Hội chứng Cushing là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Ngày: 18/02/2021

Những người sử dụng nhóm thuốc Corticosteroids trong thời gian dài với liều cao thường có chung biểu hiện: người mập dần, mặt tròn, tích nước, rạn da, tăng huyết áp, loãng xương, nổi mụn… Đây có thể là những triệu chứng của hội chứng Cushing. Vậy hội chứng Cushing là gì?

Hội chứng Cushing là gì?

Hội chứng Cushing (được đặt tên theo nhà khoa học tìm ra bệnh) là bệnh lý nội tiết do rối loạn chức năng vỏ tuyến thượng thận, gây tăng quá mức cortisol (một loại hormone glucocorticoid sản xuất bởi vỏ tuyến thượng thận) kéo dài, không kìm hãm. 

Ở mức giới hạn bình thường, cortisol đóng vai trò quan trọng và cần thiết cho cuộc sống, giúp thúc đẩy chuyển hóa, sử dụng năng lượng dự trữ, chống lại stress… tuy nhiên nếu quá dư thừa, nó sẽ dẫn đến những tác động tiêu cực. Thông thường, lượng hormone cortisol có trong máu được điều tiết bởi tuyến yên và vùng dưới đồi nhằm tránh tình trạng thiếu hụt hay quá mức. Hội chứng Cushing xảy ra khi tuyến thượng thận, tuyến yên, vùng dưới đồi có bất thường hoặc thuốc chứa cortisol đưa vào cơ thể. Bệnh thường gặp ở phụ nữ độ tuổi 25-40, ở trẻ em gọi là bệnh rối loạn sinh dục thượng thận.

Hormone Cortisol có vai trò quan trọng và cần thiết cho cuộc sống

Hormone Cortisol có vai trò quan trọng và cần thiết cho cuộc sống

Nguyên nhân gây nên hội chứng Cushing

Hội chứng Cushing được chia thành nhiều loại với nguyên nhân khác nhau.

Bệnh Cushing: do u tuyến yên tăng tiết ACTH (adrenocorticotropic hormone - hormone kích vỏ thượng thận) gây quá sản thượng thận hai bên. U tuyến yên dạng adenoma chiếm hơn 90%, kích thước < 1 cm. Triệu chứng gồm: đau đầu, bán manh, nhìn mờ, xét nghiệm Cortisol huyết tăng, mất nhịp tiết ngày đêm, ACTH tăng.

Hội chứng Cushing (hội chứng không phụ thuộc ACTH): do u tế bào lớp bó vỏ thượng thận tăng tiết cortisol, ung thư thượng thận, u một bên thượng thận... với triệu chứng rầm rộ. Xét nghiệm Cortisol lúc đói tăng, mất nhịp tiết ngày đêm, ACTH giảm.

Hội chứng tăng tiết ACTH ngoại sinh: biểu hiện nội tiết của bệnh lý ác tính: ung thư phổi tế bào nhỏ, ung thư dạ dày, ung thư gan nguyên phát,...

Hội chứng giả Cushing: Do lạm dụng thuốc corticoid kéo dài không kiểm soát, thường gặp ở người mắc các bệnh lý về cơ xương khớp, bệnh lý về máu, hen phế quản... hoặc một số bệnh nhân dùng thuốc đông y không rõ nguồn gốc, chế phẩm corticoid, lạm dụng thuốc chống dị ứng, xét nghiệm Cortisol huyết thanh giảm, tiền sử dùng Corticoid... Đây là hội chứng thường gặp nhất, dễ biến chứng suy thượng thận cấp, suy kiệt rối loạn điện giải nặng, nhiễm trùng cơ hội…

Triệu chứng của hội chứng Cushing

- Rậm lông tóc: tóc dày, chân tóc thấp, lông mày rậm, nhiều lông tơ ở mặt và thân mình, có thể mọc râu, ria mép, lông nách và lông sinh dục ở trẻ lớn.

- Dậy thì sớm ở trẻ nhỏ như mọc lông mu, mọc râu... Chậm dậy thì ở trẻ lớn như không có kinh, tuyến vú kém phát triển, tinh hoàn ấu trĩ, dương vật không to lên.

- Đau đầu, kém tập trung, giảm trí nhớ, có thể có rối loạn tâm thần, tâm trạng thất thường, cáu gắt, lo lắng, trầm cảm.

- Béo thân (tay chân vẫn thon thả), tích tụ mỡ ở mặt, mặt tròn như mặt trăng, bướu trâu (u mỡ) ở gáy, mỡ dày ở ngực, bụng.

- Rạn da ở bụng dưới, bẹn và đùi.

- Sung huyết các mao mạch ngoại vi khiến mặt đỏ, chân tay nổi vân tím, da bẩn.

- Huyết áp cao.

- Trẻ lên cân nhiều và nhanh nhưng ngừng lớn nên có đặc trưng là béo tròn và thấp lùn.

- Yếu cơ, loãng xương, xương yếu, dễ gãy xương (đặc biệt ở xương sườn, cột sống), đau lưng.

- Sỏi đường tiết niệu.

- Đái tháo đường (ít gặp).

- Mẫn cảm với viêm phổi và lao.

- Rối loạn cương dương ở nam giới.

- Kinh nguyệt không đều, vô kinh ở nữ giới.

- Nồng độ Cortisol máu và nước tiểu tăng, hạ K, Cl máu và nhiễm kiềm chuyển hóa, đặc biệt ở bệnh nhân cường tiết ACTH lạc chỗ.

Hội chứng Cushing

Biểu hiện của hội chứng Cushing

Phương pháp điều trị hội chứng Cushing

Điều trị hiệu quả phụ thuộc vào nguyên nhân được xác định, bao gồm: 

Đối với khối u tuyến yên, tuyến thượng thận: phẫu thuật cắt bỏ khối u hoặc xạ trị, sau đó dùng liệu pháp hormone thay thế.

Đối với khối u tiết ACTH tại cơ quan khác: điều trị khối u bằng cách phẫu thuật, hóa trị hay xạ trị

Đối với người bệnh phải điều trị bằng thuốc Corticoid để chữa bệnh mạn tính như hen suyễn hay bệnh lý tự miễn: bác sĩ sẽ giảm liều lượng thuốc xuống mức thích hợp, không kéo dài, kết hợp tầm soát các dấu hiệu của Hội chứng Cushing, bổ sung Canxi, điều chỉnh tăng huyết áp... Không nên ngưng thuốc đột ngột vì có thể gây ra suy tuyến thượng thận cấp.

Điều trị hội chứng Cushing bằng cách giảm liều lượng thuốc Corticoid xuống từ từ

Điều trị hội chứng Cushing bằng cách giảm liều lượng thuốc Corticoid xuống từ từ

Phòng ngừa hội chứng Cushing

Chế độ ăn uống và sinh hoạt sẽ giúp phòng tránh hoặc hạn chế tiến triển hội chứng Cushing và bệnh Cushing, cụ thể như sau:

- Không tự ý dùng thuốc kháng viêm, thuốc giảm đau, thuốc dị ứng mà không được kê đơn, không rõ nguồn gốc và không có sự kiểm soát từ bác sĩ vì hầu hết các thuốc này đều chứa Corticoids, có thể gây ra suy tuyến thượng thận và biểu hình Cushing.

- Điều chỉnh chế độ ăn ít mỡ và calories, tăng cường rau xanh và hoa quả.

- Tăng cường vận động và tập thể thao hàng ngày.

- Không tự ý dùng quá nhiều thuốc steroid trong thời gian dài.

- Khám sức khỏe định kỳ để kiểm soát đường huyết, huyết áp, đo mật độ xương.

Trên đây là những thông tin cần biết về hội chứng Cushing. Để được tư vấn thêm chi tiết hoặc đặt lịch khám với bác sĩ giàu kinh nghiệm tại Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, quý khách vui lòng gọi ngay 19001806 hoặc liên hệ TẠI ĐÂY.

Xem thêm:

>> Những vấn đề cần biết về bệnh tuyến giáp

>> Nguyên nhân gây sỏi thận và các dấu hiệu nhận biết