Vắc xin xịt mũi là gì? Lợi ích và một số lưu ý khi sử dụng

Vắc xin xịt mũi là gì?

Vắc xin xịt mũi là một loại vaccine thế hệ mới, kích thích hệ miễn dịch qua đường mũi thay vì tiêm trực tiếp vào da như trước. Dù chỉ tác động lên niêm mạc mũi, vaccine vẫn tạo phản ứng miễn dịch tự nhiên và bảo vệ cơ thể trước từng đợt tấn công của vi sinh vật gây bệnh.

Vắc xin xịt mũi là vaccine thế hệ mới, kích hoạt phản ứng miễn dịch qua đường mũi

Vaccine đường mũi được nghiên cứu, sản xuất từ hai nhóm virus bất hoạt và virus sống giảm độc lực. Tiêu biểu có thể kể đến như FluMist, CorbeVax, vắc xin viêm gan B, vắc xin coronavirus mRNA.

Cơ chế hoạt động của vắc xin xịt mũi

Vaccine xịt mũi hoạt động dựa trên nguyên lý kích thích miễn dịch trực tiếp tại cửa ngõ đường hô hấp. Mũi và họng là những vị trí mà virus, vi khuẩn dễ dàng và thường xuyên xâm nhập đầu tiên khi bùng phát dịch.

Cơ chế bảo vệ của vaccine phối hợp nhịp nhàng theo hai cấp độ:

• Miễn dịch tại chỗ: Ngay khi tiếp xúc với niêm mạc mũi, vaccine kích thích các mô lympho sản sinh IgA. Kháng thể đặc hiệu trên bề mặt IgA đóng vai trò như hàng rào trung hoà, ngăn mầm bệnh bám dính và tấn công tế bào mũi, họng.
• Miễn dịch toàn thần: Cùng với phản ứng tại chỗ, kháng nguyên trong vắc xin cũng kích hoạt miễn dịch toàn thần, giúp cơ thể tiếp tục sản sinh kháng thể IgG và tế bào T nhớ. Nhờ vậy, ngay cả khi mầm bệnh vượt qua hàng rào mũi họng cũng không thể khiến bệnh tình chuyển biến nặng.

Hai cấp độ kích hoạt miễn dịch của vaccine xịt mũi

So với vaccine dạng uống (dễ bị giảm hiệu quả bởi acid và enzyme dạ dày) hay vaccine dạng tiêm (gây đau và tâm lý căng thẳng), vaccine xịt mũi vừa tối ưu khả năng hấp thu tại niêm mạc, vừa mang lại trải nghiệm hoàn toàn không xâm lấn. Tuy nhiên, mỗi loại vaccine đều có ưu, nhược điểm nhất định, được nghiên cứu cho từng nhóm bệnh lý riêng biệt. Khách hàng đăng ký tiêm chủng nên tham vấn ý kiến bác sĩ để nhận chỉ định chủng ngừa tốt nhất.

Xem thêm: 5 nguyên tắc sử dụng vắc xin và chuyển đổi vắc xin

So sánh vắc xin xịt mũi với vaccine đường tiêm

Như đã chia sẻ, dù là vắc xin xịt mũi hay vắc xin đường tiêm đều có ưu và nhược điểm nhất định. Bảng so sánh giữa các tiêu chí dưới đây sẽ giúp khách hàng có góc nhìn rõ nét nhất:

Vaccine xịt mũi nổi bật với lợi thế tiện lợi, không gây đau nên mang đến trải nghiệm nhẹ nhàng, phù hợp phòng ngừa nhóm bệnh lý lây nhiễm qua đường hô hấp. Còn vaccine đường tiêm lại vượt trội rõ rệt về khả năng tạo miễn dịch bền vững, mạnh mẽ trên diện rộng và áp dụng đa dạng cho nhiều loại bệnh truyền nhiễm.

Vaccine xịt mũi FluMist

FluMist là vaccine xịt mũi đầu tiên được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) cấp phép sử dụng tại nhà. Vaccine được chỉ định phòng ngừa 2 chủng virus cúm A, B ở nhóm đối tượng 2 - 49 tuổi.

Vaccine xịt mũi FluMist là vaccine phòng virus cúm cho trẻ trên 2 tuổi đến người lớn dưới 49 tuổi

Vaccine FluMist chứa virus cúm sống đã được làm suy yếu, không còn đủ độc lực để gây hại cho cơ thể. Ngược lại, lượng kháng thể trong vaccine sẽ kích thích sản sinh miễn dịch tại chỗ và toàn thân để chống lại các đợt tấn công trong tương lai.

Tác dụng phụ sau xịt FluMist tương đối nhẹ, thông thường sốt khoảng 38.5 độ C, chảy nước mũi, nghẹt mũi tạm thời, đau họng. Nhóm triệu chứng này rất nhanh sẽ thuyên giảm bằng cách chăm sóc dinh dưỡng và điều chỉnh thói quen sinh hoạt.

Việt Nam đã cấp phép lưu hành vacxin xịt mũi chưa?

Bộ Y tế Việt Nam chưa cấp phép lưu hành bất kỳ loại vaccine xịt mũi nào, dù sản phẩm này đã được sử dụng tương đối phổ biến ở các quốc gia châu Mỹ hoặc châu Âu. Tất cả các dòng vaccine phòng bệnh lây truyền qua đường hô hấp được phê duyệt đều ở dạng tiêm bất hoạt.

Trong tương lai, khi đầy đủ hơn các dữ liệu nghiên cứu lâm sàng về tính an toàn và hiệu quả trên thể trạng người Việt, vaccine xịt mũi chắc chắn sẽ được nhập khẩu hoặc tự chủ sản xuất. Việc đa dạng hoá các phương thức chủng ngừa góp phần giảm tải áp lực lên hệ thống tiêm chủng vào mỗi mùa dịch, cũng mở ra cơ hội tiếp cận dễ dàng hơn cho người dân.

Xem thêm: Tiêm vắc xin viêm gan B rồi có bị lây bệnh nữa không?

Một số lưu ý khi dùng vaccine xịt mũi

Để quá trình chủng ngừa trong tương lai diễn ra an toàn, hiệu quả và nhẹ nhàng nhất, khách hàng lưu ý một số vấn đề quan trọng được đề cập dưới đây:

Ai nên dùng vaccine xịt mũi

Vaccine xịt mũi đặc biệt phù hợp với nhóm đối tượng gặp rào cản trong việc sử dụng vaccine tiêm truyền thống. Cụ thể như trẻ em, người lớn tuổi, tiền sử bệnh nền, lựa chọn này hạn chế những đau đớn, khó chịu hoặc tâm lý lo lắng.

Ai không nên dùng vaccine xịt mũi

Người ị ứng với thành phần vắc xin, người suy giảm miễn dịch, trẻ em dưới 2 tuổi, người lớn trên 50 tuổi, tiền sử bệnh hô hấp mạn tính, hen suyễn, phụ nữ mang thai, người vừa phẫu thuật vùng tai mũi họng, đang sốt hoặc có bệnh lý cấp tính tuyệt đối không dùng vaccine xịt mũi.

Những trường hợp chống chỉ định sử dụng vắc xin xịt mũi

Tác dụng phụ thường gặp

Tác dụng phụ của vắc xin xịt mũi chủ yếu xuất hiện ở trẻ nhỏ, thường làm chảy nước mũi, nghẹt mũi, mệt mỏi, đau đầu, chán ăn. Tình trạng này không kéo dài, sẽ tự biến mất trong khoảng thời gian ngắn.

Tác dụng phụ hiếm gặp

Rất hiếm trường hợp sau dùng vắc xin xịt mũi bị phản ứng dị ứng nghiêm trọng, chỉ khoảng 1 trên 900.000 người. Hoặc sốc phản vệ chỉ vài phút sau khi xịt vaccine, bệnh nhân cần được điều trị kịp thời bằng adrenaline.

Kết luận

Vắc xin xịt mũi là giải pháp tiêm chủng hiện đại với nhiều ưu điểm như dễ sử dụng, giảm tâm lý sợ kim tiêm và hỗ trợ tăng cường miễn dịch tại đường hô hấp. Dù hiện tại dòng sản phẩm này chưa được lưu hành chính thức tại Việt Nam, nhưng đây hứa hẹn sẽ là giải pháp dự phòng y tế đầy tiềm năng trong tương lai gần.