Tân mạch võng mạc diễn biến âm thầm nhưng có thể gây mất thị lực!

Tân mạch võng mạc là bệnh gì?

Tân mạch võng mạc là tình trạng xuất hiện các mạch máu mới bất thường trên bề mặt hoặc bên trong võng mạc. Đây là lớp mô thần kinh nằm phía sau mắt, có nhiệm vụ tiếp nhận ánh sáng và truyền tín hiệu lên não để tạo hình ảnh.

Thông thường, hệ thống mạch máu võng mạc hoạt động ổn định và cung cấp đủ oxy cho mắt. Tuy nhiên, khi võng mạc bị thiếu máu hoặc thiếu oxy kéo dài, cơ thể sẽ tự tạo thêm  mạch máu mới nhằm bù đắp tình trạng này.

Vấn đề nằm ở chỗ những mạch máu mới này không khỏe mạnh như mạch máu bình thường. Chúng có xu hướng sở hữu thành mạch mỏng, dễ bị rò rỉ dịch, phát triển không đúng vị trí hoặc gây phù (hay xuất huyết võng mạc). 

Nếu không được phát hiện sớm, bệnh lý có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng như giảm thị lực, bong võng mạc hoặc thậm chí mất thị lực vĩnh viễn. Điều đáng nói là bệnh thường tiến triển âm thầm trong giai đoạn đầu, chỉ được phát hiện khi bệnh nhân có triệu chứng nhìn mờ rõ rệt. 

Các mạch máu phát triển bất thường ở võng mạc có thể gây suy giảm thị lực 

Cơ chế hình thành tân mạch võng mạc 

Khi nguồn cung oxy bị gián đoạn, tế bào võng mạc tiết ra chất kích thích tăng trưởng mạch máu (đặc biệt là VEGF). Chất dịch này sẽ thúc đẩy cơ thể hình thành mạch máu mới. Tuy nhiên, các mạch máu mới phát triển nhanh nhưng yếu và kém ổn định. Chúng dễ bị rò rỉ hoặc vỡ ra gây xuất huyết trong mắt. 

Theo các bác sĩ chuyên khoa Mắt của Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, bất thường này không tự xuất hiện mà thường liên quan đến các bệnh nền làm giảm nuôi dưỡng võng mạc, bao gồm:

• Bệnh võng mạc do đái tháo đường: Đây là nguyên nhân phổ biến nhất gây ra bệnh lý này. Lý do đến từ đường huyết cao lâu ngày làm tổn thương mạch máu nhỏ trong mắt.
• Tắc tĩnh mạch võng mạc: Nếu tĩnh mạch ở võng mạc bị tắc, máu không lưu thông được bình thường. Kết quả là võng mạc không nhận được đầy đủ oxy và chất dinh dưỡng nên tạo ra các mạch máu bất thường. 
• Bệnh võng mạc ở trẻ sinh non: Trong một số trường hợp, các em bé sinh ra với võng mạc phát triển không ổn định. Khi các em bé được đưa ra khỏi môi trường giàu oxy trong lồng ấp, võng mạc sẽ phản ứng bằng cách tạo ra các mạch máu mới. 
• Bệnh hồng cầu hình liềm: Bất thường này khiến khả năng vận chuyển oxy đến các mô, bao gồm võng mạc bị suy giảm, kích thích cơ thể sinh ra các mạch máu mới.
• Các bệnh viêm võng mạc như bệnh Eales hoặc nhiễm virus cytomegalovirus.

Triệu chứng nhận biết tình trạng tân mạch võng mạc 

Một trong những khó khăn lớn nhất của tân mạch võng mạc là giai đoạn đầu gần như không có triệu chứng rõ ràng. Người bệnh vẫn sinh hoạt bình thường cho đến khi mạch máu bất thường bắt đầu gây biến chứng.

Khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể nhận thấy cơ thể xuất hiện một số triệu chứng bất thường như sau: 

• Nhìn mờ dần: Thị lực giảm từ từ do võng mạc bị phù hoặc xuất huyết từ các mạch máu bất thường, khiến tầm nhìn không còn rõ nét như trước.
• Xuất hiện đốm đen hoặc “ruồi bay”: Người bệnh có thể nhìn thấy các chấm đen, sợi nhỏ hoặc bóng mờ trôi trước mắt, giống như có màn sương che nhẹ tầm nhìn; thường liên quan đến xuất huyết dịch kính khi mạch máu mới bị vỡ.
• Màu sắc nhìn kém sống động: Màu sắc trở nên nhạt hơn, hình ảnh thiếu độ tương phản và khó phân biệt các chi tiết nhỏ, đặc biệt khi đọc chữ hoặc nhìn vật ở xa.
• Giảm thị lực đột ngột: Thị lực giảm nhanh trong thời gian ngắn do xuất huyết lớn trong mắt hoặc bong võng mạc. Đây là dấu hiệu nguy hiểm cảnh báo người bệnh cần đi khám mắt ngay.
• Đau nhức mắt (ít gặp): Có thể xuất hiện cảm giác căng tức hoặc khó chịu nhẹ vùng mắt; dù không phổ biến nhưng vẫn bạn vẫn nên đi thăm khám để loại trừ biến chứng.

Xuất hiện nhiều đốm đen trong tầm nhìn có thể là triệu chứng sớm của tân mạch 

Chẩn đoán tân mạch võng mạc như thế nào?

Trên thực tế, nhiều người chỉ đi khám khi đã nhìn mờ, méo hình hoặc xuất hiện điểm tối trước mắt. Tuy nhiên, để chẩn đoán chính xác bệnh lý này, bác sĩ cần kết hợp nhiều phương pháp kiểm tra chuyên sâu thay vì chỉ khám mắt thông thường.

Các phương pháp chẩn đoán thường được áp dụng gồm:

• Kiểm tra đáy mắt: Bác sĩ sử dụng thiết bị chuyên dụng để quan sát trực tiếp võng mạc và hệ mạch máu trong mắt. Bất thường này  có thể được nhận biết thông qua sự xuất hiện của các mạch máu nhỏ, mỏng và uốn lượn bất thường trên bề mặt võng mạc.
• Chụp mạch huỳnh quang (FFA): Người bệnh được tiêm thuốc nhuộm huỳnh quang vào tĩnh mạch, sau đó bác sĩ chụp ảnh liên tục võng mạc để theo dõi dòng chảy của máu. Phương pháp này giúp phát hiện rõ các mạch máu mới và vùng rò rỉ dịch hoặc xuất huyết.
• Chụp cắt lớp quang học (OCT): Kỹ thuật sử dụng sóng ánh sáng để tạo hình ảnh cắt lớp chi tiết của võng mạc. OCT giúp phát hiện sớm phù võng mạc, dịch tích tụ và các tổn thương vi thể mà khám thông thường khó nhận ra.
• Siêu âm mắt: Được chỉ định khi bác sĩ không thể quan sát đáy mắt trực tiếp, chẳng hạn khi phát hiện bệnh nhân có xuất huyết dịch kính. Siêu âm giúp đánh giá cấu trúc bên trong nhãn cầu và hỗ trợ phát hiện dấu hiệu tân mạch gián tiếp.
• Chụp mạch ICG: Đây là kỹ thuật chụp mạch sử dụng thuốc nhuộm đặc biệt giúp quan sát sâu hơn lớp hắc mạc bên dưới võng mạc. Do đó, kỹ thuật này hỗ trợ chẩn đoán chính xác trong những trường hợp phức tạp.

Điều trị tân mạch võng mạc như thế nào?

Điều trị tân mạch võng mạc tập trung vào việc kiểm soát sự phát triển của mạch máu bất thường, giảm rò rỉ dịch và bảo vệ thị lực lâu dài. Tùy mức độ bệnh, bác sĩ có thể lựa chọn điều trị bằng thuốc, thủ thuật hoặc phối hợp nhiều phương pháp.

Điều trị bằng thuốc

Đối với các trường hợp được chỉ định dùng thuốc, bệnh nhân sẽ được tiêm thuốc ức chế yếu tố tăng trưởng nội mô mạch máu (anti-VEGF). Thuốc được tiêm trực tiếp vào mắt nhằm ngăn chặn sự hình thành và phát triển của các mạch máu mới. 

Đây là phương pháp điều trị chính hiện nay, giúp giảm phù võng mạc và cải thiện hoặc ổn định thị lực. Các thuốc thường dùng gồm Avastin, Lucentis và Eylea.

Bệnh nhân sẽ được tiêm anti VEGF để điều trị tân mạch 

Can thiệp thủ thuật

Nếu phương pháp dùng thuốc không đem lại hiệu quả như mong muốn, các bác sĩ sẽ cân nhắc cho bệnh nhân thực hiện một trong số các thủ thuật dưới đây: 

• Laser quang đông: Bác sĩ sử dụng tia laser để đốt và làm bít các mạch máu bất thường, từ đó hạn chế rò rỉ và giảm nguy cơ xuất huyết võng mạc. Phương pháp này thường áp dụng khi tổn thương khu trú rõ ràng.
• Quang động học (PDT): Người bệnh được tiêm thuốc nhạy sáng, sau đó chiếu laser vào vùng tổn thương để phá hủy chọn lọc các mạch máu mới mà ít ảnh hưởng đến mô lành xung quanh.
• Phẫu thuật võng mạc: Được chỉ định trong các trường hợp nặng như bong võng mạc hoặc xuất huyết dịch kính kéo dài. Mục tiêu là loại bỏ mô sẹo, tái tạo cấu trúc võng mạc và bảo tồn thị lực tối đa.
• Điều trị bệnh lý nền: Việc kiểm soát tốt các bệnh lý như đái tháo đường, tăng huyết áp hoặc rối loạn mỡ máu đóng vai trò quan trọng trong việc ngăn bệnh tiến triển và giảm nguy cơ tái phát tân mạch võng mạc.

Có thể nói, tân mạch võng mạc là bệnh lý nguy hiểm, có thể gây suy giảm thị lực cho người bệnh nếu diễn biến nặng. Tuy nhiên, nếu được thăm khám và điều trị đúng cách, bệnh lý có thể được kiểm soát và điều trị hiệu quả.