Tình trạng trẻ thiếu sắt mà cha mẹ cần nhận biết sớm

Sắt đóng vai trò như thế nào đối với sức khỏe?

Sắt là dưỡng chất đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của trẻ nhỏ. Mặc dù chỉ chứa một lượng nhỏ trong cơ thể nhưng sắt có nhiệm vụ chuyển hóa oxy giúp kích thích sự phát triển trí não của trẻ. Bên cạnh đó, sắt còn tham gia vào hoạt động tiết myoglobin, giúp bảo vệ cơ thể khỏi vi khuẩn, nhiễm trùng, đồng thời nâng cao hệ miễn dịch. 

Hiện nay, có còn nhiều trẻ được phát hiện đang rơi vào tình trạng thiếu sắt. Theo thống kê cho thấy: 

• Tỷ lệ thiếu sắt ở trẻ dưới 5 tuổi khoảng 27.8%. 
• Tỷ lệ thiếu sắt ở trẻ từ 6-12 tháng khoảng 42.7% - 45%. 

Trẻ thiếu sắt thường gặp ở độ tuổi này do hàm lượng sắt trong sữa mẹ không cao. Trong quá trình mang thai và cho con bú, mỗi mẹ cần cung cấp khoảng 1000mg-60g sắt/ngày để đảm bảo lượng sắt cần thiết vì chỉ khi mẹ đủ sắt thì con mới được cung cấp sắt đầy đủ. 

Sắt đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển của trẻ

Một số dấu hiệu nhận biết khi trẻ thiếu sắt

Trẻ thiếu sắt thường biểu hiện bằng nhiều triệu chứng khác nhau, từ nhẹ đến nặng. Phụ huynh có thể nhận biết thông qua những dấu hiệu sau:

• Da và niêm mạc nhợt nhạt, dễ quan sát ở vành tai, lòng bàn tay, bàn chân hoặc niêm mạc họng.
• Trẻ hay mệt mỏi, vận động chậm chạp hơn so với bình thường.
• Kết mạc mắt nhạt màu, thiếu sức sống.
• Trẻ thường buồn ngủ, kém tập trung và giảm khả năng chú ý.
• Khả năng vận động và phối hợp kém hơn so với trẻ cùng độ tuổi.
• Xuất hiện rối loạn tiêu hóa, chán ăn hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân.
• Trẻ dễ mắc các bệnh nhiễm trùng do hệ miễn dịch suy yếu.
• Dễ cáu gắt, trí nhớ giảm, phản ứng chậm.

Trong trường hợp thiếu sắt mức độ nặng, trẻ có thể xuất hiện các biểu hiện nghiêm trọng hơn như:

• Chóng mặt, hoa mắt, khó thở khi gắng sức.
• Nhịp tim tăng nhanh, tim đập mạnh.
• Phù nhẹ ở bàn tay và bàn chân.
• Trẻ còn có thể gặp tình trạng đau nhức xương, rụng tóc nhiều hoặc tóc bạc sớm

Trẻ thiếu sắt ảnh hưởng như thế nào đến sức khỏe?

Thiếu sắt kéo dài gây ảnh hưởng tiêu cực đến nhiều cơ quan trong cơ thể trẻ, đặc biệt là tim mạch, não bộ và hệ miễn dịch.

Ảnh hưởng đến tim mạch

Sắt là thành phần quan trọng cấu tạo hemoglobin. Khi trẻ thiếu sắt, nồng độ hemoglobin giảm khiến khả năng vận chuyển oxy trong máu suy giảm. Tim buộc phải tăng cường co bóp để bù đắp lượng oxy thiếu hụt, dẫn đến tình trạng tim làm việc quá tải.

Một số bệnh lý tim mạch có thể gặp bao gồm:

• Suy tim với các biểu hiện mệt mỏi, khó thở, tức ngực, da và môi tím tái.
• Rối loạn nhịp tim, tim đập nhanh và mạnh hơn bình thường.

Đây đều là các bệnh lý nguy hiểm, nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời có thể gây biến chứng nặng, thậm chí đe dọa tính mạng của trẻ.

Ảnh hưởng đến tim mạch của trẻ nhỏ

Xem thêm:

• Rối loạn nhịp tim và cách điều trị hiệu quả
  

Suy giảm trí nhớ và khả năng học tập

Trẻ thiếu sắt ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển não bộ. Việc thiếu oxy cung cấp cho tế bào thần kinh làm giảm khả năng tập trung và ghi nhớ. Trẻ gặp khó khăn trong việc tiếp thu kiến thức, phản xạ chậm và khả năng ngôn ngữ suy giảm.

Nhiều nghiên cứu cho thấy trẻ thiếu sắt có điểm số đánh giá trí nhớ và khả năng ngôn ngữ thấp hơn rõ rệt so với trẻ khỏe mạnh cùng độ tuổi.

Sức đề kháng suy yếu

Sắt đóng vai trò quan trọng trong hoạt động của các tế bào miễn dịch. Khi cơ thể thiếu sắt, hệ miễn dịch suy giảm khiến trẻ dễ mắc các bệnh như viêm phổi, viêm đường hô hấp, viêm ruột và các bệnh nhiễm trùng khác.

Bên cạnh đó, trẻ thiếu sắt còn làm tăng nguy cơ mắc hội chứng Pica, khiến trẻ có xu hướng ăn các vật lạ như đồ chơi, đất cát hoặc kim loại. Điều này làm tăng nguy cơ nhiễm độc và tổn thương đường tiêu hóa.

Những nguyên nhân khiến trẻ thiếu sắt

Tình trạng thiếu máu thiếu sắt ở trẻ có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm:

• Trẻ sinh non, nhẹ cân hoặc sinh đôi không tích lũy đủ sắt từ nhau thai.
• Trẻ sơ sinh không nhận đủ lượng sắt từ sữa mẹ.
• Trẻ sử dụng sữa công thức nhưng không được bổ sung sắt đầy đủ.
• Chế độ ăn thiếu thực phẩm có nguồn gốc động vật giàu sắt.
• Khả năng hấp thu sắt kém do tiêu chảy kéo dài, rối loạn hấp thu hoặc bất thường đường tiêu hóa.
• Trẻ ở tuổi dậy thì có nhu cầu sắt tăng cao nhưng chế độ ăn không đáp ứng đủ.
• Trẻ bị mất máu nhiều do xuất huyết tiêu hóa hoặc chấn thương.

Phương pháp chẩn đoán thiếu sắt ở trẻ

Để xác định chính xác tình trạng thiếu sắt, bác sĩ có thể chỉ định thực hiện các xét nghiệm sau:

• Tổng phân tích tế bào máu.
• Xét nghiệm nồng độ sắt huyết thanh hoặc ferritin huyết thanh.
• Đánh giá khả năng liên kết sắt của transferrin.
• Xét nghiệm tìm máu ẩn trong phân.
• Xét nghiệm nước tiểu phát hiện hemoglobin hoặc hồng cầu.

Xét nghiệm máu giúp chẩn đoán tình trạng thiếu sắt

Cách cải thiện tình trạng trẻ thiếu sắt hiệu quả

Cha mẹ khi bổ sung sắt cho trẻ cần được thực hiện cẩn trọng và tuân theo hướng dẫn của bác sĩ.

Xây dựng chế độ ăn giàu sắt

Chế độ dinh dưỡng là nền tảng quan trọng giúp cải thiện tình trạng trẻ thiếu sắt. Các thực phẩm giàu sắt bao gồm thịt đỏ, gan, thịt gia cầm, cá, đậu hũ, các loại hạt, ngũ cốc nguyên cám và rau xanh đậm.

Kết hợp thực phẩm giàu vitamin C

Vitamin C giúp tăng khả năng hấp thu sắt tại ruột. Phụ huynh nên kết hợp thực phẩm giàu sắt với các loại quả như cam, chanh, kiwi, dứa để nâng cao hiệu quả hấp thu.

Sử dụng sản phẩm bổ sung sắt

Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định sử dụng sản phẩm bổ sung sắt. Phụ huynh cần tuân thủ đúng liều lượng và thời gian sử dụng. 

Cha mẹ cần làm gì khi trẻ có dấu hiệu mắc bệnh?

Khi nhận thấy dấu hiệu trẻ thiếu sắt, phụ huynh cần đưa trẻ đi khám sớm để được chẩn đoán và điều trị kịp thời. Quá trình điều trị thường kéo dài ít nhất 6 tháng để cơ thể phục hồi hoàn toàn.

Trong thời gian bổ sung sắt, cần lưu ý:

• Không tự ý cho trẻ dùng thuốc khi chưa có chỉ định y tế.
• Nên cho trẻ uống sắt khi dạ dày trống để tăng hấp thu.
• Không dùng sắt cùng lúc với sữa.
• Tăng cường thực phẩm giàu vitamin C trong khẩu phần ăn.
• Đưa trẻ đi khám dinh dưỡng nếu điều trị tại nhà không đạt hiệu quả.

Biện pháp phòng ngừa thiếu sắt ở trẻ

Phòng ngừa thiếu sắt cần được thực hiện từ giai đoạn thai kỳ. Phụ nữ mang thai cần đảm bảo chế độ dinh dưỡng đầy đủ để cung cấp sắt cho thai nhi.

Sau sinh, trẻ nên được bú mẹ hoàn toàn trong những tháng đầu đời. Với trẻ từ 6 tháng tuổi, cần kết hợp bú mẹ và ăn dặm hợp lý. Trẻ lớn cần chế độ ăn đa dạng, đầy đủ thực phẩm giàu sắt từ động vật và thực vật.

Bên cạnh dinh dưỡng, phụ huynh nên cho trẻ tẩy giun định kỳ, giữ vệ sinh ăn uống và môi trường sống sạch sẽ để hạn chế nguy cơ nhiễm giun móc gây mất sắt.

Cho trẻ bú mẹ hoàn toàn trong những tháng đầu đời giúp ngăn ngừa nguy cơ mắc bệnh

Qua bài viết này của Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, hy vọng đã cung cấp những thông tin hữu ích về tình trạng trẻ thiếu sắt. Nếu Quý khách có nhu cầu thăm khám cho trẻ nghi ngờ thiếu sắt có thể liên hệ BVĐK Phương Đông qua Hotline 1900 1806 hoặc Đặt lịch khám để được nhân viên tư vấn và hỗ trợ nhanh chóng.