U bì kết giác mạc có phải phẫu thuật? Phẫu thuật diễn ra như thế nào?

U bì kết giác mạc là bệnh gì?

U bì kết giác mạc là một dạng tổn thương bẩm sinh xuất hiện trên bề mặt nhãn cầu, thường được phát hiện ngay từ khi trẻ mới sinh hoặc trong những năm đầu đời. Phần lớn các trường hợp u bì có tính chất lành tính, tiến triển chậm và rất hiếm khi chuyển thành ác tính.

Khối u thường nằm ở kết mạc nhãn cầu hoặc vùng rìa giác mạc, dễ nhận biết bằng hình ảnh một đốm trắng sữa xuất hiện ở lòng đen mắt. Do không gây đau hay khó chịu rõ rệt nên nhiều phụ huynh chỉ tình cờ phát hiện khi quan sát mắt trẻ hoặc trong các đợt khám mắt định kỳ.

Mặc dù đa số khối u không nguy hiểm, nhưng nếu khối u phát triển lớn, lan vào giác mạc hoặc nằm ở vị trí ảnh hưởng đến trục nhìn, trẻ vẫn có nguy cơ giảm thị lực. Vì vậy, việc theo dõi và thăm khám chuyên khoa mắt sớm là điều rất quan trọng.

Nếu khối u phát triển lớn có thể ảnh hưởng đến thị lực của người bệnh 

Các dạng u bì kết giác mạc 

Dựa vào hình thái tổn thương và đặc điểm mô học, u bì kết giác mạc được chia thành nhiều dạng khác nhau. Mỗi dạng có tính chất và hướng xử trí riêng, cụ thể gồm:

• U nhú không cuống thường gặp ở trẻ em và người trẻ tuổi, biểu hiện dưới dạng nhiều nhú nhỏ màu hồng nhạt, mọc rải rác hoặc thành cụm ở kết mạc mi mắt hay kết mạc cùng đồ. Dạng này thường liên quan đến virus HPV và có thể tự thoái triển hoặc tái phát sau phẫu thuật.
• U nhú có cuống có hình thái giống chùm dâu tây, bề mặt phân thùy rõ, bên trong có mạch máu nuôi. Khối u này có khả năng tái phát nếu không được xử lý triệt để.
• U nhầy kết mạc là dạng tổn thương tạo khoang chứa dịch nhầy do tăng sinh tế bào biểu mô kết mạc. Bệnh thường không gây triệu chứng rõ ràng và phẫu thuật là phương pháp điều trị phổ biến.
• U sắc tố kết mạc có màu nâu, xuất hiện trên bề mặt kết mạc nhãn cầu, thường ổn định về kích thước và màu sắc, ít gây ảnh hưởng đến thị lực nếu không có biến đổi bất thường.

Triệu chứng của u bì kết giác mạc 

Triệu chứng điển hình nhất của bất thường khối u ở kết giác mạc là sự xuất hiện của một đốm trắng hoặc khối u nhỏ trên mắt ngay từ khi trẻ mới sinh. Phần lớn các trường hợp không gây đau, không đỏ mắt và không tiết dịch, nên dễ bị bỏ qua.

Một số trẻ có thể gặp tình trạng khối u tăng kích thước theo sự phát triển của nhãn cầu. Khi khối u lan vào giác mạc hoặc nằm gần trục nhìn, trẻ có thể xuất hiện dấu hiệu nhìn mờ, lác mắt hoặc nhạy cảm với ánh sáng.

Xuất hiện khối trắng trong mắt là triệu chứng điển hình nhất của bệnh lý này 

Nguyên nhân gây ra u bì kết giác mạc 

Nguyên nhân gây ra bệnh lý chủ yếu liên quan đến rối loạn phát triển mô trong giai đoạn bào thai. Đây là tình trạng tổn thương lạc chỗ bẩm sinh, không phải do lây nhiễm hay chấn thương sau sinh.

Một số yếu tố được ghi nhận có liên quan đến bệnh bao gồm tác động của tia cực tím lên vùng rìa giác mạc – nơi dễ tiếp xúc ánh sáng nhất. Bất thường này có thể gây rối loạn chức năng tế bào gốc và đột biến gen.

Ngoài ra, sự hiện diện của virus HPV, đặc biệt là các chủng 11, 16 và 18, cũng được xem là yếu tố góp phần hình thành một số dạng u bì, nhất là u nhú kết mạc.

Khi nào phải phẫu thuật u bì kết giác mạc?

Phẫu thuật u bì kết giác mạc thường được cân nhắc thực hiện khi khối u phát triển lan vào giác mạc, gây ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng nhìn. Khi đó, trẻ hoặc người bệnh có thể xuất hiện các biểu hiện như nhìn mờ, loạn thị hoặc suy giảm thị lực theo thời gian. Nếu không xử lý kịp thời, tổn thương này có thể để lại ảnh hưởng lâu dài đến thị giác.

Ngoài ra, với những trường hợp u nằm ở vùng kết mạc cùng đồ, bác sĩ thường cân nhắc thời điểm phẫu thuật phù hợp hơn, đặc biệt là khi trẻ đã lớn. Việc trì hoãn giúp quá trình phẫu thuật an toàn hơn, giảm nguy cơ biến chứng và thuận lợi cho chăm sóc sau mổ.

Bên cạnh yếu tố y khoa, lý do thẩm mỹ cũng là một nguyên nhân phổ biến khiến nhiều gia đình lựa chọn phẫu thuật u bì kết giác mạc, nhất là khi khối u nằm ở vị trí dễ nhìn thấy và gây tâm lý tự ti cho trẻ.

Phẫu thuật sẽ được cân nhắc khi bệnh nhân đã lớn hoặc phát hiện có suy giảm thị lực 

Các trường hợp chống chỉ định phẫu thuật 

Mặc dù phẫu thuật là phương pháp điều trị hiệu quả, nhưng không phải thời điểm nào cũng phù hợp để can thiệp. Trong một số trường hợp, bác sĩ sẽ tạm hoãn hoặc không chỉ định phẫu thuật nhằm đảm bảo an toàn cho người bệnh.

Cụ thể, nếu người bệnh đang mắc các bệnh lý cấp tính tại mắt như viêm kết mạc, viêm giác mạc hoặc nhiễm trùng nội nhãn, việc phẫu thuật có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng, chậm lành vết mổ và ảnh hưởng đến kết quả điều trị.

Ngoài ra, những người có bệnh toàn thân chưa được kiểm soát tốt như tim mạch nặng, rối loạn đông máu, bệnh hô hấp nghiêm trọng hoặc các bệnh lý mạn tính đang tiến triển cũng cần được đánh giá kỹ lưỡng trước khi mổ. Trong các trường hợp này, bác sĩ sẽ ưu tiên điều trị ổn định bệnh nền trước khi cân nhắc phẫu thuật.

Phẫu thuật u bì kết giác mạc diễn ra như thế nào?

Trước khi tiến hành phẫu thuật, người bệnh sẽ được thăm khám và chuẩn bị kỹ lưỡng. Bác sĩ chuyên khoa Mắt sẽ giải thích rõ mục đích phẫu thuật, tiên lượng sau mổ và các bước cần phối hợp trong suốt quá trình điều trị. Trường hợp có chỉ định gây mê, người bệnh cần nhịn ăn theo đúng hướng dẫn để đảm bảo an toàn.

Về kỹ thuật, tùy độ tuổi và mức độ tổn thương, bác sĩ sẽ lựa chọn gây tê tại chỗ hoặc gây mê toàn thân. Với trẻ nhỏ, phẫu thuật thường được thực hiện dưới gây mê để đảm bảo trẻ không cử động và ca mổ diễn ra chính xác.

Trong quá trình phẫu thuật, bác sĩ tiến hành cắt bỏ khối u, lấy hết phần tổn thương nhưng vẫn bảo tồn tối đa mô lành xung quanh. Nếu u xâm lấn nông, việc bóc tách sẽ được thực hiện nhẹ nhàng trên bề mặt giác mạc. Trường hợp u ăn sâu hơn, bác sĩ có thể cân nhắc ghép giác mạc lớp để phục hồi cấu trúc mắt.

Sau khi loại bỏ khối u, vùng phẫu thuật sẽ được cầm máu, khâu kết mạc và tra thuốc kháng sinh, sau đó băng mắt để bảo vệ. Khối u thường được gửi làm xét nghiệm giải phẫu bệnh nhằm xác định chính xác bản chất tổn thương.

Sau mổ, người bệnh cần tuân thủ lịch tái khám, thay băng và sử dụng thuốc đúng hướng dẫn. Việc chăm sóc đúng cách sẽ giúp vết mổ nhanh lành, hạn chế nhiễm trùng và đảm bảo kết quả phẫu thuật u bì kết giác mạc đạt hiệu quả tốt nhất.

Có thể nói, u bì kết giác mạc là tổn thương lạc chỗ bẩm sinh nhưng không gây nguy hiểm và thường diễn biến chậm. Tuy nhiên, bệnh vẫn cần điều trị sớm bằng cách cắt bỏ nếu phát hiện người bệnh bị suy giảm thị lực hoặc vì lý do thẩm mỹ.