Giãn đồng tử: Triệu chứng, nguyên nhân và hướng điều trị

Giãn đồng tử là gì?

Giãn đồng tử là tình trạng phần tròng đen trung tâm mống mắt nở rộng hơn bình thường, xảy ra do các sợi cơ xuyên tâm mống mắt bị kích thích. Sự gia tăng khẩu độ đồng tử có thể là phản ứng sinh lý trước ánh sáng yếu, tinh thần căng thẳng; nhưng cũng có thể cảnh báo bệnh lý tiềm ẩn hoặc tác dụng phụ thuốc cần theo dõi y tế chuyên biệt.

Giãn đồng tử là hiện tượng tròng đen trung tâm mống mắt mở rộng do ánh sáng hoặc bệnh lý tiềm ẩn

Trong điều kiện ánh sáng mạnh, kích thước đồng tử chỉ ở khoảng 2 - 4mm, nhằm bảo vệ võng mạc bằng cách giảm lượng ánh sáng đi vào võng mạc. Ngược lại ở môi trường bóng tối, đồng tử có xu hướng mở rộng 4 - 8mm để tăng khả năng thu nhận hình, hỗ trợ mắt thích nghi và quan sát tốt hơn.

Sự thay đổi kích thước tròng đen diễn ra tự động, vận hành dưới sự điều hoà hệ thần kinh tự chủ nên được coi như phản xạ sinh lý bình thường. Song nếu nhận thấy tròng đen không co lại khi tiếp xúc với ánh sáng mạnh, giãn kéo dài không rõ nguyên nhân, bạn cần thăm khám Nhãn khoa sớm.

Nguyên nhân gây giãn đồng tử

Đồng tử giãn bất thường xảy ra bởi nhiều nguyên nhân khác nhau, từ tác dụng phụ của thuốc, bệnh lý về mắt hoặc hệ thần kinh. Người bệnh cần phối hợp với bác sĩ chuyên khoa để xác định đúng nguyên nhân, tiếp nhận điều trị theo đúng mức độ tổn thương.

Nhóm nguyên nhân gây bệnh phổ biến bao gồm:

• Thuốc: Một số loại thuốc điều trị parkinson, chống động kinh, trầm cảm ba vòng, say tàu xe có thể làm tăng nhạy cảm ánh sáng của mắt.
• Chấn thương: Những va đập vùng mắt nghiêm trọng có thể làm mống mắt bị tổn thương, làm đồng tử giãn hoặc thậm chí biến dạng. Sai kỹ thuật ghép giác mạc, mổ đục thuỷ tinh thể cũng tiềm ẩn nguy cơ gây nên tình trạng này.
• Bệnh lý về não: Đột quỵ, chấn thương vùng đầu dễ khiến một hoặc cả hai bên mắt người bệnh bị nhạy cảm với ánh sáng. Hoặc xảy ra do áp lực tích tụ trong mắt, khiến các cơ mống mắt chịu trách nhiệm co giãn bị tổn thương.
• Thuốc gây nghiện: Mắt của người lạm dụng thuốc hoặc chất gây nghiện dễ khiến mắt chậm phản ứng với ánh sáng, gây tình trạng giãn nở trong điều kiện ánh sáng bình thường.
• Dị tật bẩm sinh: Là tình trạng mống mắt bị dị tật khiếm khuyết một hoặc toàn phần, không chỉ làm đồng tử giãn mà còn đi kèm với các bệnh lý nghiêm trọng khác như đục thuỷ tinh thể, tăng giãn áp, giảm thị lực hoặc rung giật nhãn cầu.

Những nguyên nhân khiến đồng tử giãn nở bất thường

Triệu chứng đồng tử giãn

Kích thước đồng tử lớn hơn bình thường là biểu hiện điển hình nhất của tình trạng đồng tử giãn. Một số khác có thể liên quan đến cách ánh sáng đi vào mắt như:

• Mắt nhìn mờ.
• Có cảm giác co thắt quanh mắt và trán.
• Chóng mặt, đau đầu.
• Kích ứng mắt.
• Khó vào giấc hoặc rối loạn giấc ngủ.

Dấu hiệu nhận biết đồng tử mở rộng không phải do phản ứng sinh lý

Nếu nhận thấy thị lực suy giảm kèm các triệu chứng khó chịu nêu trên, người bệnh cần nhanh chóng thăm khám để được chẩn đoán và điều trị. Liên hệ 1900 1806 hoặc Đặt lịch khám với Chuyên khoa Mắt - Bệnh viện Đa khoa Phương Đông.

Phương pháp chẩn đoán

Chẩn đoán xác định người bệnh bị đồng tử giãn hay không phải được xem xét, căn cứ dựa trên nhiều yếu tố khác nhau. Ngoài khai triệu chứng lâm sàng bất thường tại mắt, thời điểm khởi phát và tần suất lặp lại; bác sĩ cũng cần đánh giá kết quả xét nghiệm chuyên sâu.

Bao gồm:

• Test thị lực mắt.
• Xét nghiệm máu truy vết nguyên nhân nghi ngờ virus, vi khuẩn.
• Kiểm tra hoạt động mắt.
• Chụp MRI, CT-Scan.

Chẩn đoán mức độ giãn nở và tìm nguyên nhân đồng tử mở rộng

Hướng điều trị đồng tử giãn

Sau khi xác định được nguyên nhân giãn đồng tử, bác sĩ sẽ xây dựng phác đồ điều trị chuyên biệt cho từng trường hợp. Cụ thể:

• Do tác dụng phụ của thuốc, bệnh nhân cần ngưng sử dụng thuốc để đồng tử trở về kích thước ban đầu, không cần tiếp nhận điều trị đặc hiệu.
• Do chấn thương mắt, khối u não, đột quỵ buộc phải có phương pháp điều trị chuyên biệt. Nếu xác định xuất hiện biến chứng nghiêm trọng, phẫu thuật sẽ được xem xét để giảm thiểu tối đa tổn thương lên dây thần kinh và cấu trúc mắt.

Chăm sóc và phòng ngừa giãn đồng tử

Đa số trường hợp giãn đồng tử là phản ứng sinh lý bình thường với ánh sáng, có thể tự hồi phục mà không cần can thiệp y tế. Song người bệnh không chủ quan, nên chủ động áp dụng các biện pháp chăm sóc và phòng ngừa thích hợp để giảm triệu chứng khó chịu và biến chứng.

• Không để mắt tiếp xúc trực tiếp với ánh sáng mạnh, trực tiếp bằng cách đeo kính phân cực, kính đổi màu hoặc kính râm để giảm chói và bảo vệ mắt.
• Dành thời gian nghỉ ngơi sau 20 - 30 phút làm việc hoặc giải trí với thiết bị điện tử như tivi, máy tính hoặc điện tử.
• Không tự ý sử dụng thuốc điều trị khi chưa có chỉ định y tế của bác sĩ, tác động đến phản xạ đồng tử.
• Tránh lạm dụng chất gây nghiện, chất kích thích do tiềm ẩn nguy cơ làm rối loạn đáp ứng của đồng tử với ánh sáng.
• Có biện pháp bảo vệ, vùng đầu trong khi lao động, chơi thể thao đối kháng, giảm thiểu nguy cơ chấn thương vùng đầu hoặc mắt.
• Định kỳ tái khám sức khỏe mắt 6 - 12 tháng/lần, đặc biệt với bệnh nhân tiền sử bệnh thần kinh, chấn thương sọ não.

Khám sức khỏe mắt định từ tại Bệnh viện Đa khoa Phương Đông

Giãn đồng tử phần lớn là hiện tượng tạm thời và có thể tự hồi phục, đặc biệt khi xuất phát từ nhóm yếu tố sinh lý hoặc tác dụng phụ ngắn hạn của thuốc. Tuy nhiên, nếu mức độ giãn tiếp tục kéo dài, đi kèm các triệu chứng nhìn mờ, đau đầu, chóng mặt, người bệnh cần chủ động thăm khám với bác sĩ Nhãn khoa để được can thiệp kịp thời.