Xạ trị ung thư trực tràng: Chỉ định, quy trình và lưu ý quan trọng

Mục tiêu xạ trị ung thư trực tràng

Xạ trị ung thư trực tràng là phương pháp sử dụng tia bức xạ năng lượng cao để tiêu diệt, kiểm soát tế bào ung thư. Tuỳ vào giai đoạn bệnh, thể trạng từng người bệnh mà mục tiêu tác động sẽ khác nhau. Chỉ định này thường được áp dụng phối hợp với phẫu thuật, hoá trị, nhằm tối ưu hiệu quả điều trị.

• Sau phẫu thuật: Phần lớn bệnh nhân được chỉ định xạ trị ung thư trực tràng sau khi phẫu thuật, hỗ trợ triệt tiêu các tế bào ung thư còn sót lại tại vị trí can thiệp và giảm nguy cơ tái phát tại chỗ. Đây còn gọi là bước điều trị bổ trợ, phù hợp với những trường hợp khối u đã được cắt bỏ nhưng vẫn còn nguy cơ tồn tại tế bào ác tính ở mức vi thể.
• Trước phẫu thuật: Với bệnh nhân ung thư giai đoạn tiến triển, xạ trị thường được chỉ định trước phẫu thuật nhằm thu nhỏ kích thước khối u, tạo điều kiện phẫu thuật thuận lợi. Còn với bệnh nhân không đủ điều kiện mổ, xạ trị đóng vai trò điều trị chính và độc lập.
• Điều trị giảm nhẹ: Những trường hợp K trực tràng giai đoạn muộn, tiên lượng điều trị thành công thấp, xạ trị đơn thuần vẫn đóng vai trò giúp giảm nhẹ các triệu chứng đau, chảy máu, tắc nghẽn. Mục tiêu khi này là cải thiện chất lượng đời sống cho người bệnh.

Xạ trị ung thư trực tràng nhằm mục đích tiêu diệt và kiểm soát tế bào ung thư

Xạ trị ung thư trực tràng được thực hiện như thế nào?

Bệnh nhân ung thư trực tràng có thể được thực hiện một trong hai hình thức xạ trị, xạ trị ngoài và xạ trị trong, dùng tia bức xạ năng lượng cao nhắm trực tiếp vào khu vực bị ảnh hưởng bởi khối u. Bác sĩ sẽ dựa vào giai đoạn bệnh, kích thước khối u, tình trạng sức khỏe để thiết kế phác đồ phù hợp.

Xạ trị ngoài (EBRT)

Xạ trị ngoài là phương pháp được sử dụng phổ biến nhất trong điều trị ung thư trực tràng. Máy xạ trị đặt bên ngoài cơ thể sẽ phát tia bức xạ vào vùng khung chậu, tương tự như khi chụp X-quang nhưng với cường độ mạnh hơn.

Trước khi đi vào điều trị chính thức, người bệnh sẽ có một buổi mô phỏng và sắp xếp vị trí các chùm tia. Số lần, thời gian điều trị sẽ phụ thuộc vào mục đích xạ trị, thể trạng của người bệnh. Một liệu trình trung bình có thể kéo dài từ vài ngày đến vài tuần.

Một liệu trình xạ trị ngoài có thể kéo dài từ vài ngày đến vài tuần, tuỳ theo tình trạng cá nhân

Các kỹ thuật xạ trị chiếu ngoài hiện đại ngày nay có thể kể đến như:

• Xạ trị điều biến theo hình dạng khối u ba chiều (3D-CRT)
• Xạ trị điều biến cường độ (IMRT)
• Xạ trị định vị thân (SBRT).

Những phương pháp này đã nâng cao độ chính xác trong điều trị tổn thương ung thư trực tràng di căn gan, di căn phổi, hạn chế liều chiếu vào mô lành xung quanh. Chỉ định kỹ thuật xạ trị ngoài thường áp dụng khi số lượng khối u di căn còn ít, khối u gây triệu chứng hoặc phẫu thuật không còn mang lại hiệu quả mong muốn.

Xạ trị trong

Với phương pháp xạ trị trong, nguồn phóng xạ được đưa trực tiếp vào bên trong trực tràng, áp sát hoặc cấy vào khối u, không đi qua da hay các mô vùng bụng. Qua đó hạn chế những tổn thương đến các mô lành lân cận khu vực hình thành khối u. Các kỹ thuật phù hợp với các trường hợp ung thư giai đoạn sớm, tái phát tại vị trí trong khung xương chậu.

Xạ trị trong có ưu điểm hạn chế những tổn thương đến mô lành ở khu vực lân cận

Trong đó:

• Xạ trị áp khoang: Sử dụng thiết bị nhỏ dạng bóng đặt vào trực tràng, chiếu cường độ cao trong vài phút. Phương pháp này chỉ thực hiện tối đa 4 lần, mỗi lần cách nhau khoảng 2 tuần. Kỹ thuật phù hợp với bệnh nhân cao tuổi không thể tham gia cuộc phẫu thuật lớn, hạn chế nguy cơ phải sử dụng hậu môn nhân tạo. Kỹ thuật phù hợp với những khối u nhỏ, tái phát sau xạ trị vùng chậu.
• Xạ trị áp sát mô kẽ: Những viên phóng xạ sẽ được đặt vào trong một ống nhỏ chuyên dụng, đưa trực tiếp vào khối u. Phương pháp phù hợp áp dụng cho bệnh nhân không đủ sức khỏe để phẫu thuật, tái phát ung thư tại chỗ. Bệnh nhân có thể được thực hiện vài lần trong 2 tuần hoặc chỉ một lần duy nhất.

Tuy nhiên, chỉ định xạ trị trong đối với ung thư trực tràng vẫn cần có thêm nghiên cứu về thời điểm và chỉ định tối ưu hiệu quả.

>>>Xem thêm:

• Nên chọn VMAT hay IMRT tốt hơn cho bệnh nhân ung thư
• VMAT vs xạ trị 3D khác nhau như thế nào? Nên chọn phương pháp nào khi điều trị?

Lưu ý khi xạ trị trong ung thư trực tràng

Để tối ưu hiệu quả xạ trị trong điều trị ung thư trực tràng, người bệnh và gia đình cần lưu ý một số vấn đề quan trọng dưới đây:

• Tuân thủ phác đồ của bác sĩ: Người bệnh không tự ý ngưng, trì hoãn xạ trị nếu chưa có chỉ định chuyên môn từ bác sĩ. Gián đoạn quá trình điều trị có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến tiên lượng bệnh, kết quả điều trị.
• Theo dõi tác dụng phụ: Ngoài những triệu chứng nằm trong ngưỡng chịu đựng được, người bệnh nếu nhận thấy bất kỳ biểu hiện nghiêm trọng và bất thường cần báo ngay với bác sĩ để xử trí kịp thời.
• Dinh dưỡng khoa học: Trong quá trình xạ trị, người bệnh có thể bị tiêu chảy kéo dài. Khi này cần tập trung bù nước, bù điện giải để cải thiện tình trạng nhanh chóng.

Một số lưu ý giúp tối ưu hiệu quả xạ trị ung thư trực tràng mà người bệnh cần biết

Tác dụng phụ có thể gặp phải khi xạ trị ung thư trực tràng

Trước khi quá trình xạ trị diễn ra, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ về những tác dụng phụ ngắn hạn, dài hạn có thể xảy ra. Thông thường, bệnh nhân ung thư trực tràng trong và sau khi điều trị có thể gặp phải các vấn đề sau:

• Kích ứng da tại vùng chiếu xạ, từ đỏ nhẹ da đến phồng rộp, bong tróc.
• Chậm lành vết mổ nếu xạ trị được thực hiện trước phẫu thuật.
• Buồn nôn, nôn.
• Kích ứng trực tràng gây tiêu chảy, đau mỗi khi đi đại tiện hoặc có máu trong phân.
• Đại tiện không tự chủ, rò rỉ phân.
• Kích thích bàng quang gây tiểu nhiều lần, tiểu buốt, tiểu đau hoặc tiểu ra máu.
• Mệt mỏi kéo dài.
• Rối loạn chức năng tình dục như kích ứng âm đạo ở nữ giới, rối loạn cương ở nam giới.
• Hình thành mô sẹo xơ, xơ hoá và dính mô trong vùng điều trị.

Một số tác dụng phụ trong và sau khi xạ trị ở bệnh nhân K trực tràng

Đa số các tác dụng phụ sẽ dần cải thiện sau khi kết thúc điều trị. Song vẫn tồn tại một số tình trạng không thể hồi phục hoàn toàn. Nếu có bất kỳ nghi ngờ, thắc mắc về sức khỏe, người bệnh cần thông báo ngay với bác sĩ để có hướng xử trí kịp thời.

Xạ trị ung thư trực tràng tại Bệnh viện Phương Đông

Tại Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, quá trình điều trị ung thư trực tràng được triển khai theo mô hình đa chuyên khoa phối hợp chặt chẽ. Với các trường hợp cần can thiệp ngoại khoa, Khoa Ngoại Tiêu hoá sẽ trực tiếp đảm nhận phẫu thuật cắt bỏ khối u, triệt căn khối u.

Song song đó, công tác xạ trị được Trung tâm Ung bướu, Xạ trị và Y học hạt nhân Quốc tế Phương Đông đảm nhận. Đơn vị quy tụ đội ngũ chuyên gia Ung bướu cùng hệ thống trang thiết bị hiện đại, đáp ứng đầy đủ chỉ định xạ trị ngoài hoặc xạ trị trong.

Sự phối hợp nhịp nhàng giữa các chuyên khoa đã giúp Bệnh viện Đa khoa Phương Đông xử lý thành công nhiều ca bệnh phức tạp, bao gồm cả những tình huống cấp cứu đòi hỏi quyết định chuyên môn nhanh và chính xác.

Đơn cử như trường hợp anh Hoàng Minh Thái (38 tuổi), ung thư phổi di căn, biến chứng chèn ép tuỷ sống với nguy cơ liệt tiến triển từng ngày. Bằng việc hội chẩn khẩn cấp, triển khai xạ trị cấp cứu kịp thời, sau 9 buổi khả năng vận động của anh đã cải thiện rõ rệt.

Câu hỏi liên quan

Trong quá trình điều trị, nhiều người bệnh và người nhà vẫn còn băn khoăn về việc xạ trị có cần cách ly hay không, chế độ ăn uống và có thể tập thể dục bình thường hay không. Dưới đây là những thắc mắc thường gặp được Bệnh viện Đa khoa Phương Đông tổng hợp và giải đáp, giúp người bệnh chủ động phối hợp điều trị.

Trong thời gian xạ trị phải cách ly không?

Đối với xạ trị ngoài điều trị ung thư trực tràng, người bệnh không cần cách ly do tia xạ chỉ tác động tại vùng chiếu tia. Người bệnh có thể duy trì nhịp sống sinh hoạt thường ngày nếu sức khỏe cho phép.

Phải kiêng gì đặc biệt trong khi xạ trị ung thư trực tràng không?

Trong thời gian điều trị, người bệnh xạ trị cần tránh ăn đồ cay, nóng, chứa chất kích thích như bia rượu, cà phê hoặc chè đặc. Thay vào đó tập trung tăng cường các thực phẩm nhiều chất xơ, giàu vitamin C và nước lọc.

Cần chuẩn bị gì trước mỗi ngày xạ trị?

Người bệnh nên đi đại tiện sạch sẽ trước khi xạ trị. Đồng thời uống 200 - 300ml nước trước 30 phút xạ trị, giúp bàng quang căng nước tiểu trước xạ.

Có thể đi làm trong thời gian xạ trị ung thư trực tràng không?

Tuỳ vào tình trạng sức khỏe, đặc thù công việc, độc tính phương pháp xạ mà người bệnh có thể đi làm hay không. Nếu đi làm, bạn không nên duy trì ngồi ở một tư thế quá lâu, hãy đều đặn vận động, thay đổi tư thế và bổ sung nước cho cơ thể.

Có cần thay đổi chế độ tập thể dục hàng ngày không?

Mỗi ngày người bệnh nên vận động thể chất ít nhất 30 - 60 phút, ưu tiên các bộ môn có cường độ vận động nhẹ nhàng như đi bộ, yoga, đạp xe. Trước khi tập, người bệnh có thể tham vấn ý kiến bác sĩ để biết những lưu ý đặc biệt.

Kết luận

Xạ trị ung thư trực tràng đóng vai trò không thể thay thế trong phác đồ điều trị đa mô thức, từ hỗ trợ phẫu thuật đến kiểm soát triệu chứng ở giai đoạn muộn. Việc lựa chọn phương pháp xạ trị (ngoài hay trong) cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá kỹ lưỡng, đặc biệt về giai đoạn, vị trí khối u và thể trạng người bệnh.