Viêm não tự miễn: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị bệnh

Viêm não tự miễn là gì?

Bệnh viêm não tự miễn xảy ra khi hệ miễn dịch của cơ thể mất khả năng phân biệt các kháng nguyên bên ngoài và tự kháng nguyên. Tự kháng nguyên là một phần của cơ thể, tuy nhiên, vì lý do nào đó mà trở thành vật lạ, từ đó khiến cơ thể chống lại các tự kháng nguyên gây ra bệnh tự miễn. 

Bệnh viêm não tự miễn là một dạng bệnh viêm não, trong đó hệ thống miễn dịch của cơ thể hoạt động bất thường và tấn công vào tế bào và mô khỏe mạnh. Đây là một bệnh khá hiếm gặp, có diễn biến phức tạp và có khả năng thay đổi tình trạng sức khỏe thể chất và tinh thần nhanh chóng. 

Viêm não tự miễn là bệnh lý khá hiếm gặp

Nguyên nhân gây ra bệnh viêm não tự miễn

Viêm não tự miễn là hậu quả của phản ứng miễn dịch bất thường chống lại các kháng nguyên thần kinh nội sinh. Dù cơ chế bệnh sinh cụ thể vẫn đang được nghiên cứu, nhiều yếu tố nguy cơ đã được xác định:

• Nhiễm một số vi khuẩn và virus, đặc biệt là Streptococcus và Herpes simplex.
• Sự hiện diện của u quái ở buồng trứng, có thể kích hoạt hệ miễn dịch tạo kháng thể tấn công thần kinh.
• Một số loại ung thư như ung thư phổi, vú, tuyến giáp có thể gây ra đáp ứng tự miễn bất thường, khởi phát bệnh lý viêm não tự miễn.

Chính vì mối liên hệ mật thiết này, người được chẩn đoán viêm não tự miễn nên được đánh giá sàng lọc ung thư để loại trừ các bệnh lý ác tính tiềm ẩn.

Một số dạng viêm não tự miễn thường gặp

Viêm não tự miễn được phân loại dựa trên loại kháng thể hoặc tác nhân kích thích đáp ứng viêm. Mỗi thể bệnh có biểu hiện lâm sàng và mức độ tiến triển khác nhau:

Viêm não do kháng thể kháng thụ thể NMDA

Đây là thể bệnh phổ biến nhất, đặc biệt ở phụ nữ trẻ. Kháng thể tự miễn nhắm vào thụ thể NMDA - yếu tố then chốt trong việc dẫn truyền tín hiệu thần kinh.

Triệu chứng ban đầu là rối loạn tâm thần (ảo giác, thay đổi hành vi, lo âu), sau đó tiến triển thành co giật, rối loạn ngôn ngữ, suy giảm nhận thức và có thể rơi vào hôn mê.

Viêm não do kháng thể kháng thụ thể NMDA

Viêm não do kháng thể kháng thụ thể AMPA

Thường gặp ở người lớn tuổi, đặc biệt những người có bệnh lý ung thư (phổi, vú, tuyến giáp). Bệnh khởi phát do kháng thể tấn công thụ thể AMPA, đây là loại thụ thể dẫn truyền kích thích thần kinh.

Triệu chứng bao gồm: rối loạn trí nhớ ngắn hạn, ảo giác, giảm tập trung, rối loạn nhận thức và co giật.

Viêm não do kháng thể kháng LGI1

Phổ biến ở nam giới lớn tuổi. Khi kháng thể tấn công protein LGI1, người bệnh có biểu hiện điển hình là co giật khu trú (đặc biệt ở mặt và tay), rối loạn trí nhớ, thay đổi hành vi, suy giảm nhận thức.

Viêm não do kháng thể kháng GABA

Kháng thể nhắm vào thụ thể GABA-A hoặc GABA-B là thụ thể ức chế quan trọng trong não. Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi.

Triệu chứng gồm: động kinh, co giật nặng, giảm ý thức, ảo giác, rối loạn chú ý, lo âu.

Các triệu chứng thường gặp khi mắc bệnh

Do tình trạng viêm xảy ra tại não bộ, bệnh viêm não tự miễn có thể gây ra đa dạng triệu chứng về thần kinh và tâm thần. Cụ thể như:

• Suy giảm trí nhớ và chức năng nhận thức ngắn hạn
• Co giật
• Cử động bất thường
• Mất thăng bằng, rối loạn ngôn ngữ, giảm thị lực
• Yếu tay chân
• Mất ngủ, rối loạn giấc ngủ
• Rối loạn tâm thần, kích động, thay đổi hành vi bất thường
• Rối loạn hành vi tình dục
• Hoảng loạn, cưỡng chế
• Hưng cảm hoặc sợ hãi quá mức
• Ảo giác, ảo tưởng
• Xuất hiện hội chứng catatonia (căng trương lực).

Các triệu chứng này thường khởi phát và tiến triển nhanh trong vài ngày đến vài tuần. Nếu không điều trị, bệnh có thể dẫn đến rối loạn ý thức, hôn mê. Tuy nhiên, các biểu hiện tâm thần kéo dài nhiều tháng hoặc nhiều năm thường không đặc trưng cho viêm não tự miễn.

Các triệu chứng thường gặp khi mắc bệnh

Xem thêm:

• Viêm não Herpes: Nguyên nhân, triệu chứng và phương pháp điều trị
  

Phương pháp chẩn đoán và điều trị bệnh viêm não tự miễn

Phương pháp chẩn đoán

Viêm não tự miễn thường khó chẩn đoán do biểu hiện lâm sàng không đặc hiệu và diễn biến âm thầm trong vài tuần. Việc xác định bệnh đòi hỏi kết hợp thăm khám kỹ lưỡng với các xét nghiệm sau:

• Chọc dò dịch não tủy: Phân tích dịch bao quanh não và tủy sống để phát hiện dấu hiệu viêm.
• Xét nghiệm máu: Tìm các kháng thể tự miễn đặc hiệu.
• Chụp MRI não: Phát hiện tổn thương viêm hoặc bất thường trong não bộ.
• Điện não đồ (EEG): Giúp phát hiện bất thường trong hoạt động điện não.

Tiêu chuẩn chẩn đoán thường gồm:

• Khởi phát bán cấp với thay đổi hành vi, giảm trí nhớ, thờ ơ, rối loạn ý thức trong vòng dưới 3 tháng.
• Ít nhất một trong các biểu hiện thần kinh: yếu liệt khu trú, động kinh không rõ nguyên nhân, tăng tế bào trong dịch não tủy, tổn thương viêm trên MRI.
• Loại trừ các nguyên nhân khác.

Phác đồ điều trị

Việc điều trị sớm đóng vai trò sống còn trong việc cải thiện tiên lượng. Các phương pháp chính gồm:

• Phẫu thuật loại bỏ khối u nếu có u quái.
• Dùng corticosteroid: Giúp giảm phản ứng viêm và ức chế miễn dịch.
• Lọc huyết tương: Loại bỏ kháng thể tự miễn trong trường hợp nặng.
• Truyền globulin miễn dịch (IVIG): Tăng cường khả năng chống viêm và loại bỏ kháng thể có hại.
• Thuốc ức chế miễn dịch: Áp dụng nếu không đáp ứng với điều trị cơ bản.
• Điều trị triệu chứng: Bao gồm thuốc chống co giật, ổn định tâm thần.

Sau giai đoạn cấp, bệnh nhân cần phục hồi chức năng thần kinh dài hạn với các liệu pháp: vật lý trị liệu, phục hồi ngôn ngữ, trị liệu tâm lý giúp tối ưu hóa khả năng hồi phục và chất lượng sống.

Bác sĩ có thể chỉ định phẫu thuật nếu xuất hiện khối u

Qua bài viết sau của Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, hy vọng đã cung cấp những thông tin hữu ích về viêm não tự miễn. Nếu xuất hiện các triệu chứng của bệnh cần nhanh chóng thăm khám và can thiệp điều trị để tránh những biến chứng nguy hiểm. Quý khách có thể liên hệ BVĐK Phương Đông qua Hotline 1900 1806 hoặc Đặt lịch khám để được nhân viên tư vấn và hỗ trợ nhanh chóng.