Viêm phế quản cấp ở trẻ em có nguy hiểm không? Khi nào cần đi khám?

Định nghĩa

Viêm phế quản cấp là tình trạng viêm cấp tính của niêm mạc phế quản (đường dẫn khí lớn và trung bình trong phổi). Bệnh làm hẹp đường thở, tăng tiết dịch nhày, gây cản trở hô hấp của trẻ.

Viêm phế quản cấp là tình trạng viêm tại niêm mạc phế quản

Nguyên nhân

Nhiều phụ huynh nhầm lẫn tưởng con bị viêm phế quản cấp do nhiễm lạnh, nhưng thực tế:

• Do Virus ( chiếm nguyên nhân phổ biến): Phổ biến nhất là virus hợp bào đường hô hấp ( RSV), Adenovirus, Rhinovirus, virus cúm A và B,…
• Do Vi khuẩn ( ít phổ biến hơn ): Thường gặp là Mycoplasma pneumoniae, Phế cầu, HI, Clamydia pneumoniae, Bordetella pertussis ( gây ho gà),... Vi khuẩn thường là tác nhân thứ phát sau khi virus đã làm suy yếu hệ miễn dịch
• Do Yếu tố kích ứng: Khói thuốc lá, bụi mịn, hoá chất gia dụng hoặc không khí quá khô/ ẩm cũng có thể khởi phát cơn viêm

Diễn biến lâm sàng (Các giai đoạn bệnh)

Viêm phế quản cấp thường không ập đến ngay lập tức mà diễn biến qua 3 giai đoạn:

Giai đoạn khởi phát (1-3 ngày đầu)

Trẻ có triệu chứng của viêm đường hô hấp trên:

• Sốt nhẹ hoặc vừa
• Hắt hơi, sổ mũi, nghẹt mũi
• Ho khan nhẹ

Giai đoạn toàn phát ( sau 3-5 ngày)

Triệu chứng tập trung xuống đường hô hấp dưới

• Ho: Cơn ho trở nên sâu hơn, dữ dội hơn, thường ho nhiều về đêm hoặc sáng sớm
• Đờm: Ban đầu đờm trong, sau đó chuyển sang đờm màu trắng đục, vàng hoặc xanh
• Thở khò khè: Do đường hô hấp bị phù nề và chứa nhiều dịch nhày
• Cảm giác đau: Trẻ lớn có thể than đau tức vùng ngực khi ho

Trẻ ho nhiều và có đờm

Giai đoạn hồi phục

Các triệu chứng giảm dần và biến mất sau khoảng 7-10 ngày. Tuy nhiên, cơn ho có thể kéo dài thêm 2-3 tuần (ho dai dẳng sau viêm) do niêm mạc phế quản cần thời gian để tái tạo.

Phác đồ điều trị

Vì đa số do virus, nguyên tắc vàng là Điều trị triệu chứng + Nâng cao thể trạng

• Hạ sốt: Dùng Paracetamol (10-15mg/kg/ lần) nếu sốt trên 38,5 độ C
• Làm loãng đờm: cách tốt nhất để làm loãng đờm là cho trẻ uống nhiều nước. Có thể dùng thuốc long đờm theo chỉ định, nhưng tuyệt đối không tự ý dùng thuốc giảm ho mạnh (vì ho là phản xạ để tống đờm ra ngoài).
• Vệ sinh đường thở: Rửa mũi bằng nước muối sinh lý hoặc nhỏ mũi để tránh dịch nhày chảy xuống họng gây ho thêm
• Vỗ rung lồng ngực: Thực hiện khi trẻ có nhiều đờm đặc để giúp đờm bong ra dễ dàng hơn
• Kháng sinh: Cha mẹ không nên tự ý dùng kháng sinh cho trẻ. Chỉ dùng kháng sinh khi có tình trạng bội nhiễm vi khuẩn và theo chỉ định của bác sỹ

Những biến chứng cần đề phòng

Nếu không được chăm sóc tốt hoặc trẻ có cơ địa yếu, viêm phế quản cấp có thể dẫn đến:

• Viêm phổi: Nhiễm trùng lan sâu vào nhu mô phổi
• Suy hô hấp: Do đường thở bị tắc nghẽn hoàn toàn bởi dịch nhày
• Viêm tai giữa: Vi khuẩn từ vùng họng đi ngược lên tai
• Kịch phát cơn hen: Đối với những trẻ có cơ địa dị ứng

Lời khuyên cho cha mẹ

• Đừng sốt ruột: Viêm phế quản cấp cần thời gian để hồi phục, không thể khỏi sau 1-2 ngày
• Tránh xa khói thuốc: Đây là kẻ thù số 1 của phế quản trẻ nhỏ
• Máy tạo độ ẩm: nếu dùng điều hoà, hãy đặt một máy tạo độ ẩm hoặc chậu nước trong phòng để tránh làm khô niêm mạc đường thở của trẻ
• Cung cấp đầy đủ dinh dưỡng cho trẻ: Chia nhỏ bữa ăn, ưu tiên thức ăn lỏng, dễ tiêu và giàu vitamin

Cung cấp cho trẻ đầy đủ chất dinh dưỡng cần thiết

Khi nào cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay?

Thở nhanh, khó thở: Cánh mũi phập phồng, ngực lõm khi hít vào:

Thở nhanh: Cha mẹ có thể đếm nhịp thở của trẻ trong vòng 1 phút khi trẻ đang nằm yên hoặc ngủ:

• Trẻ dưới 2 tháng: >= 60 lần/ phút
• Trẻ từ 2- 12 tháng: >= 50 lần/ phút
• Trẻ từ 1-5 tuổi: >= 40 lần/ phút
• Rút lõm lồng ngực: Phần dưới xương sườn lõm sâu vào khi trẻ hít vào
• Phập phồng cánh mũi: Mũi trẻ nở rộng theo từng nhịp thở
• Thở rên, thở khò khè hoặc nghe tiếng rít thanh quản

Thay đổi sắc thái và tri giác

• Tím tái: Môi, đầu ngón tay hoặc vùng quanh miệng xanh tím
• Lờ đờ, mệt mỏi: Trẻ khó đánh thức, ngủ li bù hoặc phản ứng chậm chạp
• Quấy khóc không ngừng: Trẻ bứt rứt, khó chịu mà không thể dỗ dành

Khó khăn trong việc ăn uống

• Trẻ bỏ bú hoặc bú kém( giảm hơn 1 nửa bình thường)
• Trẻ không thể uống nước hoặc nôn trớ tất cả mọi thứ sau khi ăn uống

Sốt cao khó hạ

• Sốt cao liên tục ( > 39 độ C) và không có dấu hiệu thuyên giảm sau khi dùng thuốc hạ sốt
• Sốt kéo dài quá 3 ngày

Nếu sốt cao liên tục và kéo dài cần đưa trẻ đến bệnh viện

Phòng bệnh

• Tiêm phòng đầy đủ ( Cúm, phế cầu, 6 trong 1,…)
• Giữ ấm vùng cổ và ngực cho trẻ khi trời lạnh
• Rửa tay thường xuyên cho cả trẻ và người chăm sóc
• Hạn chế tiếp xúc với người đang bị cảm cúm