Làm thế nào để xây dựng thực đơn dinh dưỡng cho bệnh nhân ung thư?

Ngày: 18/05/2021

Xây dựng thực đơn dinh dưỡng cho bệnh nhân ung thư không phải là chuyện dễ dàng bởi người bệnh cần một chế độ dinh dưỡng đảm bảo vừa giúp tăng thể lực, vừa tăng sức đề kháng và nâng cao hiệu quả điều trị. 

Bệnh ung thư cũng như các phương pháp điều trị ung thư (xạ trị, hóa trị, phẫu thuật...) đều ảnh hưởng tới việc cung cấp và chuyển hóa dinh dưỡng của người bệnh. Bệnh nhân ung thư sẽ phải đối mặt với rất nhiều vấn đề, sức khỏe giảm sút, chính vì thế, chế độ dinh dưỡng đóng vai trò vô cùng quan trọng. 

Dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong việc kéo dài cuộc sống và cải thiện chất lượng sống cho người bệnh ung thư. Có đến 50 - 80% người bệnh ung thư bị sụt cân và 20% người bệnh ung thư chết do suy dinh dưỡng nặng. Do đó, xây dựng thực đơn dinh dưỡng hoàn chỉnh sẽ góp phần tăng thể lực, sức đề kháng cho bệnh nhân ung thư và nâng cao hiệu quả điều trị bệnh. 

Vậy, bệnh nhân ung thư nên ăn gì hay thực đơn cho bệnh nhân ung thư cần có gì để bù đắp sụt cân, duy trì sức khỏe và tiếp nhận các can thiệp điều trị tốt hơn?

Chế độ dinh dưỡng quan trọng như thế nào với bệnh nhân ung thư?

dinh dưỡng cho bệnh nhân ung thư

Người bệnh ung thư cần có một chế độ ăn đầy đủ các chất dinh dưỡng

Mỗi năm, Việt Nam có khoảng 110.000 người chết vì ung thư. Cũng như các nước trên thế giới, số người mắc bệnh ung thư ở Việt Nam có xu hướng ngày một tăng nhanh. Bệnh trở thành nỗi ám ảnh với nhiều người. Phần lớn, khi được chẩn đoán là mắc ung thư giai đoạn cuối, bệnh nhân đều chết vì suy kiệt, gầy sút cân trước khi qua đời do khối u ung thư phát triển quá nhanh và lan rộng. 

Với quan điểm “có bệnh thì vái tứ phương” nên nhiều người tin theo các phương pháp không chính thống. Điều này rất nguy hiểm vì có thể làm chậm quá trình điều trị. 

Đa phần người bệnh do thiếu hiểu biết, lo sợ bệnh ung thư phát triển hoặc tái phát nên không dám ăn uống, kiêng mọi thực phẩm bổ dưỡng, chế độ ăn thực dưỡng dẫn đến suy dinh dưỡng, sụt cân, ảnh hưởng đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống cũng như không đủ sức khỏe để tiếp tục điều trị bệnh. Chính vì vậy, dinh dưỡng cho bệnh nhân ung thư là vấn đề rất quan trọng. 

Điều trị ung thư là một quá trình lâu dài, gồm nhiều phương pháp, việc xây dựng một chế độ dinh dưỡng hợp lý trước, trong và sau quá trình điều trị nhằm mục tiêu là tăng cường thể lực cho bệnh nhân. Đồng thời, giúp giảm thiểu được những tác dụng phụ không mong muốn của các phương pháp điều trị ung thư như hóa trị, xạ trị, phẫu thuật… Người bệnh nên tuân thủ chế độ dinh dưỡng đầy đủ và hợp lý để góp phần điều trị bệnh hiệu quả. 

Vậy bệnh nhân ung thư nên ăn gì? Để có một sức khỏe tốt, người bệnh cần phải ăn uống đầy đủ thực phẩm đảm bảo các nhóm chất: đạm - tinh bột - các chất béo - rau quả - các vitamin và khoáng chất. 

Một chế độ ăn nhiều cá, rau xanh, hoa quả, ít thịt, uống nhiều nước cũng như chế độ vận động, tập luyện thể dục hợp lý với tình trạng sức khỏe sẽ giúp cơ thể có đủ chất dinh dưỡng để chống lại ung thư. Điều quan trọng là động viên người bệnh cố gắng tuân thủ chế độ dinh dưỡng cũng như tạo thói quen tốt cho bản thân trong “cuộc chiến đấu” với căn bệnh ung thư “quái ác”. 

Nguyên tắc dinh dưỡng cho bệnh nhân ung thư

dinh dưỡng cho bệnh nhân ung thư

Xây dựng một chế độ dinh dưỡng hợp lý nhằm mục tiêu là tăng cường thể lực cho bệnh nhân

Các chuyên gia dinh dưỡng đã đưa ra những nguyên tắc dinh dưỡng cho bệnh nhân ung thư, bao gồm:

  • Các món ăn phải cung cấp đủ năng lượng, chất đạm và các chất dinh dưỡng khác
  • Chia thành nhiều bữa ăn trong ngày, ăn với khẩu phần nhỏ 
  • Tăng mức độ năng lượng và dinh dưỡng theo tình trạng người bệnh
  • Thay đổi các món ăn thường xuyên
  • Động viên, khuyến khích, tạo không khí lạc quan cho người bệnh trong bữa ăn

Dưỡng chất cần thiết trong bữa ăn hàng ngày của bệnh nhân ung thư

Một số loại dưỡng chất cần đảm bảo trong bữa ăn hàng ngày đối với bệnh nhân ung thư bao gồm:

Chất đạm 

dinh dưỡng cho bệnh nhân ung thư

Protein rất tốt cho bệnh nhân ung thư

Quan niệm trong dân gian và hiện nay vẫn còn phổ biến ở nước ta là người mắc bệnh ung thư không được ăn bồi dưỡng, sử dụng hạn chế các chất đạm có nguồn gốc động vật. Đây là một quan niệm sai lầm. 

Thực tế, protein là một yếu tố cơ bản giúp cơ thể làm lành vết thương, chống nhiễm trùng trong và sau phẫu thuật, hóa chất và xạ trị. Đây cũng là nguyên liệu giúp hồi phục lại khối nạc của cơ thể đã mất do tăng quá trình dị hóa của cơ thể.

Ngoài ra, trong thịt có chứa nguồn protein dồi dào, cung cấp cho cơ thể các loại acid amin thiết yếu. Đồng thời, giúp tăng cường khả năng ngon miệng trong khi người bệnh ung thư luôn chán ăn, ăn uống kém. 

Theo các chuyên gia dinh dưỡng, khẩu phần ăn của người bệnh ung thư cần đa dạng và cân đối các loại acid amin, bao gồm các loại thịt máu trắng như thịt gia cầm, các loại thịt đỏ như thịt bò có nhiều sắt và kẽm, thịt lợn nạc… Các loại hải sản như tôm, cua, cá cũng là nguồn cung cấp các acid amin và canxi cho cơ thể.

Tinh bột 

Các loại tinh bột giàu chất xơ không làm tăng lượng đường trong máu nhanh như tinh bột thông thường có trong cơm và các loại mỳ gạo. Một số loại tinh bột giàu chất xơ như: ngô, lúa mì, hạt lúa mạch, các loại củ như khoai lang, khoai tây, khoai sọ, sắn… 

Tinh bột giàu chất xơ cũng cung cấp cho bạn nhiều năng lượng để chống lại cảm giác uể oải, mệt mỏi của các triệu chứng bệnh gây ra. Nên hạn chế ăn khoai tây, khoai lang chiên, dùng quá nhiều dầu mỡ khi chế biến các món ăn để giữ được hương vị tươi ngon và dưỡng chất tốt cho cơ thể. 

Ngoài ra, để đảm bảo sức khỏe, người bệnh cần tránh các loại thực phẩm chế biến sẵn, các chất phụ gia, chất bảo quản thực phẩm. Bởi đây cũng là một trong những nhân tố góp phần làm tăng tỷ lệ bệnh ung thư. 

Các chất béo lành mạnh

Nếu vẫn phân vân chưa biết bệnh nhân ung thư nên ăn gì thì các chuyên gia dinh dưỡng khuyên người bệnh nên tiêu thụ các chất béo lành mạnh. Chất béo cung cấp năng lượng và duy trì nhiệt độ cơ thể. 

Do đó, trong khẩu phần ăn hàng ngày cần phải có một hàm lượng lipid nhất định, trong đó hàm lượng acid béo không no không quá 50% tổng năng lượng. Những thực phẩm chứa chất béo lành mạnh nên có trong thực đơn cho bệnh nhân ung thư như: dầu ô liu, dầu hướng dương, quả bơ, các loại quả hạch: hạnh nhân, hạt điều, óc chó...

Rau-củ-quả 

dinh dưỡng cho bệnh nhân ung thư

Bệnh nhân ung thư nên bổ sung thêm nhiều trái cây, rau củ vào chế độ ăn

Các nghiên cứu chỉ ra rằng, khẩu phần ăn có 80% rau xanh và nước ép, ngũ cốc, hạt và chút trái cây sẽ giúp cơ thể sản sinh nhiều kiềm, hạn chế sự sản sinh của tế bào ung thư. 

Các loại thực phẩm này ít chất béo, giàu chất xơ và vitamin, đặc biệt là vitamin A và C. Vitamin A giúp nâng cao khả năng thích nghi của cơ thể đối với chất gây ung thư. Vitamin C có khả năng ngăn chặn tế bào ung thư phát triển, sinh sôi. 

Những loại rau-củ-quả xanh, tươi có lợi cho người bệnh lúc này là: bắp cải, rau đay, cần tây, rau ngót, súp lơ, cà chua, đu đủ, khoai lang, nghệ, cam, bưởi, chanh…

Một số thực phẩm có tác dụng ức chế ung thư như: súp lơ, bắp cải, tỏi, củ cải trắng, các loại nấm có tính kháng ung thư như nấm rơm, nấm hương, nấm mỡ.

Một số lưu ý trong chế độ dinh dưỡng cho bệnh nhân ung thư

dinh dưỡng cho bệnh nhân ung thư

Người bệnh ung thư thường xuyên giữ gìn răng miệng sạch sẽ

Khi điều trị bệnh, phần lớn bệnh nhân ung thư đều mất cảm giác ngon miệng, chán ăn, buồn nôn, nôn. Điều này xảy ra không chỉ do bản thân bệnh lý ung thư mà còn do ảnh hưởng của các phương pháp điều trị ung thư. Để giảm thiểu các triệu chứng này, người bệnh nên: 

  • Thường xuyên giữ gìn răng miệng sạch sẽ
  • Ăn thành các bữa nhỏ nhiều lần trong ngày; tăng cường ăn những thức ăn ưa thích và không nên ăn quá nhiều thịt đỏ, các loại gia vị và nước sốt trong món ăn...
  • Hoá trị liệu thường gây chán ăn, buồn nôn, nôn do đó người bệnh cần uống nhiều nước khoảng > 2 lít nước/ ngày. Tránh ăn các thức ăn có nhiều mùi, các đồ chiên xào nấu nhiều dầu mỡ, nên ăn thành nhiều bữa nhỏ, tránh ăn quá no một lúc.

Với trường hợp bệnh nhân bị xạ trị ở vùng đầu cổ có thể gây ra sự giảm tiết nước bọt và dẫn đến khô miệng, đau, viêm nhiễm, hạn chế cử động nhai nuốt... góp phần làm tình trạng chán ăn càng trầm trọng. Để bổ sung dinh dưỡng cho bệnh nhân ung thư trong tình trạng này, cần lưu ý một số điều sau:

  • Khám răng miệng tổng thể trước khi bắt đầu xạ trị vùng đầu cổ.
  • Nên ăn thức ăn mềm hoặc chế biến nhiều nước; nhai kẹo cao su hoặc ăn thêm hoa quả chua nhằm tăng tiết nước bọt.
  • Tránh ăn đồ quá cay nóng hay quá lạnh, thức ăn cứng, khó nhai nuốt
  • Vệ sinh răng miệng và súc miệng tối thiểu 4 lần trong 1 ngày.
  • Uống nhiều nước, trên 2 lít nước/ ngày, có thể uống nước lọc, các loại nước ép trái cây, sinh tố. Hạn chế các đồ uống có cồn, chất kích thích...

Lời khuyên của chuyên gia dinh dưỡng

Có một thực trạng hiện nay là các bệnh nhân ung thư thường lựa chọn chế độ ăn kiêng khem một cách cực đoan, vì lo sợ rằng nếu nạp nhiều chất dinh dưỡng vào cơ thể sẽ “vỗ béo” tế bào ung thư và khiến bệnh tình phát triển nhanh hơn. 

Thậm chí, không ít bệnh nhân ung thư còn nghĩ rằng, với cách tiết thực như vậy có thể ép chết tế bào ung thư và mình khỏi bệnh. Theo các chuyên gia y tế, quan điểm để "tế bào ung thư chết đói” như vậy là vô lý và phản khoa học. 

Thực tế, tế bào ung thư có phát triển được hay không phụ thuộc vào sức đề kháng của cơ thể. Những người có sức đề kháng tốt, hệ thống miễn dịch tốt sẽ kìm hãm sự phát triển của tế bào ung thư. Ngược lại, những bệnh nhân đã suy kiệt cả tinh thần, thể lực và sức đề kháng thì ung thư phát triển nhanh hơn. Do đó, nếu “đói” bệnh nhân sẽ chết vì suy kiệt trước khi chết do bệnh ung thư. 

dinh dưỡng cho bệnh nhân ung thư

Người bệnh ung thư ăn bất cứ khi nào có nhu cầu nhưng phải đảm bảo đủ lượng và chất dinh dưỡng

Vì thế, về việc xây dựng dinh dưỡng cho bệnh nhân ung thư, lời khuyên của chuyên gia dinh dưỡng đưa ra như sau: 

  • Ăn ít nhưng đủ dinh dưỡng, giàu năng lượng và giàu đạm. Bổ sung thêm các sản phẩm giàu dinh dưỡng (sữa dinh dưỡng)
  • Kiểm soát được lượng thức ăn mà người bệnh ăn vào
  • Thường xuyên thay đổi cách chế biến và màu sắc của thức ăn
  • Tránh ngửi mùi thức ăn khi đang chế biến
  • Nên uống nước trước hoặc sau bữa ăn 30 phút. Tránh uống nước trong khi ăn vì điều này có thể làm giảm sự ngon miệng
  • Không nên ăn uống đồ có đường, nước ngọt, thức ăn nhiều chất béo
  • Có thể uống 1 ly rượu nhỏ hoặc 1/2 cốc bia trước mỗi bữa ăn 30 phút để kích thích ngon miệng
  • Giữa vệ sinh răng, miệng. Không sử dụng dung dịch làm sạch miệng. Không đánh/cạo lưỡi
  • Cần động viên người bệnh ăn uống tốt, xem việc ăn uống là thưởng thức hơn là “vật lộn” với thức ăn
  • Ăn bất cứ khi nào người bệnh có nhu cầu nhưng phải đảm bảo đủ lượng và chất dinh dưỡng
  • Luôn để người bệnh nhìn thấy thức ăn xung quanh mình để kích thích cảm giác thèm ăn
  • Nếu không ăn được thức ăn thông thường thì chuyển sang chế độ ăn nhỏ, mềm, nhuyễn (cháo, súp…)

Trên đây là những chia sẻ về vấn đề dinh dưỡng cho bệnh nhân ung thư. Điều trị bệnh ung thư là một quá trình lâu dài đòi hỏi người bệnh cần có một sức khỏe tốt. Do đó, một chế độ ăn uống phù hợp đủ dinh dưỡng và năng lượng rất quan trọng, giúp nâng cao sức khỏe, chất lượng sống đồng thời tăng hiệu quả điều trị cho bệnh nhân ung thư. 

Tùy từng người, từng bệnh ung thư lại có những yếu tố khác nhau, sở thích và thói quen ăn uống khác nhau. Do đó, để biết thực đơn cho bệnh nhân ung thư như thế nào mới phù hợp với mình, người bệnh nên gặp bác sĩ dinh dưỡng để được tư vấn, trao đổi và thiết lập một chế độ dinh dưỡng cho bệnh nhân ung thư phù hợp cho riêng mình. 

Để được giải đáp bất kỳ thắc mắc nào liên quan đến sức khỏe hoặc các dịch vụ thăm khám tại Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, xin quý khách vui lòng liên hệ qua số hotline 19001806 để được tư vấn.