tra mắt lâm sàng, các bác sĩ sẽ tiến hành soi đáy mắt. Ở người bị tắc động mạch và phát hiện các dấu hiệu như sau:

• Các động mạch trong võng mạc bị co lại rõ rệt, trở nên rất nhỏ và mảnh, gần như không còn thấy dòng máu lưu thông ở giai đoạn đầu của bệnh.
• Võng mạc bị sưng do thiếu máu nuôi dưỡng, khiến lớp mô vốn trong suốt trở nên trắng đục, đồng tử nhìn vào có màu xám nhạt bất thường.
• Riêng vùng hoàng điểm lại có màu hồng nổi bật hơn xung quanh do các mô võng mạc xung quanh đã bị phù và nhạt màu vì thiếu máu.

Những hình ảnh này giúp bác sĩ xác định mức độ tổn thương và đưa ra hướng xử trí phù hợp. Ngoài ra, người bệnh có thể được chỉ định thêm các xét nghiệm tim mạch hoặc mạch máu nhằm tìm nguyên nhân nền gây tắc động mạch trung tâm võng mạc, từ đó giảm nguy cơ tái phát.

Điều trị tắc động mạch trung tâm võng mạc ra sao?

Mục tiêu điều trị chủ yếu là khôi phục lưu thông máu càng sớm càng tốt và hạn chế tổn thương lan rộng. Mặc dù bệnh chưa thể chữa khỏi hoàn toàn, tuy nhiên bác sĩ vẫn có thể áp dụng một số biện pháp xử trí khẩn cấp nhằm cải thiện khả năng phục hồi thị lực:

• Tăng thông khí bằng hỗn hợp oxy – CO₂: Người bệnh được hỗ trợ hít hỗn hợp khí đặc biệt giúp giãn mạch máu, từ đó tăng lưu lượng máu và có thể đẩy tác nhân gây tắc sang vị trí khác ít nguy hiểm hơn.
• Chọc tiền phòng mắt: Bác sĩ rút bớt một lượng nhỏ dịch trong mắt để giảm áp lực nội nhãn, tạo điều kiện cho dòng máu lưu thông trở lại.
• Massage nhãn cầu (day nhấn mắt): Thực hiện bởi bác sĩ nhằm tạo sự thay đổi áp lực trong mắt, hỗ trợ di chuyển cục tắc khỏi vị trí nguy hiểm.
• Sử dụng thuốc giãn mạch: Bệnh nhân có thể được dùng thuốc đường uống hoặc truyền tĩnh mạch nhằm cải thiện tuần hoàn máu đến võng mạc.
• Thuốc hạ nhãn áp: Một số thuốc như Acetazolamid sẽ được chỉ định để giảm áp lực trong mắt, góp phần cải thiện tưới máu.
• Thuốc chống đông máu: Thuốc giúp hạn chế sự phát triển thêm của cục máu đông và giảm nguy cơ tắc nghẽn nặng hơn.

Ngoài xử trí cấp cứu, việc điều trị nguyên nhân nền cũng đóng vai trò rất quan trọng để ngăn bệnh tái phát. Tùy từng trường hợp mà bệnh nhân có thể được điều trị theo hướng khác nhau, bao gồm:

• Kiểm soát tốt tăng huyết áp và bệnh tim mạch
• Điều trị sớm các bệnh viêm mạch như bệnh Horton bằng corticoid theo chỉ định bác sĩ
• Xử lý các ổ nhiễm trùng trong cơ thể và tại mắt
• Can thiệp phẫu thuật nếu có bất thường mạch máu hoặc tim mạch

Người bệnh có thể được chỉ định dùng các loại thuốc khác nhau như thuốc hạ nhãn áp, thuốc giãn mạch,...

Diễn biến và tiên lượng tắc động mạch trung tâm võng mạc 

Theo các bác sĩ của Trung tâm Mắt Phương Đông, diễn biến của bệnh phụ thuộc rất nhiều vào thời điểm phát hiện và xử trí. Đây là yếu tố quyết định khả năng hồi phục thị lực.

Nếu người bệnh được đưa đến cơ sở y tế trong vòng khoảng 2 giờ đầu sau khi xuất hiện triệu chứng thì vẫn còn cơ hội phục hồi thị lực. Nếu được điều trị đúng cách, dòng máu qua động mạch sẽ được lưu thông bình thường, võng mạc giảm phù và thị lực có thể được cải thiện một phần.

Trong khi đó, nếu bệnh được phát hiện muộn thì người bệnh có thể gặp các vấn đề sức khỏe ở mắt như sau:

• Thị lực giảm nặng và hồi phục rất hạn chế
• Vùng võng mạc bị tổn thương trở nên ổn định nhưng để lại khuyết thị trường (mất một phần vùng nhìn)
• Sau khoảng 1 tháng có thể xuất hiện teo gai thị
• Nguy cơ mù vĩnh viễn là rất cao

Trong trường hợp tắc nhánh động mạch võng mạc, mức độ ảnh hưởng có thể nhẹ hơn nhưng vẫn gây mất vùng nhìn tương ứng với khu vực bị tổn thương.

Tóm lại, tắc động mạch trung tâm võng mạc thường liên quan đến các bệnh lý toàn thân khác, chủ yếu là tiểu đường, tăng huyết áp dẫn đến tổn thương mạch máu và hình thành các cục máu đông. Đây là bệnh lý nguy hiểm vì không thể điều trị dứt điểm và chữa trị hướng tới bảo tồn thị lực ở mức tối đa.