Một trong số các nguyên nhân gây suy giảm thị lực hàng đầu trong những năm gần đây tại Việt Nam là bệnh lý võng mạc đái tháo đường. Cụ thể, đây là biến chứng gặp ở 80% bệnh nhân đái tháo đường (đã điều trị bệnh từ 20 năm trở lên). Tổn thương mạch máu khiến võng mạc bị xuất huyết, dịch kính bị võng mạc hoặc bong võng mạc.
Võng mạc đái tháo đường là biến chứng ở mắt do bệnh tiểu đường gây ra, xảy ra khi lượng đường trong máu tăng cao kéo dài làm tổn thương các mạch máu nhỏ nuôi võng mạc. Khi các mạch máu tại đây bị tổn thương, chúng có thể bị rò rỉ dịch, tắc nghẽn hoặc phát triển bất thường, khiến thị lực suy giảm theo thời gian.
Bệnh được xem là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây mù lòa ở người trưởng thành trong độ tuổi lao động. Mức độ nặng nhẹ của bệnh võng mạc tiểu đường thường liên quan chặt chẽ đến thời gian mắc bệnh đái tháo đường, khả năng kiểm soát đường huyết và huyết áp.
Đặc biệt, ở phụ nữ mang thai, việc kiểm soát đường máu trở nên khó khăn hơn nên bệnh lý võng mạc có thể tiến triển nhanh hơn nếu không được theo dõi sát. Điều đáng lưu ý là bệnh có thể tiến triển âm thầm trong thời gian dài nên không ít người bệnh chỉ phát hiện khi tổn thương võng mạc đã tiến vào giai đoạn nặng.
Bất thường ở võng mạc có thể khiến người bệnh nhìn mờ theo thời gian
Trên lâm sàng, võng mạc đái tháo đường được phân chia thành nhiều giai đoạn khác nhau nhằm đánh giá mức độ tổn thương và lựa chọn hướng điều trị phù hợp. Theo các bác sĩ chuyên khoa, bệnh được chia thành các giai đoạn từ nhẹ đến nặng, bao gồm giai đoạn nền, tổn thương hoàng điểm, tiền tăng sinh và tăng sinh như sau:
Võng mạc tiểu đường không tăng sinh là giai đoạn sớm và thường gặp nhất. Ở giai đoạn này, các mao mạch võng mạc bắt đầu giãn yếu, hình thành vi phình mạch và xuất hiện các điểm xuất huyết nhỏ hoặc xuất tiết trong võng mạc. Người bệnh có thể chưa nhận thấy sự thay đổi thị lực rõ ràng, dù tổn thương vẫn đang âm thầm tiến triển.
Khi bệnh nặng hơn, phù hoàng điểm có thể xuất hiện do dịch rò rỉ từ mạch máu làm võng mạc dày lên. Đây là nguyên nhân phổ biến nhất gây giảm thị lực ở người mắc tiểu đường. Một số dấu hiệu thường gặp bao gồm nhìn mờ, khó đọc chữ nhỏ hoặc cảm giác hình ảnh kém sắc nét. Tuy nhiên, do triệu chứng không rõ ràng ở giai đoạn đầu nên chỉ số ít các bệnh nhân thăm khám mắt định kỳ mới có cơ hội phát hiện và điều trị bệnh sớm.
Đây là giai đoạn nặng của bệnh, xảy ra sau khi tình trạng thiếu máu võng mạc kéo dài kích thích hình thành các mạch máu mới bất thường. Những tân mạch này phát triển trên bề mặt võng mạc hoặc lan vào dịch kính nhưng rất dễ vỡ và gây xuất huyết trong mắt.
Người bệnh có thể đột ngột nhìn mờ, thấy đốm đen bay trước mắt hoặc mất thị lực nhanh chóng nhưng không đau. Ngoài ra, các mô xơ đi kèm tân mạch có thể co kéo võng mạc dẫn đến bong võng mạc – biến chứng nguy hiểm có nguy cơ gây mất thị lực vĩnh viễn.
Trong một số trường hợp, mạch máu mới còn phát triển ở phần trước mắt và gây tăng nhãn áp tân mạch, làm tổn thương thần kinh thị giác nghiêm trọng. Do đó, bệnh võng mạc tiểu đường giai đoạn này cần được điều trị và theo dõi chặt chẽ bởi bác sĩ chuyên khoa mắt.
Nguyên nhân gây ra bệnh lý võng mạc tiểu đường là tổn thương vi mạch do tình trạng tăng đường huyết kéo dài. Khi đường máu luôn ở mức cao, thành mạch máu võng mạc dần bị suy yếu, mất tế bào bảo vệ, dày màng đáy và giảm khả năng lưu thông máu.
Điều này dẫn đến hai phản ứng chính, bao gồm: tắc nghẽn mạch máu gây thiếu oxy cho mô võng mạc và rò rỉ dịch khiến võng mạc bị phù.
Khi võng mạc thiếu oxy, cơ thể sẽ tự tạo ra các mạch máu mới. Tuy nhiên, những mạch máu này rất mong manh và dễ vỡ, gây xuất huyết và làm suy giảm thị lực nghiêm trọng. Ngoài đường huyết cao, nhiều yếu tố khác cũng làm bệnh tiến triển nhanh hơn như tiền sử mắc bệnh tăng huyết áp, tiểu đường trong thời gian dài hoặc bị ảnh hưởng từ các bệnh lý như suy thận, béo phì hay có thói quen hút thuốc lá.
Thực tế cho thấy nguy cơ mắc bệnh tăng dần theo thời gian. Sau khoảng 10 năm mắc tiểu đường, tỷ lệ xuất hiện tổn thương võng mạc có thể lên tới một nửa số người bệnh và tiếp tục tăng cao nếu không kiểm soát tốt bệnh đái tháo đường.
Người có tiền sử mắc đái tháo đường có nguy cơ bị tổn thương võng mạc cao hơn
Trong giai đoạn bệnh võng mạc không tăng sinh, các tổn thương chủ yếu xảy ra ở hệ thống mạch máu nhỏ của võng mạc. Người bệnh có thể chưa cảm thấy giảm thị lực rõ rệt. Tuy nhiên, nếu đi khám trong giai đoạn này, các bác sĩ có thể phát hiện các dấu hiệu đặc trưng khi khám đáy mắt như vi phình mạch, xuất huyết võng mạc dạng chấm hoặc dạng vệt, xuất tiết cứng màu vàng và các đốm xuất tiết dạng bông.
Những tổn thương này cho thấy võng mạc đang bị thiếu máu và phù nề kéo dài. Khi bệnh tiến triển nặng hơn, phù hoàng điểm bắt đầu xuất hiện. Đây là nguyên nhân phổ biến gây giảm thị lực ở người mắc bệnh tiểu đường. Bệnh nhân có thể nhận thấy hình ảnh nhìn bị mờ, khó đọc chữ nhỏ hoặc cảm giác trung tâm tầm nhìn kém rõ nét hơn trước.
Ở giai đoạn bệnh võng mạc tăng sinh, các mạch máu mới bất thường hình thành trên bề mặt võng mạc. Những mạch máu này rất yếu và dễ vỡ, dẫn đến xuất huyết dịch kính hoặc bong võng mạc. Khi đó, các triệu chứng có xu hướng rõ ràng hơn như sau:
Trước hết, soi đáy mắt là bước quan trọng giúp quan sát trực tiếp hệ thống mạch máu võng mạc. Thông qua phương pháp này, bác sĩ có thể nhận biết sớm các tổn thương vi mạch ngay cả khi người bệnh chưa có triệu chứng.
Ngoài ra, tùy vào tình trạng bệnh mà bác sĩ có thể chỉ định bệnh nhân thực hiện:
Theo các bác sĩ chuyên khoa Mắt của Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, để chẩn đoán và điều trị bệnh hiệu quả, việc tầm soát định kỳ đóng vai trò rất quan trọng. Người mắc đái tháo đường nên khám mắt có giãn đồng tử ít nhất mỗi năm một lần, ngay cả khi chưa có biểu hiện bất thường. Riêng phụ nữ mang thai bị tiểu đường cần kiểm tra mắt thường xuyên hơn theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa.
Việc điều trị không chỉ tập trung vào mắt mà còn cần kiểm soát toàn diện bệnh đái tháo đường. Việc duy trì đường huyết và huyết áp ổn định là yếu tố quan trọng giúp làm chậm tiến triển tổn thương võng mạc.
Tùy theo giai đoạn bệnh, bác sĩ có thể chỉ định các phương pháp điều trị khác nhau. nếu bệnh nhân bị phù hoàng điểm do tiểu đường, các phương thức điều trị thường được cân nhắc bao gồm:
Trong trường hợp bệnh võng mạc tăng sinh, quang đông laser toàn võng mạc thường được sử dụng nhằm làm thoái triển các mạch máu bất thường và giảm nguy cơ xuất huyết. Thuốc kháng VEGF cũng có thể được kết hợp để nâng cao hiệu quả điều trị.
Một số người bệnh cần phẫu thuật cắt dịch kính nếu đôi mắt xuất hiện các biến chứng như:
Điều quan trọng là người bệnh không nên chờ đến khi thị lực giảm nhiều mới điều trị, vì lúc đó khả năng phục hồi sẽ hạn chế hơn. Việc tuân thủ điều trị giúp kiểm soát tốt bệnh võng mạc tiểu đường và bảo vệ thị lực lâu dài hơn.
Người bệnh có thể phải phẫu thuật dịch kính nếu xuất hiện các biến chứng ở mắt
Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, bệnh có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm. Các biến chứng thường gặp có thể kể đến, bao gồm:
Nhìn chung, võng mạc đái tháo đường là bệnh lý tuy diễn biến âm thầm nhưng có thể gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng. Để phòng ngừa bệnh lý hiệu quả, bạn nên chủ động thăm khám mắt định kỳ và duy trì thói quen sinh hoạt khoa học.
BỆNH VIỆN ĐA KHOA PHƯƠNG ĐÔNG
Địa chỉ: Số 9, Phố Viên, Phường Đông Ngạc, Thành phố Hà Nội, Việt Nam
Tổng đài tư vấn: 19001806
Website: https://benhvienphuongdong.vn
Lưu ý: Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, vui lòng liên hệ với Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên viên y tế để được tư vấn cụ thể.
Đo nhãn áp hỗ trợ bác sĩ đánh giá áp lực thủy dịch bên trong nhãn cầu để kiểm tra và phát hiện sớm các bệnh lý ở mắt, đặc...
