Sốt phát ban: Nguyên nhân, triệu chứng, cách điều trị

Doan Nguyen

14-03-2024

goole news
16

Sốt phát ban (roseola), ban đào là tình trạng nóng sốt, xuất hiện các nốt ban bằng hoặc nhô lên, thường gặp ở trẻ dưới 3 tuổi. Bệnh thường kèm theo các dấu hiệu như sốt cao, phát ban đỏ và các triệu chứng khác. Tại bài viết sau đây Bệnh Viện Đa Khoa Phương Đông sẽ chia sẻ cụ thể về bệnh lý này đến các bạn.

Tổng quan về sốt phát ban

Sốt phát ban (roseola) - ban đào là một loại bệnh nhiễm trùng virus thường xảy ra ở trẻ em dưới 3 tuổi. Bệnh thường gây ra sốt cao, kèm theo các dấu hiệu cơn hăm nhiễm nội tiết và các triệu chứng khác.

Sốt phát ban (roseola) - ban đào và hình ảnh sốt phát banHình 1: Sốt phát ban (roseola) - ban đào và hình ảnh sốt phát ban

Virus herpes loại 6 (HHV-6) là nguyên nhân chính gây nên tình trạng sốt phát ban. Bệnh gây ra sốt cao trong thời gian ngắn, thường kéo dài từ 3 đến 7 ngày, sau đó kết thúc và xuất hiện cơn hăm nhiễm nội tiết nổi trên da. Cơn hăm này thường bắt đầu từ cổ lan xuống ngực và bụng. Các nốt ban màu hồng, không ngứa và có thể kéo dài trong vài ngày.

Sốt phát ban thường không gây ra biến chứng nghiêm trọng và có thể tự khỏi mà không cần điều trị đặc biệt. Tuy nhiên, nếu trẻ có triệu chứng không bình thường hoặc sốt cao kéo dài, phụ huynh cần thăm khám bác sĩ để đảm bảo không có vấn đề nghiêm trọng khác.

Sốt phát ban là gì?

Sốt phát ban hay Roseola – ban đào, là tình trạng nóng sốt và nổi các đốm nhỏ do virus herpes 6 hoặc 7. Tình trạng này thường xuất hiện ở trẻ nhỏ với các nốt ban hồng bằng hoặc nhô lên. Bệnh thường vô hại và có thể tự biến mất nếu được nghỉ ngơi, uống thuốc và chăm sóc đầy đủ. Trong một số trường hợp hiếm gặp, bệnh có thể gây sốt cao kéo dài và dẫn đến biến chứng. Có nhiều loại sốt phát ban, trong đó có 2 loại phổ biến là ban đào và ban đỏ.

Hình 2: Sốt phát ban hay Roseola – ban đàoHình 2: Sốt phát ban hay Roseola – ban đào

Dịch tễ học và xu hướng mắc bệnh sốt phát ban

Sốt phát ban (Roseola) là một bệnh lây truyền chủ yếu ảnh hưởng đến trẻ nhỏ. Dịch tễ học của bệnh này liên quan đến cách mà virus herpes loại 6 (HHV-6) và virus herpes loại 7 (HHV-7) lây lan trong cộng đồng. Dưới đây là một số điểm quan trọng về dịch tễ học và xu hướng mắc bệnh Roseola:

Hình 3: Dịch tễ học và xu hướng mắc bệnh sốt phát banHình 3: Dịch tễ học và xu hướng mắc bệnh sốt phát ban

  • Lây truyền: Roseola lây truyền chủ yếu qua tiếp xúc với nước bọt hoặc dịch mắt từ người nhiễm bệnh. Virus HHV-6 và HHV-7 lây truyền từ người này sang người khác thông qua tiếp xúc gần gũi, nhất là trong giai đoạn sốt cao, người mắc bệnh có lượng virus trong nước bọt và dịch mắt cao.
  • Độ tuổi ảnh hưởng: Sốt phát ban thường ảnh hưởng chủ yếu đến trẻ em dưới 3 tuổi. Nguyên nhân do hệ miễn dịch của trẻ đang phát triển, chưa tiếp xúc với virus HHV-6 và HHV-7 trong quá khứ để xây dựng sự miễn dịch.
  • Mùa và địa lý: Roseola xảy ra quanh năm và ở khắp mọi nơi trên thế giới. Không có mùa cao điểm cụ thể cho bệnh này.
  • Miễn dịch: Nhiễm bệnh Roseola thường tạo ra miễn dịch tự nhiên. Sau khi trải qua bệnh, trẻ có thể phát triển miễn dịch chống lại virus HHV-6 và HHV-7. Điều này làm giảm nguy cơ tái nhiễm bệnh trong tương lai.

Những ai thường mắc bệnh sốt phát ban

Sốt phát ban thường gặp ở trẻ em dưới 3 tuổi. Tuy nhiên trong một số trường hợp người lớn cũng sẽ mắc bệnh lý này.

Hình 4: Sốt phát ban thường gặp ở trẻ em dưới 3 tuổiHình 4: Sốt phát ban thường gặp ở trẻ em dưới 3 tuổi

Sốt phát ban ở trẻ em

Sốt phát ban ở trẻ thường gặp ở độ tuổi từ 6 – 36 tháng tuổi. Trong giai đoạn này trẻ có sức đề kháng kém, dễ bị virus tấn công. Biểu hiện của bệnh là tình trạng nổi ban đỏ như virus sởi, virus đường ruột ECHO hoặc virus Rubella (bệnh sởi Đức) gây ra.

Tùy vào thể trạng và nguyên nhân gây ra bệnh ở trẻ, thời gian ủ bệnh sốt phát ban trung bình khoảng 1 tuần. Khi tình trạng sốt giảm sau một đến vài ngày các nốt phát ban sẽ xuất hiện trên người trẻ. Lúc này, trẻ sẽ có các biểu hiện khác kèm theo như đi phân lỏng, tiêu chảy.

Các nốt phát ban mọc lan từ mặt xuống cổ, ngực, bụng, số lượng từ vài chục đến hàng trăm. Nếu được điều trị và chăm sóc tốt ban thường lưu lại ở trẻ trung bình 3-5 ngày. Nếu được chăm sóc đúng cách các nốt ban sẽ không gây vết thâm trên da (ngoại trừ sởi). Thời gian ủ bệnh sốt phát ban vào khoảng 1 tuần bố mẹ cần quan tâm để phát hiện kịp thời lúc có những triệu chứng mới, ngăn ngừa các tác nhân gây bệnh.

Xem thêm:

  • Bệnh Sởi: Nguyên nhân, dấu hiệu, cách điều trị và phòng ngừa

Sốt phát ban ở người lớn

Sốt phát ban cũng có thể gặp ở người lớn nếu có các điều kiện thuận lợi. Nguyên nhân gây sốt phát ban ở người lớn là do virus Human Herpes 6 và 7 gây ra. Ngoài ra bệnh có thể phát sinh do virus sởi, rubella, echo và adenovirus,… Người trưởng thành chưa từng bị sốt ban đào trong quá khứ có thể mắc bệnh.

Hình 5: Sốt phát ban cũng có thể gặp ở người lớn
Hình 5: Sốt phát ban cũng có thể gặp ở người lớn

So với trẻ nhỏ, triệu chứng, biểu hiện sốt phát ban ở người lớn sẽ có mức độ nhẹ hơn. Điều này do hệ miễn dịch của người trưởng thành đã phát triển hoàn chỉnh, có khả năng bảo vệ khi virus xâm nhập. Thời gian ủ bệnh khoảng 1 – 2 tuần, sau đó các triệu chứng sốt, phát ban sẽ xuất hiện kéo dài trong khoảng 1 tuần.

Nguyên nhân gây ra sốt phát ban?

Sốt phát ban (Roseola) do một số loại virus herpes gây ra, chủ yếu là virus herpes loại 6 (HHV-6) và một phần virus herpes loại 7 (HHV-7). Dưới đây là chi tiết về nguyên nhân gây ra bệnh sốt phát ban:

Virus sởi

Sau khi virus sởi xâm nhập trẻ bắt đầu sốt, cơn sốt giảm nhẹ khi có sự xuất hiện của các vết ban. Nốt ban đỏ do virus sởi gây ra có dạng sần, ban đầu xuất hiện ở tai sau đó lan ra mặt và xuống phần dưới của cơ thể. Bên cạnh đó, trẻ còn có thể xuất hiện các triệu chứng đi kèm như: Chảy nước mắt thường xuyên, đỏ mắt, ho, chảy nước mũi,…

Virus rubella

Trong một số trường hợp sự tấn công của virus Rubella có thể gây sốt phát ban ở trẻ. Thông thường, cơn sốt của chủng virus này sẽ kéo dài trong 3 ngày. Sau đó các vết ban xuất hiện từ mặt rồi lan dần xuống chân. Nốt ban này có màu nhạt, phân bố dày đặc. Bên cạnh sốt và phát ban thì trẻ có thể có các biểu hiện như: Hạch cổ, sưng hạch tai, đau khớp, đau cơ,…

Virus herpes 6, 7

Theo thống kê, hầu hết trẻ bị sốt phát ban là do một trong hai chủng virus Human Herpes 6 và virus Human Herpes 7. Loại virus này có khả năng lây truyền nhanh từ người sang người thông qua tiếp xúc trực tiếp hoặc các vật dụng cá nhân của người bệnh,… Phần lớn trẻ bị nhiễm virus herpes 6,7 nằm trong độ tuổi đến trường hay nhà trẻ.

Hình 6: Nguyên nhân gây ra sốt phát banHình 6: Nguyên nhân gây ra sốt phát ban

Bọ chét, chấy, rận,…

Trẻ có thể bị sốt phát ban do bị nhiễm khuẩn từ vết cắn của bọ chét, chấy, rận,… Những loại côn trùng này thường ký sinh trên chó, mèo và vật nuôi trong nhà. Vết cắn của côn trùng khiến trẻ bị ngứa, khiến trẻ gãi nhiều, tạo ra nhiều vết thương hở trên bề mặt da. Điều này khiến vi khuẩn gây sốt phát ban di chuyển vào máu.

Các triệu chứng và dấu hiệu sốt phát ban

Sốt phát ban (Roseola) thường đi qua các giai đoạn từ ủ bệnh cho tới khởi phát và sốt. Dưới đây là mô tả chi tiết về các giai đoạn này:

Giai đoạn 1: Các biểu hiện lâm sàng

  • Giai đoạn này thường kéo dài từ 5-15 ngày sau khi trẻ tiếp xúc với virus.
  • Trẻ có thể có các biểu hiện bình thường hoặc có dấu hiệu sưng nách và sốt nhẹ.
  • Không có triệu chứng rõ ràng của hăm nhiễm nội tiết trong giai đoạn này.

Giai đoạn 2: Giai đoạn nguy hiểm

  • Trong giai đoạn này, nhiệt độ cơ thể người bệnh tăng cao, với các cơn sốt cao lên đến 39-40 độ C.
  • Sốt thường kéo dài từ 3-7 ngày và có thể kèm các triệu chứng khác nhau, bao gồm:
    • Thay đổi trong tâm trạng, khó chịu, mệt mỏi
    • Không muốn, mất khẩu vị
    • Sưng hạch cổ.
    • Sưng mắt.
    • Một số trẻ có thể bị tiêu chảy và nôn mửa.
  • Trong giai đoạn này, triệu chứng sốt phát ban thường không xuất hiện rõ ràng.

Hình 7: Các triệu chứng và dấu hiệu của sốt phát banHình 7: Các triệu chứng và dấu hiệu của sốt phát ban

Giai đoạn 3: Giai đoạn phục hồi

  • Sau khi sốt giảm, thường sau 3-5 ngày, các triệu chứng của sốt phát ban giảm dần.
  • Tại giai đoạn này các nốt ban sẽ xuất hiện. Các vết ban màu hồng hoặc đỏ trên da, đặc biệt là ở thân và cổ, sau đó lan rộng đến khuôn mặt, cánh mũi và tai.
  • Vết ban có thể kéo dài vài ngày.
  • Trẻ có thể cảm thấy thoải mái hơn trong giai đoạn này.

Các biến chứng của sốt phát ban là gì?

Sốt phát ban (Roseola) thường không gây ra các biến chứng nghiêm trọng. Tuy nhiên, biến chứng có thể xuất hiện ở một số trẻ. Dưới đây là một số biến chứng tiềm ẩn của sốt phát ban:

  • Sốc do mất nước do sốt cao: Trong trường hợp sốt cao kéo dài và tiêu chảy nặng, trẻ có thể mất nước và gặp tình trạng sốc.
  • Biến chứng thần kinh do sốt ban đào: Một số trẻ có thể xuất hiện triệu chứng thần kinh như co giật, viêm não hoặc viêm màng não. Tuy nhiên, các biến chứng này là hiếm gặp.
  • Biến chứng đường tiêu hóa do sốt ban đào: Sốt phát ban có thể đi kèm với tiêu chảy. Trong trường hợp nhiễm trùng hoặc tiêu chảy nặng, trẻ có thể gặp các vấn đề về đường tiêu hóa.
  • Biến chứng viêm thanh quản do sốt phát ban: Sốt ban đào có thể làm viêm thanh quản, gây ra khó thở và ho.
  • Biến chứng viêm phế quản: Có thể xuất hiện triệu chứng viêm phế quản, dẫn đến ho, khó thở và tắc nghẽn đường hô hấp.
  • Biến chứng viêm phế quản – phổi: Một số trẻ có thể mắc viêm phế quản và viêm phổi.
  • Biến chứng viêm màng não: Mặc dù hiếm nhưng sốt phát ban có thể gây ra viêm màng não, tình trạng này nguy hiểm đòi hỏi can thiệp y tế ngay lập tức.

Hình 8: Sốt phát ban (Roseola) thường không gây ra các biến chứng nghiêm trọngHình 8: Sốt phát ban (Roseola) thường không gây ra các biến chứng nghiêm trọng

Chẩn đoán và xét nghiệm bệnh sốt phát ban

Chẩn đoán sốt phát ban thường dựa trên triệu chứng lâm sàng và lịch sử bệnh. Bác sĩ có thể thực hiện các xét nghiệm để loại trừ các bệnh khác và xác nhận chẩn đoán. Dưới đây là một số xét nghiệm và quy trình chẩn đoán thường được thực hiện trong trường hợp sốt phát ban:

  • Khám lâm sàng: Bác sĩ thực hiện khám lâm sàng để đánh giá triệu chứng bệnh. Bao gồm việc kiểm tra sự xuất hiện nốt ban trên da sau giai đoạn sốt cao, màu sắc và hình dáng của nốt ban và các triệu chứng khác.
  • Lịch sử bệnh: Bác sĩ sẽ hỏi về lịch sử bệnh từ bệnh nhân hoặc phụ huynh của trẻ để xác định thời gian xuất hiện của triệu chứng sốt cao, mốc thời gian nốt ban xuất hiện, có tiếp xúc với người nhiễm bệnh trong thời gian gần đây hay không.
  • Xét nghiệm máu: Trong một số trường hợp, xét nghiệm máu được thực hiện để kiểm tra sự tăng cường của bạch cầu, đặc biệt là bạch cầu cơ học và bạch cầu tiểu cầu máu.
  • Xét nghiệm PCR (Polymerase Chain Reaction): Để xác định có mắc bệnh do virus HHV-6 và HHV-7 hay không, xét nghiệm PCR được sử dụng để phát hiện virus trong mẫu máu hoặc dịch nước bọt.

Hình 9: Chẩn đoán và xét nghiệm bệnh sốt phát banHình 9: Chẩn đoán và xét nghiệm bệnh sốt phát ban

Phương pháp điều trị bệnh sốt phát ban

Để điều trị bệnh sốt phát ban cho trẻ, cha mẹ cần chú ý những điều sau:

  • Để trẻ được nghỉ ngơi, chăm sóc ở nhà để tránh không lây bệnh cho những người xung quanh.
  • Vệ sinh thân thể trẻ hàng ngày bằng cách lau rửa người nhanh bằng nước lá hoặc nước muối ấm. Vệ sinh sạch sẽ làm giảm nguy cơ viêm nhiễm khiến.
  • Cho trẻ uống nước cam, chanh… nhằm bổ sung dưỡng chất từ các vitamin C tăng cường sức đề kháng của cơ thể.
  • Giữ ấm cho trẻ, tránh để trẻ ra nơi có nhiều gió lạnh.
  • Hạ sốt cho trẻ bằng cách cho uống thuốc hạ sốt hoặc chườm khăn mát
  • Với trường hợp bội nhiễm có thể xảy ra những biến chứng nguy hiểm cần phải điều trị theo chỉ định của bác sĩ. Nếu bệnh nhân có dấu hiệu sốt cao, co giật cần sớm đưa vào bệnh viện để kịp thời chữa trị.

Hình 10: Phương pháp điều trị bệnh sốt phát banHình 10: Phương pháp điều trị bệnh sốt phát ban

Cách thức chăm sóc và theo dõi khi mắc sốt phát ban

Cách thức chăm sóc và theo dõi khi mắc sốt phát ban ở trẻ em và người trưởng thành như sau:

Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ

Chăm sóc trẻ bị sốt phát ban đúng cách giúp giảm nguy cơ biến chứng, làm cho trẻ cảm thấy thoải mái hơn. Dưới đây là một số cách chăm sóc trẻ bị sốt phát ban:

  • Không cho trẻ gãi các vết ban: Trẻ cảm thấy ngứa khi các nốt ban xuất hiện, gãi có thể làm tổn thương da, tạo điều kiện cho viêm nhiễm da. Để tránh trẻ gãi, bạn có thể cắt móng tay ngắn và đảm bảo tay trẻ sạch.
  • Giữ phòng thoáng mát: Môi trường thoáng đãng, mát mẻ giúp trẻ thoải mái, tránh bệnh phát triển nặng hơn.
  • Hạ sốt đúng cách cho trẻ: Nếu trẻ sốt cao có thể sử dụng thuốc hạ sốt được chỉ định bởi bác sĩ hoặc dùng khăn lạnh đắp lên trán trẻ.
  • Sử dụng nước tắm thảo dược: Các loại nước tắm từ thảo dược như lá khế, mướp đắng giúp kháng viêm, ngăn ngừa các nốt ban phát triển.
  • Bù nước cho trẻ: Trẻ có thể mất nước khi sốt hoặc tiêu chảy, cần bù nước bằng cách cho trẻ uống nhiều nước hoặc điện giải.
  • Bổ sung dinh dưỡng cho trẻ: Đảm bảo trẻ dinh dưỡng cân bằng thông qua thực phẩm

Xem thêm:

Hình 11: Chăm sóc trẻ bị sốt phát ban đúng cách giúp giảm nguy cơ biến chứngHình 11: Chăm sóc trẻ bị sốt phát ban đúng cách giúp giảm nguy cơ biến chứng

Cách thức chăm sóc và theo dõi khi mắc sốt phát ban ở người lớn

Phần lớn các trường hợp sốt phát ban ở người lớn đều được điều trị tại nhà. Với bệnh nhân có thể trạng tốt, triệu chứng sẽ thuyên giảm sau khoảng 3 – 7 ngày.

  • Nghỉ ngơi: Nghỉ ngơi 2 – 3 ngày đầu giúp cơ thể ổn định, hạn chế nhiễm trùng tiến triển. Nghỉ ngơi tại nhà cũng tránh lây lan bệnh sang người xung quanh.
  • Uống nhiều nước: Các triệu chứng sốt cao, tiêu chảy có thể gây mất nước ở người bệnh. Cần uống đủ lượng nước từ 2-2.5 lít nước mỗi ngày.
  • Ăn nhiều chất xơ: Chất xơ trong hoa quả, rau xanh cung cấp vitamin và khoáng chất cho cơ thể hỗ trợ cân bằng điện giải và giảm mệt mỏi.
  • Mặc quần áo rộng rãi: Điều này giúp giảm thân nhiệt, giữ cơ thể mát mẻ, thông thoáng

Phòng ngừa bệnh sốt phát ban bằng cách nào?

Để phòng ngừa bệnh sốt phát ban các bậc phụ huynh cần hạn chế cho trẻ tiếp xúc với bệnh nhân bị nghi ngờ đang mắc bệnh. Phương pháp này rất khó vì trẻ bệnh có thể lây cho trẻ khác ngay khi chưa có biểu hiện phát ban.

Hình 12: Phòng ngừa bệnh sốt phát ban bằng rửa tay thường quy
Hình 12: Phòng ngừa bệnh sốt phát ban bằng rửa tay thường quy

Tiêm chủng: Cách phòng ngừa sốt phát ban tốt nhất là tiêm chủng. Sởi có thể chích ngừa khi trẻ được 9 tháng tuổi; Rubella được chích khi trẻ được 12 tháng – 15 tháng tuổi chung với quai bị và sởi bằng vắc-xin 3 trong 1. Và tiêm nhắc liều thứ 2 khi trẻ được 4 tuổi – 6 tuổi.

Lời kết:

Bệnh Viện Đa Khoa Phương Đông vừa chia sẻ thông tin chi tiết về tình trạng sốt phát ban ở trẻ nhỏ và người trưởng thành đến các bạn. Hy vọng bài viết đã mang đến các thông tin hữu ích đến các bạn.

Hãy liên hệ để được tư vấn theo số điện thoại tổng đài 19001806 nếu có bất kì thắc mắc nào cần giải đáp hoặc để lại thông tin đăng ký tại phần Đặt lịch khám để đặt lịch khám.

115

Bài viết hữu ích?

Đăng ký tư vấn

Đặt hẹn ngay để nhận tư vấn và xếp lịch khám kịp thời

19001806 Đặt lịch khám