Về cơ bản tân mạch hắc mạc là tình trạng mắt hình thành nhiều mạch máu bất thường nhưng dễ vỡ dẫn đến xuất huyết trong mắt và mất thị lực đột ngột. Điều đáng nói là đây không phải là bệnh lý xuất hiện riêng lẻ mà thường là biến chứng của các bệnh lý đáy mắt khác như hắc võng mạc trung tâm thanh dịch, võng mạc đái tháo đường,...
Tân mạch hắc mạc là tình trạng xuất hiện các mạch máu bất thường trong màng mạch tức lớp mô giàu mạch máu nằm giữa củng mạc và võng mạc. Những mạch máu này có cấu trúc yếu, rất dễ rò rỉ dịch hoặc máu, từ đó gây tổn thương võng mạc và làm suy giảm thị lực.
Đây là một trong những nguyên nhân phổ biến dẫn đến thoái hóa điểm vàng thể ướt tức bệnh lý mắt nghiêm trọng có thể gây mất thị lực trung tâm. Điều đáng lo ngại là bệnh thường tiến triển âm thầm, không gây đau nên người bệnh dễ chủ quan trong giai đoạn đầu.
Xuất hiện các mạch máu bất thường trong màng mạch có thể gây tổn thương võng mạc
Việc phân loại tân mạch màng mạch giúp bác sĩ đánh giá mức độ bệnh. Bệnh được phân loại dựa trên vị trí của tân mạch so với lớp biểu mô sắc tố võng mạc cụ thể như sau:
Theo các bác sĩ chuyên khoa, bệnh không xuất hiện một cách ngẫu nhiên mà thường liên quan đến nhiều yếu tố gây tổn thương hoặc rối loạn cấu trúc võng mạc – màng mạch. Những yếu tố này đóng vai trò như nhân tố kích thích cơ thể sản sinh mạch máu mới nhưng theo cơ chế bất thường.
Thoái hoá điểm vàng là một trong số các nguyên nhân phổ biến nhất gây tân mạch hắc mạc, đặc biệt ở người lớn tuổi. Khi các tế bào điểm vàng bị tổn thương, võng mạc sẽ sản sinh quá mức yếu tố tăng trưởng nội mô mạch máu (VEGF), kích thích sự phát triển của các mạch máu mới nhưng theo cơ chế bất thường.
Yếu tố di truyền cũng đóng vai trò quan trọng, khiến một số người có nguy cơ mắc bệnh cao hơn nếu trong gia đình có tiền sử bệnh lý mắt. Ngoài ra, bất kỳ tổn thương nào tại màng mạch như chấn thương, viêm nhiễm hoặc rối loạn tuần hoàn đều có thể kích hoạt quá trình hình thành tân mạch.
Di truyền là một trong số các nguyên nhân khiến mạch máu phát triển bất thường
Khiếm khuyết ở màng Bruch – lớp ngăn cách giữa võng mạc và màng mạch cũng là nhân tố thuận lợi để các mạch máu bất thường xâm nhập và phát triển nhanh hơn.
Bên cạnh đó, các bệnh lý rối loạn võng mạc và màng mạch, tình trạng thiếu oxy kéo dài hoặc viêm mạn tính trong mắt đều có thể kích thích cơ thể tạo ra mạch máu mới.
Tuy nhiên, những mạch máu này lại yếu và dễ vỡ, gây hại nhiều hơn lợi. Ở người cận thị nặng, nhãn cầu dài bất thường làm võng mạc bị kéo căng, từ đó làm tăng nguy cơ xuất hiện tân mạch hắc mạc.
Triệu chứng của bệnh thường tiến triển âm thầm, không gây đau nên dễ bị bỏ qua ở giai đoạn sớm. Tuy nhiên, nhìn chung, trong đa số trường hợp người bệnh có các đặc điểm chung như sau:
Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, các mạch máu bất thường có thể rò rỉ dịch hoặc máu, dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng. Người bệnh có nguy cơ bị xuất huyết võng mạc hoặc dưới võng mạc, phù hoàng điểm, hình thành sẹo hoàng điểm và teo võng mạc. Trong những trường hợp nặng hơn, bệnh có thể gây bong võng mạc và dẫn đến mất thị lực vĩnh viễn.
Để chẩn đoán chính xác bệnh lý, bác sĩ nhãn khoa sẽ kết hợp thăm khám lâm sàng với các phương pháp chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu nhằm quan sát rõ hệ mạch máu trong mắt. Một trong những kỹ thuật quan trọng là chụp mạch huỳnh quang.
Ở phương pháp này, người bệnh được tiêm một loại thuốc nhuộm đặc biệt vào tĩnh mạch, sau đó máy ảnh chuyên dụng sẽ ghi lại quá trình thuốc di chuyển qua các mạch máu võng mạc và màng mạch. Nhờ đó, bác sĩ có thể phát hiện chính xác vị trí các mạch máu bất thường đang rò rỉ.
Đồng thời, chụp mạch xanh Indocyanine cũng thường được chỉ định trong những trường hợp phức tạp. Phương pháp này giúp quan sát sâu hơn vào lớp màng mạch, đặc biệt hữu ích khi nghi ngờ polyp mạch màng mạch hoặc các tân mạch nằm sâu khó phát hiện.
Bên cạnh đó, chụp cắt lớp quang học (OCT) là kỹ thuật không xâm lấn, không đau và rất phổ biến hiện nay. OCT cho phép bác sĩ nhìn rõ cấu trúc từng lớp của võng mạc, phát hiện dịch rò rỉ, xuất huyết hoặc dấu hiệu tân mạch, đồng thời theo dõi hiệu quả điều trị theo thời gian.
Người bệnh sẽ được yêu cầu chụp OCT để điều trị tân mạch
Mục tiêu điều trị bệnh lý này là kiểm soát sự phát triển của các mạch máu bất thường, giảm rò rỉ dịch và máu, từ đó bảo tồn thị lực còn lại và hạn chế nguy cơ mất thị lực vĩnh viễn. Tùy vào tình trạng cụ thể, bác sĩ sẽ lựa chọn các phương pháp dưới đây:
Điều trị kháng VEGF hiện là phương pháp phổ biến và hiệu quả nhất trong điều trị tân mạch hắc mạc. Các thuốc kháng VEGF được tiêm trực tiếp vào mắt nhằm ức chế yếu tố tăng trưởng nội mô mạch máu – nguyên nhân chính thúc đẩy sự hình thành mạch máu bất thường.
Phương pháp này giúp làm giảm rò rỉ dịch, ổn định võng mạc, làm chậm quá trình mất thị lực và trong một số trường hợp có thể cải thiện thị lực đã suy giảm. Tuy nhiên, người bệnh thường cần tiêm nhiều lần theo liệu trình và tái khám định kỳ để duy trì hiệu quả điều trị.
Phẫu thuật chỉ được cân nhắc trong một số trường hợp đặc biệt, chẳng hạn khi xuất hiện biến chứng nặng như xuất huyết dưới võng mạc lan rộng hoặc khi các phương pháp điều trị khác không mang lại hiệu quả. Hiện nay, nhờ sự phát triển của điều trị kháng VEGF, phẫu thuật ít được lựa chọn hơn so với trước đây.
Ngoài thuốc kháng VEGF, một số loại thuốc khác có thể được bác sĩ chỉ định tùy tình trạng bệnh. Trong đó, tiêm nội nhãn vẫn là phương pháp điều trị chủ đạo, giúp thuốc tác động trực tiếp đến vùng tổn thương và mang lại hiệu quả cao hơn so với dùng thuốc toàn thân.
Laser quang đông là phương pháp sử dụng tia laser để phá hủy các mạch máu tân sinh bất thường. Tuy nhiên, do nguy cơ làm tổn thương mô võng mạc lành xung quanh và tạo điểm mù vĩnh viễn, phương pháp này hiện chỉ được áp dụng trong những trường hợp tân mạch nằm xa trung tâm điểm vàng và không còn nhiều lựa chọn khác phù hợp hơn.
Bệnh có thể được điều trị bằng cách bắn tia laser
Việc phòng ngừa tân mạch hắc mạc chủ yếu tập trung vào kiểm soát các yếu tố nguy cơ và chăm sóc mắt đúng cách. Người bệnh nên kiểm soát tốt các bệnh lý liên quan như thoái hóa điểm vàng do tuổi tác, bệnh mạch máu võng mạc và đặc biệt cần khám đáy mắt định kỳ nếu bị cận thị nặng. Bỏ thuốc lá, bảo vệ mắt khỏi tia cực tím bằng cách đeo kính khi ra ngoài cũng nên được duy trì để giảm nguy cơ tổn thương võng mạc.
Ngoài ra, những người trên 50 tuổi hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh lý hoàng điểm nên khám mắt định kỳ mỗi 6–12 tháng. Tất nhiên, bạn cũng nên áp dụng chế độ ăn uống lành mạnh, giàu rau xanh và trái cây để góp phần tăng cường sức khỏe tổng thể và bảo vệ thị lực.
Có thể nói, tân mạch hắc mạc là bệnh lý Nhãn khoa cần được phát hiện sớm và điều trị đúng cách. Để bảo vệ mắt khỏi nguy cơ suy giảm thị lực do bệnh lý này gây ra, bạn nên thăm khám Mắt định kỳ tại các Bệnh viện uy tín.
BỆNH VIỆN ĐA KHOA PHƯƠNG ĐÔNG
Địa chỉ: Số 9, Phố Viên, Phường Đông Ngạc, Thành phố Hà Nội, Việt Nam
Tổng đài tư vấn: 19001806
Website: https://benhvienphuongdong.vn
Lưu ý: Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, vui lòng liên hệ với Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên viên y tế để được tư vấn cụ thể.
Tân mạch hắc mạc là bệnh lý nếu không điều trị kịp thời có thể dẫn đến các vấn đề về thị lực như xuất huyết võng mạc, phù hoàng...
