Sa sút trí tuệ thể Lewy: Dấu hiệu rối loạn giấc ngủ và ảo giác cần lưu ý

Tổng quan về bệnh sa sút trí tuệ thể Lewy 

Sa sút trí tuệ thể Lewy (Lewy Body Dementia - LBD) là một dạng sa sút trí tuệ trong đó thể Lewy có trong não của bạn. Thể Lewy là các chất lắng đọng bất thường của một loại protein được gọi là alpha - synuclein phát triển trong một số tế bào thần kinh nhất định (tế bào não) gây tổn thương và làm ảnh hưởng đến tinh thần, hành vi, vận động và giấc ngủ của con người.

Bệnh lý thần kinh của chứng mất trí nhớ có thể Lewy. 

*Ghi chú: 

• Thể Lewy trong một tế bào thần kinh của chất đen (A), 
• Thể Lewy trong một tế bào tháp của vùng CA1 của hồi hải mã (B)
• Thể Lewy trong vỏ não vành đai (C) (mũi tên).
• Thể Lewy (mũi tên) và các sợi thần kinh Lewy (đầu mũi tên) trong chất đen (D).
• Thể Lewy vỏ não (E,F). 

Chứng sa sút trí tuệ thể Lewy là một căn bệnh tiến triển, triệu chứng sẽ trở nên xấu đi theo thời gian. Bệnh kéo dài trung bình từ 5-8 năm kể từ khi được chẩn đoán cho đến khi bị tử vong, tuy nhiên cũng sẽ có những trường hợp có thể kéo dài lên tới 20 năm. 

Người mắc bệnh có thể gặp triệu chứng của bệnh Parkinson bao gồm cứng cơ, chuyển động chậm, khó đi lại và run. 

Có 2 loại sa sút trí tuệ thể Lewy:

• Sa sút trí tuệ với thể Lewy: Xảy ra khi các thể Lewy bắt đầu phát triển ở thân não và vỏ não;
• Sa sút trí tuệ do bệnh Parkinson: Xảy ra khi các thể Lewy bắt đầu xuất hiện ở thân não và sau đó theo thời gian phát triển ở vỏ não; 

Cả 2 loại này đều có những thay đổi giống nhau ở não. Mặc dù ban đầu có những dấu hiệu khác nhau, nhưng những người mắc một trong hai loại sa sút trí tuệ thể Lewy này cuối cùng lại có những triệu chứng tương tự nhau.

Các triệu chứng của bệnh sa sút trí tuệ thể Lewy 

Sa sút trí tuệ thể Lewy là một căn bệnh tiến triển, nghĩa là các triệu chứng bắt đầu chậm và trở nên tồi tệ hơn theo thời gian. Theo các chuyên gia, triệu chứng bao gồm: 

• Ảo giác thị giác: Đây có thể là một trong những triệu chứng đầu tiên của chứng mất trí nhớ thể Lewy. Triệu chứng xảy ra thường xuyên, người bệnh có thể nhìn thấy hình dạng, động vật, người không có thực lúc đó hoặc có thể bị ảo giác liên quan tới âm thanh, ngửi thấy mùi, chạm vào. Có hơn 80% người bệnh bị mắc triệu chứng này.  

Ảo giác thị giác hoặc nhìn thấy những thứ không có xảy ra ở 80% những người mắc LBD trong giai đoạn đầu của bệnh

• Rối loạn vận động: Triệu chứng có thể giống với bệnh Parkinson bao gồm chuyển động chậm, cơ cứng, run, đi loạng choạng khiến cho người bệnh dễ bị té ngã. 
• Điều hoà kém các chức năng cơ thể: Phần của hệ thần kinh kiểm soát các chức năng tự động được gọi là hệ thần kinh tự chủ. Sa sút trí tuệ thể Lewy có thể ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát huyết áp, nhịp tim, đổ mồ hôi và tiêu hoá của hệ thần kinh tự chủ. Điều này có thể dẫn đến giảm huyết áp đột ngột khi đứng, chóng mặt, ngã, tiểu mất kiểm soát và các vấn đề về táo bón. 
• Vấn đề về nhận thức: Những người mắc chứng trí nhớ thể Lewy có thể gặp các vấn đề về suy nghĩ tương tự như bệnh Alzheimer. Chúng có thể bao gồm lú lẫn, kém chú ý, vấn đề về thị giác - không gian, giảm trí nhớ.
• Rối loạn giấc ngủ: Người mắc chứng sa sút trí tuệ thể Lewy có thể mắc chứng rối loạn hành vi khi ngủ, chuyển động mắt nhanh (Rapid Eye movement - REM). Rối loạn này khiến mọi người hành động theo giấc mơ của họ trong khi ngủ, họ có thể đấm, đá, la hét,...
• Sự chú ý thay đổi: Có thể xuất hiện các cơn buồn ngủ, nhìn chằm chằm vào khoảng không gian trong thời gian dài, ngủ trưa quá lâu hoặc nói không mạch lạc. 
• Trầm cảm;
• Thờ ơ, mất đi động lực. 

Nguyên nhân khởi phát chứng sa sút trí tuệ thể Lewy 

Các nhà nghiên cứu vẫn chưa xác định được nguyên nhân để lý giải câu hỏi tại sao một số người bị sa sút trí tuệ thể Lewy trong khi những người khác thì không. Một số ý kiến cho rằng sự kết hợp của các đột biến gen của một số người, yếu tố rủi ro về môi trường và quá trình lão hoá tự nhiên có thể dẫn đến sự phát triển của bệnh. 

Một khám phá mới đây nhất hướng đến việc xác định nguyên nhân gây ra chứng mất trí nhớ thể Lewy là việc phát hiện ra số lượng đột biến gen ngày càng tăng. Hai yếu tố nguy cơ di truyền mới được phát hiện gần đây là biến thể trong gen APOE và GBA.

APOE đã được biết là tăng nguy cơ mắc bệnh Alzheimer. Ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy gen cũng làm tăng nguy cơ mắc chứng sa sút trí nhớ thể Lewy. Tương tự, gen GBA làm tăng nguy cơ mắc bệnh Parkinson và chứng mất trí nhớ với thể Lewy. Bất chấp những phát hiện này, các nhà khoa học vẫn xem những thay đổi về gen là nguyên nhân gây bệnh là hiếm gặp. Hầu hết các trường hợp mắc bệnh là do di truyền (từ cha mẹ sang con cái). 

Xem thêm:

• Vì sao tình trạng sa sút trí tuệ ở người trẻ ngày càng gia tăng? Nguyên nhân do đâu?
  
• Chăm sóc bệnh nhân sa sút trí tuệ: Những lưu ý không thể bỏ qua
  

Chẩn đoán và điều trị hội chứng sa sút trí tuệ thể Lewy 

Do các triệu chứng ban đầu của bệnh thường dễ bị nhầm lẫn với các triệu chứng được tìm thấy trong các tình trạng não hoặc tâm thần khác nên quá trình chẩn đoán cũng sẽ gặp không ít khó khăn. 

Không có xét nghiệm y khoa nào có thể chẩn đoán chứng mất trí thể Lewy với độ chính xác 100%. Bác sĩ có thể thực hiện thăm khám lâm sàng để loại trừ các tình trạng gây ra bệnh thông qua triệu chứng, tiền sử bệnh lý chi tiết, các loại thuốc, thực phẩm chức năng, vitamin, và các sản phẩm không kê đơn thường dùng. 

Thăm khám lâm sàng là bước đầu giúp bác sĩ loại trừ được các triệu chứng của các bệnh lý khác

Ngoài ra, bác sĩ cũng có thể chỉ định bệnh nhân thực hiện một số xét nghiệm như: 

• Xét nghiệm hình ảnh: Chẳng hạn như chụp MRI, chụp CT, thường không giúp chẩn đoán chứng sa sút trí tuệ thể Lewy vì những thay đổi trong não do bệnh thường giống với những người bị  chứng mất trí nhớ mạch máu. Tuy nhiên, chúng có thể giúp loại trừ các nguyên nhân gây ra triệu chứng, chẳng hạn như chảy máu não, khối u. 
• Xét nghiệm máu: Chẳng hạn như xét nghiệm máu tuyến giáp, xét nghiệm kiểm tra nồng độ vitamin B12, xét nghiệm kiểm tra tình trạng giang mai, HIV,...
• Nghiên cứu giấc ngủ: Nhằm kiểm tra rối loạn hành vi giấc ngủ REM, bao gồm việc ngủ trong phòng thí nghiệm qua đêm. Trong quá trình kiểm tra này, các cảm biến theo dõi tim, hoạt động não, kiểu thở, chuyển động tay chân, giọng nói và nhiều yếu tố khác để ghi lại hành vi của người bệnh trong chu kỳ giấc ngủ. 

Phương pháp điều trị chứng sa sút trí tuệ thể Lewy 

Không có cách nào để chữa khỏi bệnh hoàn toàn. Thuốc men và các liệu pháp phi y khoa như vật lý trị liệu, ngôn ngữ trị liệu có thể giúp kiểm soát được triệu chứng nhiều nhất có thể. 

Các loại thuốc được sử dụng bao gồm:

• Thuốc ức chế Cholinesterase: Bao gồm Rivastigmine, Galantamine, Donepezil giúp kiểm soát các triệu chứng nhận thức của bệnh. 
• Carbidopa - levodopa: Các triệu chứng của bệnh Parkinson như run rẩy thường được điều trị bằng levodopa. Tuy nhiên nó lại đi kèm các tác dụng phụ nghiêm trọng như ảo giác, lú lẫn,...
• Pimavanserin: Thuốc được dùng để điều trị chứng loạn thần ở những người mắc chứng mất trí nhớ do bệnh Parkinson. 
• Clonazepam và Melatonin: Giúp điều trị chứng rối loạn hành vi giấc ngủ REM. 
• Thuốc chống trầm cảm: Kết hợp cùng thuốc ức chế tái hấp thu serotonin có chọn lọc.
• Memantine: Được sử dụng để điều trị chứng mất trí nhớ do bệnh Alzheimer, thuốc đã được nghiên cứu trong các thử nghiệm lâm sàng và có thể có hiệu quả ở những người mắc sa sút trí tuệ thể Lewy trong giai đoạn đầu. 

Các liệu pháp nhằm cải thiện chất lượng cuộc sống bao gồm: 

• Vật lý trị liệu; 
• Liệu pháp ngôn ngữ; 
• Liệu pháp tâm lý cá nhân và gia đình (liệu pháp trò chuyện).

Trong các trường hợp mắc chứng mất trí thể Lewy ở giai đoạn tiến triển, chăm sóc giảm nhẹ giúp tạo sự thoải mái và hỗ trợ cho người mắc bệnh nghiêm trọng có thể phù hợp so với các biện pháp can thiệp y tế mạnh tay hoặc chăm sóc tại bệnh viện. 

Kết luận 

Những rối loạn giấc ngủ và ảo giác trong sa sút trí tuệ thể Lewy không chỉ gây ảnh hưởng đến bệnh nhân mà còn tạo áp lực lớn cho gia đình và người chăm sóc. Việc nhận biết sớm và can thiệp đúng cách có thể giúp kiểm soát triệu chứng, cải thiện chất lượng giấc ngủ và giảm bớt những ảnh hưởng tiêu cực do bệnh gây ra. Nếu nhận thấy những dấu hiệu bất thường về giấc ngủ hoặc thường xuyên gặp ảo giác, đừng chủ quan mà hãy tìm kiếm sự tư vấn y tế ngay lập tức để có hướng điều trị kịp thời.