Chỉ số bilirubin là một trong những chỉ số sinh hóa quan trọng phản ánh chức năng gan và tình trạng sức khỏe tổng thể. Khi chỉ số này tăng bất thường, đó có thể là dấu hiệu cảnh báo các bệnh lý nghiêm trọng như viêm gan, xơ gan, tắc mật hoặc thậm chí là tổn thương tế bào gan không thể phục hồi. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ các ngưỡng bilirubin, nguyên nhân gây tăng và cách xử lý đúng thời điểm.
Bilirubin là một sắc tố màu vàng được hình thành trong quá trình phân hủy hemoglobin – một thành phần của hồng cầu – khi các tế bào máu già cỗi bị phá vỡ trong gan, lách hoặc tủy xương. Khi hồng cầu chết đi, hemoglobin trong chúng sẽ bị phân giải thành heme và globin; phần heme tiếp tục bị chuyển hóa thành biliverdin và sau đó thành bilirubin.
Bilirubin tồn tại trong cơ thể dưới hai dạng chính: bilirubin gián tiếp (bilirubin không liên hợp) – không tan trong nước và gắn với albumin để được vận chuyển tới gan; và bilirubin trực tiếp (bilirubin liên hợp) – đã được gan xử lý để hòa tan trong nước, giúp bài tiết ra ngoài qua mật và phân.
Mức độ bilirubin trong máu là một chỉ số quan trọng để đánh giá chức năng gan. Nếu nồng độ bilirubin tăng cao, nó có thể gây ra hiện tượng vàng da, vàng mắt – một dấu hiệu điển hình của các rối loạn về gan, đường mật hoặc tán huyết.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), nồng độ bilirubin toàn phần trong máu bình thường ở người trưởng thành là dưới 1.2 mg/dL (tương đương khoảng 20 µmol/L) – trong đó bilirubin trực tiếp thường chiếm dưới 0.3 mg/dL.
Xét nghiệm Bilirubin là một xét nghiệm máu dùng để đo nồng độ bilirubin. Khi có vấn đề trong quá trình chuyển hóa này, như tổn thương gan, tắc mật hoặc bệnh lý hồng cầu, mức bilirubin trong máu có thể tăng cao, dẫn đến hiện tượng vàng da, vàng mắt – đặc trưng của nhiều bệnh lý gan mật.
Xét nghiệm Bilirubin là một phương pháp y tế được sử dụng để đo nồng độ bilirubin trong máu, một chất được sản xuất khi cơ thể phân hủy hồng cầu
Xét nghiệm Bilirubin bao gồm 3 chỉ số: Bilirubin trực tiếp - gián tiếp - toàn phần.
Kết quả xét nghiệm sẽ có sự thay đổi nhẹ tuỳ vào phòng xét nghiệm và đàn ông trưởng thành. Đối với phụ nữ và trẻ nhỏ có thể kết quả sẽ khác vì bị ảnh hưởng bởi một số loại thức ăn nhất định hoặc do uống thuốc, tập luyện nặng.
Một số thuốc điều trị bệnh có thể khiến cho chỉ số bilirubin thấp hơn bình thường bao gồm: Caffeine, Barbiturat, Penicillin, Salicylate liều cao, Citrat, Atazanavir (thuốc kháng virus HIV có thể làm tăng nồng độ Bilirubin gián tiếp), Ethanol, Corticosteroid, Protein, Urea, Ethanol,...
Thuốc làm tăng nồng độ bilirubin tăng cao như: Một vài loại thuốc kiểm soát mang thai, kháng sinh, Flurazepam, Diazepam (Valium), Indomethacin (Indocin), Adrenalin, thuốc điều trị sốt rét, vitamin C, Allopurinol, Phenytoin (Dilantin), thuốc cường cholin, Codein, Dextran, thuốc lợi tiểu, Levodopa, thuốc ức chế MAO, Methotrexate, Meperidine, Methyldopa, Quinidine, Rifampin, Streptomycin, Tyrosine, vitamin A, Theophylline,...
|
Độ tuổi |
Ngưỡng an toàn |
Thấp |
Cao |
Báo động |
|
< 2 tuần tuổi |
Từ 3.3 – 283.8 |
< 3.3 |
283.8 |
> 283.8 |
|
Từ tuần 2 – 1 tháng tuổi |
Từ 0.8 – 11.7 |
< 0.8 |
> 117 và ≤ 283.8 |
> 283.8 |
|
Từ 1– 12 tháng tuổi |
Từ 0.8 – 11.7 |
< 0.8 |
> 117 |
- |
|
Từ 1– 9 tuổi |
Từ 0.8 – 6.8 |
< 0.8 |
> 6.8 |
- |
|
Từ 9 – 12 tuổi |
Từ 0.8 - 9.4 |
< 0.8 |
> 9.4 |
- |
|
Từ 12 – 15 tuổi |
Từ 1.7 – 11.9 |
< 1.7 |
> 11.9 |
- |
|
Từ 15 – 18 tuổi |
Từ 1.7 - 14,4 |
< 1.7 |
> 14.4 |
- |
|
> 18 tuổi |
Từ 3.4 – 20.5 |
< 3.4 |
> 20.5 |
- |
Bảng tham chiếu chỉ số Bilirubin toàn phần (áp dụng cho mọi giới tính; đơn vị: µmol/L) – Nguồn tham khảo: diag.vn
|
Độ tuổi |
Ngưỡng an toàn |
Thấp |
Cao |
Báo động |
|
< 2 tuần tuổi |
Từ 5.7 – 12.1 |
< 5.7 |
> 12.1 |
- |
|
Từ 2 tuần – 12 tháng tuổi |
Từ 0.8 – 5.2 |
< 0.8 |
> 5.2 |
- |
|
Từ 1 – 9 tuổi |
Từ 0.8 – 3.4 |
< 0.8 |
> 3.4 |
- |
|
Từ 9 – 13 tuổi |
Từ 0.8 – 5 |
< 0.8 |
> 5 |
- |
|
Từ 13 – 18 tuổi |
Từ 1.9 – 7.1 |
< 1.9 |
> 7.1 |
- |
|
> 18 tuổi |
< 8.6 |
- |
≥ 8.6 |
- |
Bảng tham chiếu chỉ số Bilirubin trực tiếp ở nam giới (đơn vị: µmol/L) – Nguồn tham khảo: diag.vn
|
Độ tuổi |
Ngưỡng an toàn |
Thấp |
Cao |
Báo động |
|
< 2 tuần tuổi |
Từ 5.7 – 12.1 |
< 5.7 |
> 12.1 |
- |
|
Từ 2 tuần – 12 tháng tuổi |
Từ 0.8 – 5.2 |
< 0.8 |
> 5.2 |
- |
|
Từ 1 – 9 tuổi |
Từ 0.8 – 3.4 |
< 0.8 |
> 3.4 |
- |
|
Từ 9 – 13 tuổi |
Từ 0.8 – 5 |
< 0.8 |
> 5 |
- |
|
Từ 13 – 18 tuổi |
Từ 1.7 – 6.7 |
< 1.7 |
> 6.7 |
- |
|
> 18 tuổi |
< 8.6 |
- |
≥ 8.6 |
- |
Bảng tham chiếu chỉ số Bilirubin trực tiếp ở nữ giới (đơn vị: µmol/L) – Nguồn tham khảo: diag.vn
|
Ngưỡng an toàn |
Thấp |
Cao |
Báo động |
|
Từ 3.4 – 13.7 |
- |
> 13.7 |
- |
Bảng tham chiếu chỉ số Bilirubin gián tiếp (áp dụng cho mọi giới tính và mọi độ tuổi; đơn vị: µmol/L) – Nguồn tham khảo: diag.vn
Lưu ý:
Xem thêm:
Mức độ vàng da ở trẻ sơ sinh
Chỉ số bilirubin tăng cao là một trong những dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm, đặc biệt là đối với trẻ sơ sinh. Lượng bilirubin tăng cao có tỉ lệ thuận với số lượng tế bào hồng cầu bị phá huỷ lớn, trẻ có thể phải đối mặt với nhiều biến chứng nghiêm trọng. Theo các chuyên gia, chỉ số bilirubin càng cao thì mức độ nguy hiểm càng lớn:
|
Tuổi sau sinh |
Bilirubin toàn phần (cảnh báo nguy cơ) |
|
< 24 giờ tuổi |
> 5 mg/dL (bất thường, cần can thiệp) |
|
24 – 48 giờ |
> 10 mg/dL |
|
48 – 72 giờ |
> 12 – 14 mg/dL |
|
> 72 giờ |
> 15 mg/dL |
|
Bất kỳ lúc nào |
≥ 20 mg/dL → Cần can thiệp khẩn cấp bằng chiếu đèn, thay máu |
Những biến chứng có thể xảy ra khi chỉ số Bilirubin vàng da ở trẻ sơ sinh tăng cao như:
Giải đáp cho lý do chỉ số bilirubin ở trẻ sơ sinh cao, nguyên nhân có thể xuất phát từ:
|
Mức Bilirubin toàn phần |
Ý nghĩa lâm sàng |
|
1.3 – 3.0 mg/dL |
Tăng nhẹ – có thể do viêm gan nhẹ, Gilbert, tan máu nhẹ |
|
3.0 – 10 mg/dL |
Tăng vừa – cảnh báo tổn thương gan (viêm gan cấp, tắc mật…) |
|
> 10 mg/dL |
Tăng nặng – nguy cơ suy gan, tắc mật toàn phần, xơ gan tiến triển |
|
> 20 mg/dL |
Nguy hiểm nghiêm trọng – dễ dẫn đến bệnh não gan, đặc biệt ở bệnh nhân xơ gan mất bù |
Những biến chứng có thể xảy ra khi chỉ số Bilirubin vàng da ở trẻ sơ sinh tăng cao như:
Tình trạng tăng bilirubin toàn phần > 3 mg/dL có thể gây vàng da lâm sàng, nhưng khi vượt ngưỡng > 10–20 mg/dL, đặc biệt là tăng bilirubin trực tiếp, nguy cơ xảy ra các biến chứng nghiêm trọng tăng cao.
Giải đáp cho lý do chỉ số bilirubin ở người lớn tăng cao, nguyên nhân có thể xuất phát từ:
Tăng bilirubin máu ở người lớn có thể bắt nguồn từ ba cơ chế chính: tăng sản xuất bilirubin, rối loạn chuyển hóa tại gan hoặc tắc nghẽn đường dẫn mật. Dưới đây là các nguyên nhân điển hình:
Khi chỉ số Bilirubin rơi vào ngưỡng nguy hiểm, điều trị chính bao gồm ánh sáng liệu pháp (chiếu đèn) để chuyển hóa bilirubin không liên hợp thành bilirubin liên hợp, và trong trường hợp nguy hiểm hơn, có thể cần truyền máu thay thế.
Đối với trường hợp vàng da ở trẻ sơ sinh, liệu pháp chiếu sáng thường được áp dụng để giúp giảm nồng độ bilirubin trong máu
Truyền máu thay thế được chỉ định khi nồng độ bilirubin tăng quá mức và có nguy cơ gây tổn thương não.
Cụ thể, truyền máu có thể được chỉ định khi:
Lưu ý:
Để được tư vấn chính xác về trường hợp cụ thể của bạn, hãy tham khảo ý kiến của bác sĩ chuyên khoa. Nếu quý khách hàng có các thắc mắc nào khác cần giải đáp thì đừng ngần ngại để lại thông tin tại phần Đặt lịch khám hoặc bấm máy gọi tới Hotline 1900 1806 của BVĐK Phương Đông để được hỗ trợ.
Các trường hợp bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm bilirubin bao gồm:
Xét nghiệm Bilirubin là xét nghiệm máu giúp đánh giá tình trạng chức năng gan, mật và quá trình phân hủy hồng cầu. Tuy nhiên, để kết quả phản ánh chính xác tình trạng sức khỏe, người bệnh cần lưu ý một số vấn đề sau:
Nhịn ăn trước khi xét nghiệm: Người bệnh nên nhịn ăn từ 4–8 tiếng trước khi lấy máu, vì ăn uống có thể ảnh hưởng đến nồng độ bilirubin trong máu, đặc biệt là bilirubin trực tiếp (liên hợp). Không nên sử dụng các loại đồ uống có cồn, thực phẩm giàu chất béo ít nhất 24 giờ trước xét nghiệm vì chúng ảnh hưởng đến chuyển hóa gan.
Thông báo với bác sĩ về thuốc đang sử dụng: Một số loại thuốc có thể làm tăng hoặc giảm chỉ số bilirubin như: Rifampin, probenecid, indomethacin, chloramphenicol…(tăng bilirubin) và Penicillin, theophylline, barbiturates…(giảm bilirubin). Do đó, người bệnh nên thông báo đầy đủ cho bác sĩ về các loại thuốc, thực phẩm chức năng đang sử dụng để có hướng xử lý trước xét nghiệm.
Tránh vận động mạnh trước xét nghiệm: Bởi tập luyện gắng sức có thể làm phá hủy một lượng nhỏ hồng cầu, làm tăng nhẹ bilirubin gián tiếp (unconjugated). Nên nghỉ ngơi, tránh căng thẳng ít nhất 1 ngày trước khi lấy máu để đảm bảo kết quả ổn định.
Không xét nghiệm trong thời gian hành kinh hoặc bị nhiễm trùng cấp: Ở nữ giới, kỳ kinh nguyệt có thể ảnh hưởng đến các chỉ số máu do thay đổi nội tiết và mất máu. Ngoài ra, nhiễm trùng cấp tính, sốt, tiêu chảy cũng có thể làm thay đổi kết quả, nên hoãn xét nghiệm đến khi tình trạng ổn định.
Chỉ số bilirubin dù chỉ tăng nhẹ cũng có thể là dấu hiệu cảnh báo các vấn đề tiềm ẩn về gan và hệ mật. Khi bilirubin toàn phần vượt ngưỡng 2 mg/dL, bạn nên chủ động thăm khám để tìm nguyên nhân và theo dõi sát tình trạng sức khỏe. Đặc biệt với các trường hợp có triệu chứng vàng da, mệt mỏi, nước tiểu sẫm màu, việc can thiệp y tế kịp thời sẽ giúp hạn chế biến chứng nặng. Theo dõi định kỳ, duy trì lối sống lành mạnh và lắng nghe cơ thể chính là cách tốt nhất để kiểm soát chỉ số bilirubin và bảo vệ lá gan của bạn.
BỆNH VIỆN ĐA KHOA PHƯƠNG ĐÔNG
Địa chỉ: Số 9, Phố Viên, Phường Đông Ngạc, Thành phố Hà Nội, Việt Nam
Tổng đài tư vấn: 19001806
Website: https://benhvienphuongdong.vn
Lưu ý: Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, vui lòng liên hệ với Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên viên y tế để được tư vấn cụ thể.
Xét nghiệm GGT giúp đánh giá tình trạng ứ mật ở gan, đồng thời chẩn đoán tình trạng tổn thương gan do virus, bia rượu hoặc viêm gan mạn tính.
