Cận thị bẩm sinh là do đâu? Làm thế nào để nhận biết và phòng tránh sớm?

Bệnh cận thị bẩm sinh là gì?

Cận thị bẩm sinh là một dạng tật khúc xạ xảy ra từ rất sớm, khi cấu trúc mắt của trẻ đã có bất thường ngay từ giai đoạn bào thai. Thay vì hình ảnh hội tụ đúng trên võng mạc (lớp thần kinh giúp mắt nhìn thấy), ánh sáng lại hội tụ phía trước võng mạc khiến trẻ nhìn xa bị mờ.

Đặc điểm của bệnh lý này là độ cận thường cao ngay từ nhỏ (thường từ -6.00 Diop trở lên). Bệnh tiến triển nhanh theo thời gian và theo thời gian có nguy cơ nhược thị (mắt kém phát triển chức năng nhìn) cao nếu không can thiệp sớm.

Khác với cận thị học đường do thói quen sinh hoạt, đây thường được xem là một dạng cận thị bệnh lý, cần theo dõi lâu dài bởi bác sĩ chuyên khoa mắt.

Khác với cận thị học đường, các em nhỏ bị cận bẩm sinh có xu hướng cận nặng và phải được theo dõi thường xuyên 

Nguyên nhân cận thị bẩm sinh là gì?

Phần lớn trường hợp cận thị liên quan đến sự phát triển bất thường của nhãn cầu tức trục nhãn cầu dài hơn bình thường ngay từ trong bụng mẹ. Ngoài ra, một số nguyên nhân gây bệnh có thể kể đến bao gồm:

• Yếu tố di truyền: Nếu cha hoặc mẹ bị cận thị nặng, nguy cơ trẻ mắc cận bẩm sinh cao hơn.
• Sinh non: Trẻ sinh sớm dễ gặp các vấn đề về võng mạc hoặc sự phát triển mắt chưa hoàn thiện.
• Bệnh lý mắt từ khi sinh: Ví dụ tăng nhãn áp bẩm sinh hoặc đục thủy tinh thể.
• Bất thường phát triển nhãn cầu: Khi mắt dài quá mức, hình ảnh không thể hội tụ đúng vị trí.

Triệu chứng của cận thị bẩm sinh là gì?

Việc nhận biết sớm khá khó khăn vì trẻ nhỏ chưa thể tự nói mình nhìn mờ. Do đó, cha mẹ cần quan sát các biểu hiện bất thường trong sinh hoạt hằng ngày. Một số dấu hiệu thường gặp như sau:

• Trẻ dụi mắt thường xuyên khi nhìn đồ vật
• Nhìn rất sát khi xem TV hoặc chơi đồ chơi
• Nheo mắt hoặc nghiêng đầu để nhìn rõ hơn
• Hay chảy nước mắt, than đau đầu hoặc mỏi mắt
• Nhạy cảm với ánh sáng, dễ bị chói mắt
• Có thể xuất hiện lác mắt hoặc rung giật nhãn cầu

Điều trị bệnh cận thị bẩm sinh như thế nào?

Hiện nay, cận thị bẩm sinh không thể chữa khỏi hoàn toàn, nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát để hạn chế tăng độ và bảo vệ thị lực lâu dài. Mục tiêu điều trị là giúp trẻ nhìn rõ để hệ thần kinh thị giác phát triển bình thường.

Các phương pháp phổ biến thường được các bác sĩ áp dụng bao gồm:

• Đeo kính gọng: Nhiều phụ huynh nghĩ rằng đeo kính sẽ làm tăng độ cận, nhưng thực tế không phải vậy. Kính giúp trẻ nhìn rõ hơn, từ đó hỗ trợ não bộ phát triển thị giác một cách bình thường.
• Kính Ortho-K (đeo ban đêm): Đây là loại kính áp tròng cứng, đeo khi ngủ để điều chỉnh tạm thời hình dạng giác mạc. Nhờ đó, ban ngày trẻ có thể nhìn rõ hơn và tốc độ tăng độ cận cũng được kiểm soát tốt hơn.
• Tròng kính Essilor Stellest: Là loại tròng kính thiết kế đặc biệt, giúp phân bổ ánh sáng hợp lý trên võng mạc, từ đó làm chậm quá trình tăng độ cận ở trẻ.
• Thuốc nhỏ mắt Atropine liều thấp: Với nồng độ rất thấp (0,01% – 0,05%), thuốc có thể giúp làm chậm tiến triển cận thị. Tuy nhiên, cần sử dụng theo đúng chỉ định và theo dõi của bác sĩ chuyên khoa.

Người bệnh có thể được chỉ định đeo kính gọng để hạn chế tăng độ và bảo vệ thị lực lâu dài 

Chăm sóc cho người bệnh cận thị bẩm sinh như thế nào?

Để hạn chế tình trạng cận thị tiến triển nặng hơn, ngoài việc đưa trẻ đi khám và đeo kính đúng chỉ định, cha mẹ có thể áp dụng thêm những thói quen tốt tại nhà như sau:

• Tập cho trẻ đeo kính đúng cách và thường xuyên, đồng thời kiểm tra thị lực định kỳ mỗi 6 tháng để điều chỉnh độ kính phù hợp.
• Đảm bảo ánh sáng đầy đủ khi học tập và vui chơi, hướng dẫn trẻ ngồi đúng tư thế, giữ khoảng cách từ mắt đến sách vở hoặc màn hình khoảng 25–40 cm.
• Giới hạn thời gian dùng thiết bị điện tử, tốt nhất chỉ nên từ 1–2 giờ mỗi ngày.
• Khuyến khích trẻ vận động ngoài trời, giúp mắt được thư giãn và giảm tình trạng phải điều tiết quá nhiều khi nhìn gần.
• Xây dựng chế độ ăn lành mạnh, bổ sung các thực phẩm giàu vitamin A, C, E như trái cây họ cam chanh, rau xanh, ngũ cốc… để hỗ trợ thị lực.

Phòng ngừa cận thị bẩm sinh như thế nào?

Cận bẩm sinh chủ yếu liên quan đến yếu tố di truyền và cấu trúc mắt, nên khó có thể phòng tránh hoàn toàn. Tuy nhiên, cha mẹ vẫn có thể giảm nguy cơ và kiểm soát nguy cơ mắc bệnh cho con bằng cách chăm sóc tốt từ trước và trong thai kỳ.

Chủ động sàng lọc và theo dõi từ sớm

Nếu cả cha và mẹ đều bị cận nặng hoặc có tiền sử bệnh mắt di truyền, nên tư vấn di truyền trước khi mang thai để đánh giá nguy cơ cho em bé.

Trong thai kỳ, các xét nghiệm như NIPT hoặc siêu âm hình thái không giúp phát hiện cận thị, nhưng có thể phát hiện sớm các bất thường liên quan đến mắt. Nhờ đó, gia đình có thể chuẩn bị tốt hơn để chăm sóc trẻ ngay từ khi chào đời.

Cha mẹ có thể phòng ngừa tật khúc xạ di truyền bằng cách xét nghiệm NIPT 

Chăm sóc dinh dưỡng cho mẹ bầu

Dinh dưỡng trong thai kỳ ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển thị giác của thai nhi. Để giúp mắt bé phát triển tốt, mẹ nên:

• Bổ sung DHA và Omega-3 (có trong cá hồi, hạt chia, óc chó) – đây là thành phần quan trọng của võng mạc.
• Tăng cường vitamin A và Lutein (từ cà rốt, bí đỏ, rau xanh…) giúp hoàn thiện chức năng nhìn.
• Duy trì lối sống lành mạnh, tránh rượu bia, thuốc lá và hạn chế tiếp xúc với hóa chất độc hại, vì những yếu tố này có thể làm tăng nguy cơ sinh non và ảnh hưởng đến thị lực của trẻ.

Có thể nói, cận thị bẩm sinh là tình trạng suy giảm thị lực xuất hiện sớm do cấu trúc mắt phát triển khác biệt ngay từ khi trẻ còn trong bụng mẹ. Nguyên nhân thường liên quan đến yếu tố di truyền, sinh non hoặc các bệnh lý mắt bẩm sinh. Vì trẻ nhỏ khó tự nhận biết việc nhìn mờ, cha mẹ cần chú ý các dấu hiệu bất thường trong sinh hoạt hằng ngày để phát hiện sớm.