Tiêm vắc xin zona thần kinh và những điều lưu ý trước - sau khi tiêm

Vắc xin zona thần kinh là gì?

Tiêm vắc xin zona thần kinh là biện pháp chủ động giúp cơ thể tạo kháng thể chống lại virus Varicella Zoster (VZV) – tác nhân gây bệnh thủy đậu và zona thần kinh (giời leo). Sau khi mắc thủy đậu, virus VZV không biến mất hoàn toàn mà sẽ tồn tại âm thầm trong các hạch thần kinh nhiều năm. Khi hệ miễn dịch suy yếu do tuổi tác, bệnh lý nền hoặc điều trị ức chế miễn dịch, virus có thể tái hoạt động và gây bệnh zona thần kinh.

Hiện nay, vắc xin zona thần kinh thế hệ mới Shingrix được đánh giá là giải pháp phòng bệnh hiệu quả và an toàn. Đây là vắc xin bất hoạt tái tổ hợp, không sử dụng virus sống nên có thể sử dụng cho nhiều đối tượng, bao gồm cả người có nguy cơ suy giảm miễn dịch.

So với thế hệ vắc xin cũ Zostavax, Shingrix mang lại nhiều ưu điểm nổi bật trong phòng tránh các bệnh lý như sau:

• Hiệu quả bảo vệ cao: Vắc xin giúp giảm nguy cơ mắc zona thần kinh lên đến 97% ở người từ 50 – 69 tuổi và khoảng 91% ở người từ 70 tuổi trở lên.
• Hiệu lực bảo vệ kéo dài: Nghiên cứu cho thấy khả năng bảo vệ của Shingrix vẫn duy trì ở mức cao sau hơn 10 năm tiêm chủng.
• An toàn với nhiều đối tượng: Vì không phải vắc xin sống giảm độc lực nên Shingrix phù hợp hơn với người lớn tuổi và người có bệnh lý ảnh hưởng miễn dịch.
• Giảm nguy cơ biến chứng nguy hiểm: Vắc xin hỗ trợ phòng ngừa đau dây thần kinh sau zona – biến chứng thường gặp gây đau kéo dài nhiều tháng hoặc nhiều năm.

Vắc xin zona thần kinh có khả năng phòng ngừa bệnh gần như tuyệt đối 

Tiêm vắc xin zona thần kinh dành cho ai?

Theo khuyến cáo của CDC Hoa Kỳ và các chuyên gia y tế, tiêm vắc xin zona thần kinh đặc biệt cần thiết cho những nhóm đối tượng có nguy cơ cao mắc bệnh hoặc dễ gặp biến chứng nặng như sau:

• Người từ 50 tuổi trở lên: Đây là nhóm có nguy cơ cao bị zona thần kinh do hệ miễn dịch suy giảm theo tuổi tác.
• Người từ 18 tuổi trở lên có nguy cơ suy giảm miễn dịch: Bao gồm người đang điều trị ung thư, ghép tạng, mắc bệnh mạn tính hoặc sử dụng thuốc ức chế miễn dịch kéo dài.
• Người đã từng mắc thủy đậu: Virus VZV vẫn tồn tại trong cơ thể sau khi khỏi bệnh và có thể tái hoạt động bất cứ lúc nào.
• Người đã từng mắc zona thần kinh: Bệnh zona vẫn có khả năng tái phát nên tiêm vắc xin giúp giảm nguy cơ mắc lại.

Ngoài ra, ngay cả người đã tiêm vắc xin thủy đậu trước đây vẫn được khuyến cáo tiêm thêm vắc xin zona để tăng cường khả năng bảo vệ cơ thể lâu dài.

Xem thêm: Vắc xin zona tiêm mấy mũi? Lịch tiêm vắc xin zona mới cập nhật

Lợi ích khi tiêm vắc xin zona thần kinh

Có thể bạn chưa biết, tiêm vắc xin zona thần kinh không chỉ giúp giảm nguy cơ mắc bệnh mà còn hạn chế nhiều biến chứng nguy hiểm ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống. Ngoài phòng tránh bệnh lý zona thần kinh hiệu quả bằng cách giúp hệ miễn dịch nhận diện và kiểm soát virus VZV trước khi virus tái hoạt động, không ít người bệnh tiêm phòng vắc xin zona vì các lý do sau:

• Giảm nguy cơ đau dây thần kinh sau zona: Đây là biến chứng phổ biến nhất của zona thần kinh, gây đau kéo dài dai dẳng ngay cả khi tổn thương da đã lành.
• Hạn chế biến chứng nặng: Tiêm phòng giúp giảm nguy cơ mất thị lực, nhiễm trùng da, sẹo hoặc tổn thương thần kinh do zona gây ra.
• Phòng bệnh cho nhóm người nguy cơ cao: Người lớn tuổi hoặc suy giảm miễn dịch thường có nguy cơ diễn tiến nặng hơn khi mắc bệnh.
• Tiết kiệm chi phí điều trị: Chủ động tiêm phòng giúp giảm đáng kể chi phí khám chữa bệnh, thuốc men và thời gian chăm sóc điều trị biến chứng.

Vắc xin giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và gặp các biến chứng do bệnh gây ra

Tiêm vắc xin zona thần kinh dành cho ai?

Chỉ định

Mặc dù là biện pháp phòng bệnh chủ động được khuyến khích cho số đông nhưng không đồng nghĩa với ai cũng có thể tiêm vắc xin zona thần kinh Theo các bác sĩ của Trung tâm Tư vấn và Tiêm chủng Phương Đông, vắc xin Shingrix được khuyến khích cho các đối tượng dưới đây:

• Người từ 50 tuổi trở lên
• Người từ 18 tuổi trở lên có nguy cơ cao mắc zona thần kinh
• Người bị suy giảm miễn dịch hoặc đang điều trị ảnh hưởng hệ miễn dịch
• Người từng mắc thủy đậu hoặc zona thần kinh trước đây

Chống chỉ định

Như đã nhắc đến ở trên, một số trường hợp người bệnh không được  khuyến khích tiêm phòng hoặc cần trì hoãn tiêm phòng bao gồm:

• Người có tiền sử sốc phản vệ với thành phần của vắc xin
• Người đang mắc bệnh cấp tính hoặc sốt cao
• Người đang trong giai đoạn zona thần kinh cấp
• Phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước tiêm.

Ngoài ra, người đang điều trị hóa trị hoặc sử dụng thuốc ức chế miễn dịch cần được bác sĩ đánh giá thời điểm tiêm phù hợp để đảm bảo hiệu quả và an toàn.

Xem thêm: Tác dụng phụ của vắc xin Zona thần kinh là gì? Hướng dẫn cách chăm sóc tại nhà

Lịch tiêm vắc xin zona thần kinh mới cập nhật

Hiện tại, vắc xin zona thần kinh Shingrix tại Việt Nam được áp dụng lịch tiêm 2 mũi với khoảng cách tùy theo từng đối tượng cụ thể như sau:

Người già vẫn có thể tiêm vắc xin để phòng bệnh 

Tiêm vắc xin phòng zona có an toàn không?

Vắc xin zona thần kinh Shingrix đã trải qua nhiều thử nghiệm lâm sàng nghiêm ngặt trước khi được đưa vào sử dụng rộng rãi trên thế giới. Đến nay, loại vắc xin này đã được triển khai tại hơn 50 quốc gia và được đánh giá có hồ sơ an toàn cao.

Các phản ứng sau tiêm thường ở mức độ nhẹ và tự khỏi sau vài ngày có thể kể đến như sau:

• Đau, đỏ hoặc sưng tại vị trí tiêm;
• Mệt mỏi, đau cơ;
• Đau đầu;
• Sốt nhẹ hoặc ớn lạnh;
• Buồn nôn nhẹ.

Những phản ứng nghiêm trọng như sốc phản vệ hoặc hội chứng Guillain-Barré rất hiếm gặp. Người tiêm cần được theo dõi tại cơ sở tiêm chủng ít nhất 30 phút sau tiêm để đảm bảo an toàn.

Lưu ý trước và sau khi tiêm zona thần kinh

Vắc xin zona thần kinh được công nhận là an toàn, tuy nhiên để quá trình tiêm phòng diễn ra an toàn, thuận lợi thì người bệnh nên lưu ý một số vấn đề quan trọng trước và sau tiêm dưới đây:

Lưu ý trước khi tiêm vắc xin zona thần kinh

• Đảm bảo sức khỏe ổn định: Người tiêm nên chủng ngừa khi cơ thể khỏe mạnh, không bị sốt, cảm cúm hoặc đang mắc bệnh cấp tính.
• Khai báo đầy đủ tiền sử bệnh lý: Cần thông báo cho bác sĩ về các bệnh nền, thuốc đang sử dụng, tiền sử dị ứng hoặc các phản ứng bất thường sau tiêm trước đây.
• Khám sàng lọc trước tiêm: Việc khám sàng lọc giúp bác sĩ đánh giá tình trạng sức khỏe và chỉ định tiêm phù hợp, an toàn hơn.
• Thông báo nếu đang mang thai hoặc cho con bú: Phụ nữ mang thai, đang cho con bú hoặc có kế hoạch mang thai cần trao đổi trước với bác sĩ.
• Kiểm tra thông tin vắc xin: Người tiêm nên đối chiếu tên vắc xin, hạn sử dụng, tình trạng bao bì và thông tin mũi tiêm trước khi tiêm chủng.
• Chuẩn bị thể trạng tốt: Nên ăn uống đầy đủ, ngủ đủ giấc và hạn chế sử dụng rượu bia, chất kích thích trước ngày tiêm.

Lưu ý sau khi tiêm vắc xin zona thần kinh

• Ở lại theo dõi tại cơ sở tiêm chủng ít nhất 30 phút: Đây là khoảng thời gian quan trọng để phát hiện sớm các phản ứng bất thường nếu có.
• Tiếp tục theo dõi sức khỏe tại nhà trong 24 – 48 giờ: Người tiêm cần chú ý các biểu hiện như sốt, đau đầu, mệt mỏi hoặc sưng đỏ tại vị trí tiêm.
• Chăm sóc đúng cách khi có phản ứng nhẹ: Có thể chườm mát quanh vị trí tiêm, nghỉ ngơi và uống nhiều nước để giúp cơ thể hồi phục nhanh hơn.
• Không tự ý đắp lá hoặc chườm nóng lên vết tiêm: Những biện pháp dân gian không đúng cách có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng tại chỗ tiêm.
• Hạn chế vận động mạnh sau tiêm: Người tiêm nên nghỉ ngơi hợp lý, tránh thức khuya hoặc lao động quá sức trong vài ngày đầu.
• Liên hệ cơ sở y tế nếu có dấu hiệu bất thường: Nếu xuất hiện sốt cao kéo dài, khó thở, phát ban toàn thân hoặc đau sưng nghiêm trọng tại vị trí tiêm, cần đến cơ sở y tế để được xử trí kịp thời.

Có thể nói, tiêm vắc xin zona thần kinh là giải pháp phòng bệnh chủ động, an toàn và hiệu quả nhất hiện nay. Với hiệu quả bảo vệ cao và khả năng duy trì miễn dịch kéo dài, vắc xin zona thần kinh đặc biệt được khuyến cáo cho người từ 50 tuổi trở lên và người có nguy cơ suy giảm miễn dịch. Để đảm bảo hiệu quả tiêm chủng tối ưu, người dân nên chủ động thăm khám, tư vấn và tiêm chủng tại các cơ sở uy tín, tuân thủ đúng lịch tiêm và hướng dẫn theo dõi sau tiêm từ nhân viên y tế.