Siêu âm trị liệu là một trong những phương pháp được ứng dụng rộng rãi trong vật lý trị liệu - phục hồi chức năng nhờ khả năng giảm đau, hỗ trợ chống viêm và thúc đẩy quá trình lành thương mô mềm. Với cơ chế tác động bằng sóng siêu âm tần số cao, phương pháp này thường được chỉ định trong điều trị các bệnh lý cơ xương khớp, phục hồi sau chấn thương thể thao và sau phẫu thuật.
Siêu âm trị liệu là phương pháp sử dụng sóng siêu âm tần số cao để tác động vào các mô trong cơ thể nhằm hỗ trợ giảm đau, giảm viêm và thúc đẩy quá trình hồi phục tổn thương.
Khác với siêu âm chẩn đoán thường được sử dụng để quan sát hình ảnh bên trong cơ thể, siêu âm trị liệu tập trung vào tác động điều trị. Các sóng siêu âm được truyền từ đầu phát thông qua lớp gel dẫn truyền và đi sâu vào mô mềm như cơ, gân, dây chằng hoặc bao khớp.
Hiện nay, trên thực tế lâm sàng, các bác sĩ đang sử dụng máy siêu âm vật lý trị liệu thường sử dụng sóng có tần số từ 0,8 - 3 MHz. Khi đi vào cơ thể, năng lượng siêu âm tạo ra nhiều tác động sinh học có lợi, giúp cải thiện tuần hoàn máu, giảm co cứng cơ và kích thích quá trình tái tạo mô.
Nhờ khả năng tác động sâu và tính an toàn cao, liệu pháp này đang được ứng dụng rộng rãi trong điều trị các bệnh lý cơ xương khớp, phục hồi sau chấn thương và hỗ trợ người bệnh sau phẫu thuật.
Các phương pháp siêu âm có thể được chỉ định cho bệnh nhân đang điều trị các bệnh lý cơ xương khớp
Hiệu quả điều trị của siêu âm trị liệu đến từ ba cơ chế chính gồm tác dụng nhiệt, tác dụng cơ học và tác dụng sinh học. Những cơ chế này không hoạt động tách biệt mà thường diễn ra đồng thời trong suốt quá trình điều trị.
Khi sóng siêu âm đi qua các mô trong cơ thể, một phần năng lượng được chuyển hóa thành nhiệt. Nhiệt lượng này làm tăng nhiệt độ tại vùng điều trị, giúp các mạch máu giãn nở và tăng lưu lượng tuần hoàn.
Nhờ đó, các tế bào nhận được nhiều oxy và dưỡng chất hơn, đồng thời quá trình đào thải các chất trung gian gây viêm cũng diễn ra hiệu quả hơn. Đây cùng là lý do người bệnh có cảm giác vùng điều trị ấm lên nhẹ nhàng, cơ bắp thư giãn hơn và bớt giảm dần sau mỗi buổi trị liệu.
Nhờ đặc trưng tác động nhiệt mà các bác sĩ cũng đang tích cực ứng dụng phương pháp vật lý trị liệu này vào điều trị cho người bệnh bị co cứng cơ, đau vai gáy, đau thắt lưng hoặc có các cơn đau mạn tính khác.
Xem thêm: Loạn trương lực cơ: Nguyên nhân gây co cứng cơ và cách kiểm soát
Máy siêu âm sẽ tỏa nhiệt hỗ trợ các mạch máu giãn nở hoàn toàn và tăng lượng máu lưu thông
Bên cạnh hiệu ứng nhiệt, sóng siêu âm còn tạo ra các rung động vi thể bên trong mô. Những rung động này giúp tăng tính thấm của màng tế bào, kích thích quá trình trao đổi chất và thúc đẩy sự vận chuyển các chất dinh dưỡng đến vùng tổn thương.
Đồng thời, các ion bên trong và bên ngoài tế bào cũng hoạt động mạnh hơn, góp phần cải thiện chức năng của mô đang bị tổn thương. Thông qua cơ chế này, quá trình hồi phục của cơ, gân và dây chằng có thể diễn ra thuận lợi và nhanh chóng hơn.
Ngoài nhiệt và cơ học thì tác dụng sinh học của các loại máy siêu âm trị liệu cũng được đánh giá cao trong quá trình hỗ trợ phục hồi mô. Sóng siêu âm có khả năng kích thích hoạt động của các tế bào tham gia vào quá trình sửa chữa tổn thương, thúc đẩy hình thành mô mới và hỗ trợ tái tạo các cấu trúc bị tổn thương sau chấn thương hoặc phẫu thuật.
Hơn thế nữa, phương pháp này còn góp phần giảm phản ứng viêm kéo dài, hạn chế tình trạng xơ hóa mô mềm và cải thiện chất lượng phục hồi chức năng ở người bệnh.
Nhờ khả năng tác động sâu vào mô mềm, đây là phương pháp trị liệu được ứng dụng trong nhiều chương trình điều trị và phục hồi chức năng khác nhau. Không chỉ giúp giảm triệu chứng đau, siêu âm còn hỗ trợ cải thiện khả năng vận động tích cực và rút ngắn thời gian hồi phục đáng kể cho người bệnh.
Đây là một trong số các ứng dụng phổ biến nhất của phương pháp siêu âm. Đối với những người bị viêm gân, viêm bao hoạt dịch, thoái hóa khớp, đau vai gáy hoặc đau thắt lưng, sóng siêu âm giúp tăng tuần hoàn máu tại vùng tổn thương, giảm co cứng cơ và hỗ trợ kiểm soát tình trạng viêm.
Điều này có ý nghĩa rất lớn khi giúp giảm bớt cơn đau và hỗ trợ người bệnh tăng cường vận động, sớm có thể tự sinh hoạt và trở lại học tập, làm việc.
Các chấn thương như bong gân, căng cơ hoặc tổn thương mô mềm thường gây sưng nề và hạn chế vận động trong thời gian dài. Tuy nhiên, nếu ngưng vận động trong thời gian quá dài thì bệnh nhân có thể bị tê bì chân, thậm chí là teo cơ.
Trong hoàn cảnh này, bệnh nhân có thể được trị liệu bằng siêu âm. Sóng siêu âm sẽ giúp kích thích quá trình sửa chữa mô, giảm phù nề và cải thiện tuần hoàn máu tại vị trí tổn thương.
Người bị bong gân, căng cơ sau khi chơi thể thao có thể cân nhắc giảm đau bằng siêu âm
Với một số ca bệnh liên quan đến chỉnh hình hoặc các can thiệp ngoại khoa, bệnh nhân có thể có cảm giác đau, sưng và co cứng mô mềm. Khi đó, các bác sĩ có thể cân nhắc dùng máy siêu âm để hỗ trợ lưu thông máu, giảm đau và hỗ trợ quá trình lành thương.
Hiệu quả sẽ tăng cao hơn khi kết hợp với phục hồi chức năng, bệnh nhân sẽ được cải thiện khả năng vận động và hạn chế nguy cơ cứng khớp đáng kể sau mổ.
Ngoài việc hỗ trợ điều trị các bệnh lý xương khớp và phục hồi sau chấn thương, việc hình thành mô sẹo hoặc mô xơ cũng có thể được cải thiện bằng phương thức vật lý trị liệu này.
Được biết, mô sẹo hoặc mô xơ hình thành sau chấn thương đôi khi gây hạn chế vận động và cảm giác khó chịu kéo dài. Tác động cơ học của sóng siêu âm giúp làm mềm mô sẹo, giảm tình trạng dính mô và cải thiện độ đàn hồi của các cấu trúc xung quanh.
Trong thực tế điều trị, siêu âm là một trong số các phần của phác đồ vật lý trị liệu và phục hồi chức năng tổng thể cho bệnh nhân. Thông thường, người bệnh sẽ được chỉ định siêu âm để giảm đau làm mềm mô trước sau đó mới tiếp tục thực hiện các kỹ thuật khác như điện trị liệu, xoa bóp, kéo giãn hoặc tập vận động.
Theo các bác sĩ chuyên khoa Vật lý trị liệu Phục hồi chức năng Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, đây không phải là phương pháp dành riêng cho một nhóm bệnh nhân cụ thể. Tùy theo tình trạng tổn thương và mục tiêu điều trị, bác sĩ hoặc kỹ thuật viên phục hồi chức năng có thể chỉ định phương pháp này cho nhiều đối tượng khác nhau như sau:
Nhân viên văn phòng bị đau mỏi vai gáy lâu ngày cũng có thể tham khảo liệu pháp này
Mặc dù đem lại nhiều hiệu quả tích cực trong quá trình điều trị nhưng như bất kỳ phương pháp điều trị nào khác, siêu âm trong vật lý trị liệu cũng có những nhược điểm riêng. Các bác sĩ sẽ căn cứ vào tình trạng sức khỏe, mong muốn của bệnh nhân và ưu, nhược điểm của liệu pháp để đưa ra chỉ định phù hợp.
Về ưu điểm, ngoài việc hỗ trợ tích cực trong điều trị các bệnh lý cơ xương khớp, và linh hoạt kết hợp với các phương pháp khác thì siêu âm trong trị liệu còn là cách điều trị an toàn, không gây ra cảm giác đau đớn hay khó chịu. Cụ thể, sóng siêu âm đi qua da mà không cần tiêm chích hay can thiệp phẫu thuật. Vì thế, trong khi siêu âm, đa số người bệnh chỉ cảm thấy hơi ấm nhẹ mà không hề bị đau đớn tại vùng điều trị.
Về nhược điểm, phương pháp này vẫn tồn tại một số điểm trừ như sau:
Mặc dù được đánh giá là phương pháp an toàn nhưng người bệnh vẫn cần tuân thủ đúng hướng dẫn của bác sĩ hoặc kỹ thuật viên phục hồi chức năng trong suốt quá trình điều trị.
Trước mỗi buổi trị liệu, người bệnh nên thông báo đầy đủ về tình trạng sức khỏe hiện tại, các bệnh lý đang mắc hoặc các phương pháp điều trị đang sử dụng. Việc này giúp nhân viên y tế lựa chọn thông số điều trị phù hợp và có phương pháp phòng ngừa các rủi ro không mong muốn.
Trong quá trình thực hiện, nếu xuất hiện cảm giác nóng rát, đau tăng lên hoặc khó chịu bất thường, người bệnh cần báo ngay cho kỹ thuật viên để được điều chỉnh kịp thời.
Bên cạnh đó, siêu âm trị liệu thường mang lại hiệu quả tốt nhất khi được kết hợp với chế độ tập luyện, dinh dưỡng và sinh hoạt hợp lý. Việc duy trì đầy đủ các bài tập phục hồi chức năng theo hướng dẫn sẽ giúp tối ưu kết quả điều trị và rút ngắn thời gian hồi phục.
Có thể nói, siêu âm trị liệu là phương pháp vật lý trị liệu hiện đại, không xâm lấn và có tính an toàn cao khi được thực hiện đúng chỉ định. Nhờ tác động nhiệt, cơ học và sinh học của sóng siêu âm, phương pháp này giúp giảm đau, cải thiện tuần hoàn, hỗ trợ tái tạo mô và đẩy nhanh quá trình phục hồi chức năng ở nhiều bệnh lý cơ xương khớp cũng như sau chấn thương, phẫu thuật.
BỆNH VIỆN ĐA KHOA PHƯƠNG ĐÔNG
Địa chỉ: Số 9, Phố Viên, Phường Đông Ngạc, Thành phố Hà Nội, Việt Nam
Tổng đài tư vấn: 19001806
Website: https://benhvienphuongdong.vn
Lưu ý: Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, vui lòng liên hệ với Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên viên y tế để được tư vấn cụ thể.
Siêu âm trị liệu có tác dụng nhiệt, cơ học và sinh học nên hỗ trợ rất tích cực trong điều trị các bệnh lý cơ xương khớp và phục...
