Xạ hình tuyến giáp SPECT/CT: Những điều có thể bạn chưa biết

Tổng quan về bệnh tuyến giáp 

Tuyến giáp là một tuyến nội tiết quan trọng và có kích thước lớn nhất trong hệ nội tiết của cơ thể. Tuyến nằm ở phía trước cổ, có trọng lượng trung bình khoảng 20 – 25g, hình dạng giống con bướm và tương ứng với vị trí từ đốt sống cổ C5 đến T1. Về mặt giải phẫu, phía trước tuyến giáp là lớp da và cơ vùng cổ, trong khi phía sau tiếp giáp với khí quản.

Tuyến giáp được cấu tạo gồm hai thùy (trái và phải) nằm ôm sát hai bên khí quản, nối với nhau bởi một eo tuyến ở giữa. Mỗi thùy áp vào mặt trước – bên của sụn giáp và phần trên của khí quản. Tuyến có màu nâu đỏ, bên ngoài được bao bọc bởi một lớp bao xơ chắc chắn, liên kết với các cấu trúc lân cận trong vùng cổ.

Về chức năng, tuyến giáp sản xuất hai loại hormone chính là thyroxine (T4) và triiodothyronine (T3), dưới sự điều hòa của hormone kích thích tuyến giáp TSH do tuyến yên tiết ra. Các hormone T3 và T4 đóng vai trò thiết yếu trong việc kiểm soát quá trình chuyển hóa, điều hòa thân nhiệt, nhịp tim và nhiều hoạt động sinh lý quan trọng khác của cơ thể.

Các bệnh lý tuyến giáp thường gặp

• Suy giáp: Là tình trạng tuyến giáp không sản xuất đủ lượng hormone cần thiết, làm chậm quá trình chuyển hóa của cơ thể. Người bệnh thường xuất hiện các biểu hiện như mệt mỏi kéo dài, nhịp tim chậm, tăng cân không rõ nguyên nhân, da khô và dễ cảm thấy lạnh.
• Cường giáp (bệnh Basedow/bệnh Graves): Đây là tình trạng tuyến giáp hoạt động quá mức, sản xuất dư thừa hormone, dẫn đến tăng chuyển hóa. Các triệu chứng điển hình bao gồm sụt cân nhanh, tim đập nhanh, cảm giác nóng bức, ra nhiều mồ hôi và dễ hồi hộp, lo lắng.

Hình ảnh SPECT/CT điển hình của bệnh nhân mắc bệnh Graves, chức năng tuyến giáp bình thường và viêm tuyến giáp

Ghi chú: Cột đầu tiên hiển thị hình ảnh SPECT mặt phẳng đứng dọc, cột thứ hai là hình ảnh SPECT/CT mặt phẳng đứng dọc, cột thứ ba là hình ảnh SPECT mặt phẳng ngang, và cột cuối cùng là hình ảnh kết hợp SPECT/CT mặt phẳng ngang. CT = chụp cắt lớp vi tính, SPECT = chụp cắt lớp phát xạ photon đơn.

• Bướu giáp nhân: Nhân tuyến giáp là các khối tổ chức đặc hoặc chứa dịch hình thành trong nhu mô tuyến giáp. Phần lớn các trường hợp không có triệu chứng rõ ràng và chỉ được phát hiện tình cờ qua siêu âm hoặc các phương tiện chẩn đoán hình ảnh. Tuy nhiên, với những nhân có kích thước lớn, người bệnh có thể nhận thấy khối ở vùng cổ, kèm theo cảm giác nuốt vướng hoặc khó thở. Đa số nhân tuyến giáp là lành tính, chỉ một tỷ lệ nhỏ là ác tính.
• Ung thư tuyến giáp: Xảy ra khi các tế bào tuyến giáp phát triển bất thường, mất kiểm soát và hình thành khối u ác tính. Đây là một trong những loại ung thư có tiên lượng tốt, với khả năng điều trị khỏi cao nếu được phát hiện ở giai đoạn sớm và điều trị đúng phương pháp.
• Viêm tuyến giáp: Là tình trạng viêm xảy ra tại tuyến giáp, thường lành tính nhưng có thể ảnh hưởng đến chức năng tuyến. Một số thể viêm tuyến giáp thường gặp bao gồm viêm tuyến giáp bán cấp, viêm tuyến giáp cấp, viêm tuyến giáp Hashimoto và viêm tuyến giáp xơ hóa Riedel.

Xạ hình tuyến giáp SPECT/CT là gì?

Xạ hình tuyến giáp SPECT/CT là một kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu, sử dụng hệ thống máy SPECT/CT (Single Photon Emission Computed Tomography kết hợp CT) nhằm đánh giá toàn diện tình trạng tuyến giáp. Phương pháp này không chỉ cung cấp thông tin về kích thước, hình dạng và vị trí của tuyến giáp, mà còn cho phép phân tích chức năng hoạt động của mô tuyến – yếu tố mà nhiều kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh thông thường khó có thể thể hiện đầy đủ.

Nhờ khả năng kết hợp giữa hình ảnh giải phẫu (CT) và hình ảnh chức năng (SPECT), xạ hình tuyến giáp SPECT/CT giúp bác sĩ phát hiện sớm các bất thường, đồng thời hỗ trợ chẩn đoán chính xác và định hướng điều trị hiệu quả hơn trong các bệnh lý tuyến giáp. 

Khi nào cần thực hiện xạ hình tuyến giáp SPECT/CT?

Xạ hình tuyến giáp SPECT/CT là phương pháp chẩn đoán hình ảnh kết hợp giữa y học hạt nhân và CT, thường được bác sĩ chỉ định trong nhiều trường hợp nhằm đánh giá chức năng và cấu trúc tuyến giáp một cách toàn diện.

Cụ thể, kỹ thuật này thường được áp dụng khi:

Bệnh nhân bị bướu cổ nên thực hiện xạ hình tuyến giáp SPECT/CT

• Bệnh nhân có bướu cổ hoặc nhân tuyến giáp kích thước lớn, cần đánh giá mức độ hoạt động của mô tuyến.
• Xuất hiện một hoặc nhiều nhân tuyến giáp, cần phân biệt nhân lành tính hay có nguy cơ ác tính thông qua chức năng bắt xạ.
• Người bệnh có dấu hiệu nghi ngờ viêm tuyến giáp cấp tính hoặc mạn tính, cần xác định mức độ tổn thương.
• Có các biểu hiện lâm sàng nghi ngờ cường giáp, như tim đập nhanh, sụt cân, run tay…
• Nghi ngờ tuyến giáp lạc chỗ hoặc cần đánh giá chức năng trong các trường hợp suy giáp (nhược giáp).
• Bệnh nhân ung thư tuyến giáp cần theo dõi và đánh giá sau phẫu thuật hoặc điều trị, nhằm phát hiện mô giáp còn sót hoặc tái phát.
• Các trường hợp có bất thường về hormone tuyến giáp qua xét nghiệm, cần xác định nguyên nhân và mức độ rối loạn chức năng.

Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp đều cần thực hiện xạ hình tuyến giáp SPECT/CT. Phương pháp này chỉ nên được chỉ định khi có yêu cầu chuyên môn từ bác sĩ, nhằm đảm bảo hiệu quả chẩn đoán và tránh lạm dụng không cần thiết.

Kết quả xạ hình tuyến giáp SPECT/CT cho biết điều gì?

Sau khi thực hiện xạ hình tuyến giáp SPECT/CT, bác sĩ sẽ trực tiếp đọc và phân tích kết quả nhằm đánh giá chính xác tình trạng hoạt động và cấu trúc của tuyến giáp. Tuy nhiên, người bệnh cũng có thể chủ động hiểu sơ bộ kết quả của mình thông qua một số đặc điểm cơ bản dưới đây:

• Kết quả bình thường: Khi hình ảnh xạ hình cho thấy tuyến giáp có kích thước cân đối, hình dạng đặc trưng giống cánh bướm và sự phân bố dược chất phóng xạ đồng đều trong toàn bộ nhu mô tuyến, đây là dấu hiệu cho thấy tuyến giáp đang hoạt động ổn định và chưa ghi nhận bất thường đáng kể.
• Kết quả bất thường: Trong trường hợp kết quả cho thấy tuyến giáp có kích thước thay đổi bất thường (phì đại hoặc teo nhỏ), hoặc xuất hiện các vùng hấp thu dược chất phóng xạ tăng hoặc giảm không đồng nhất, đây có thể là dấu hiệu cảnh báo tổn thương bệnh lý. Những bất thường này thường liên quan đến các bệnh lý tuyến giáp như viêm tuyến giáp, rối loạn chức năng tuyến giáp (cường giáp hoặc suy giáp), hoặc nghi ngờ khối u, bao gồm cả ung thư tuyến giáp.

Sau xạ hình tuyến giáp SPECT/CT người bệnh có phải cách ly không? 

Thông thường, xạ hình tuyến giáp SPECT/CT là kỹ thuật chẩn đoán an toàn, không gây ra các tác dụng phụ nghiêm trọng như nhiều người vẫn lo ngại. Sau khi được đưa vào cơ thể, dược chất phóng xạ sẽ nhanh chóng tham gia vào quá trình ghi hình chức năng tuyến giáp, sau đó phân rã tự nhiên và được đào thải ra ngoài qua nước tiểu hoặc mồ hôi trong thời gian ngắn.

Việc có cần cách ly sau khi thực hiện xạ hình tuyến giáp hay không sẽ phụ thuộc vào liều lượng chất phóng xạ được sử dụng. Trong hầu hết các trường hợp chẩn đoán thông thường, liều sử dụng rất thấp nên người bệnh không cần cách ly hoàn toàn, tuy nhiên vẫn được khuyến cáo hạn chế tiếp xúc gần trong thời gian ngắn với một số đối tượng nhạy cảm.

Một số trường hợp cần đặc biệt lưu ý trước khi thực hiện kỹ thuật này bao gồm:

• Phụ nữ đang mang thai hoặc nghi ngờ có thai.
• Phụ nữ đang cho con bú.
• Người có tiền sử dị ứng với dược chất phóng xạ.

Những đối tượng trên cần được bác sĩ đánh giá kỹ lưỡng để đảm bảo an toàn tối đa trước khi chỉ định xạ hình tuyến giáp SPECT/CT.

Kết luận

Tóm lại, sự xuất hiện của SPECT/CT đã xóa bỏ những giới hạn về sai số trong chẩn đoán các bệnh lý tuyến giáp phức tạp. Việc tích hợp thành công hình ảnh chức năng và cấu trúc giải phẫu giúp tối ưu hóa phác đồ điều trị, giảm thiểu các cuộc phẫu thuật không cần thiết và nâng cao tiên lượng cho người bệnh. Nếu bạn đang tìm kiếm một giải pháp tầm soát hoặc đánh giá ung thư tuyến giáp ở mức độ chuẩn xác cao nhất, SPECT/CT có thể là sự lựa chọn bạn nên cân nhắc.