Xương bánh chè là gì? 

Xương bánh chè là một xương nhỏ nằm ở phía trước khớp gối, giữa gân cơ tứ đầu đùi và gân bánh chè. Đây là bộ phận có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ khớp gối, đồng thời hỗ trợ các động tác gấp và duỗi chân trong sinh hoạt hằng ngày.

Ngoài chức năng bảo vệ khớp, xương bánh chè còn giúp tăng hiệu quả hoạt động của cơ tứ đầu đùi, giảm ma sát giữa gân và đầu dưới xương đùi, từ đó giúp khớp gối vận động linh hoạt hơn. Khi xương bánh chè bị gãy, toàn bộ cơ chế vận động của khớp gối sẽ bị ảnh hưởng khiến người bệnh gặp khó khăn khi đứng lên, đi lại hoặc thực hiện các hoạt động thường ngày.

Theo các bác sĩ Khoa Vật lý trị liệu và phục hồi chức năng của Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, nguyên nhân gây gãy xương bánh chè có thể đến từ các lý do như sau:

• Tai nạn giao thông.
• Té ngã đập trực tiếp đầu gối xuống nền cứng.
• Chấn thương trong lao động hoặc thể thao.
• Va đập mạnh bởi vật cứng vào vùng trước gối.

Người bệnh nên cảnh giác nếu cơ thể có các triệu chứng điển hình của chấn thương xương bánh chè như sau:

• Đau dữ dội vùng đầu gối sau chấn thương.
• Sưng nề, bầm tím quanh khớp gối.
• Khó hoặc không thể gấp duỗi đầu gối.
• Khó đứng hoặc chịu lực trên chân tổn thương.
• Trường hợp nặng có thể xuất hiện biến dạng khớp gối hoặc gãy hở.

Cách xử lý khi bị gãy xương bánh chè

Trước khi nghĩ đến việc áp dụng các phương pháp vật lý trị liệu gãy xương bánh chè, người bệnh cần phải biết cách sơ cứu gãy xương đúng cách. Lúc này, bạn cần ngừng vận động ngay lập tức, tránh cố gắng đứng dậy hoặc đi lại. 

Trong một số trường hợp, bạn có thể sử dụng nẹp tạm thời để cố định chân ở tư thế duỗi thẳng nhằm hạn chế di lệch ổ gãy. Đồng thời, các bác sĩ cũng khuyến khích chườm lạnh vùng tổn thương để giảm đau và giảm sưng trong thời gian chờ đến cơ sở y tế.

Sau khi được thăm khám, bác sĩ sẽ chỉ định điều trị bảo tồn bằng bó bột, nẹp cố định hoặc phẫu thuật tùy thuộc vào mức độ gãy xương. Người bệnh tuyệt đối không tự ý nắn chỉnh hay áp dụng các phương pháp điều trị dân gian khác khi chưa được chẩn đoán chính xác.

Nếu được điều trị đúng cách, xương bánh chè thường có thể liền sau khoảng 3 – 4 tháng. Tuy nhiên, để khôi phục hoàn toàn chức năng vận động của khớp gối, người bệnh cần kết hợp chương trình phục hồi chức năng và vật lý trị liệu phù hợp.

Các bài tập vật lý trị liệu giúp người bệnh lấy lại khả năng vận động hiệu quả hơn  

Khi nào cần áp dụng các phương pháp vật lý trị liệu gãy xương bánh chè?

Vật lý trị liệu là một trong số các liệu pháp có vai trò quan trọng trong quá trình điều trị gãy xương bánh chè. Việc tập luyện đúng thời điểm giúp hạn chế teo cơ, giảm cứng khớp và thúc đẩy quá trình phục hồi vận động.

Thông thường, người bệnh sẽ được các bác sĩ chỉ định tập vật lý trị liệu trong các trường hợp dưới đây:

• Sau phẫu thuật kết hợp xương bánh chè.
• Trong thời gian bó bột hoặc đeo nẹp cố định.
• Sau khi tháo bột hoặc tháo nẹp.
• Xuất hiện tình trạng yếu cơ đùi sau thời gian bất động.
• Hạn chế biên độ vận động khớp gối.
• Cần phục hồi khả năng đi lại và sinh hoạt bình thường.

Xem thêm: Phục hồi chức năng sau gãy xương cẳng chân như thế nào?

Các phương pháp vật lý trị liệu gãy xương bánh chè

Về cơ bản, mục tiêu của vật lý trị liệu gãy xương bánh chè là giảm đau, phòng ngừa cứng khớp, duy trì sức mạnh cơ và giúp người bệnh sớm quay trở lại các hoạt động thường ngày. Để đảm bảo hiệu quả phục hồi cao nhất, các bác sĩ sẽ xây dựng các chương trình tập luyện cho bệnh nhân trong các khoảng thời gian sau mổ khác nhau. 

Cách tập luyện sau mổ xương bánh chè

Giai đoạn khoảng 2 tuần đầu sau mổ

2 tuần sau mổ là khoảng thời gian người bệnh vẫn còn đau nhiều, vết thương còn sưng. Khả năng vận động còn kém. Trong giai đoạn này các kỹ thuật viên thường hướng dẫn và lưu ý bệnh nhân các điểm quan trọng sau khi mổ gãy xương bánh chè như sau:

• Chườm lạnh vùng gối khoảng 15 – 20 phút mỗi lần, lặp lại nhiều lần trong ngày.
• Kê cao chân khi nghỉ ngơi để giảm phù nề.
• Tập gồng cơ tứ đầu đùi nhằm duy trì sức mạnh cơ.
• Bắt đầu tập gấp và duỗi khớp gối trong giới hạn cho phép.

Việc vận động sớm được khuyến khích vì giúp hạn chế nguy cơ co cứng khớp và ngăn ngừa teo cơ sau phẫu thuật.

Khoảng 2 tuần sau mổ, người bệnh có thể chườm lạnh vùng gối khoảng 15 - 20 phút/ lần 

Giai đoạn từ 2 – 6 tuần sau mổ

Khi vết mổ ổn định hơn, người bệnh sẽ được tăng dần cường độ tập luyện nhằm cải thiện biên độ vận động và sức mạnh cơ. Các kỹ thuật viên sẽ tham khảo và hướng dẫn bệnh nhân tập phục hồi chức năng hướng đển lấy lại sức mạnh khớp gối bằng các bài tập sau:

• Gập duỗi khớp gối tăng dần biên độ.
• Nâng chân thẳng.
• Gồng cơ tứ đầu đùi.
• Tập đứng chịu lực theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Tập đi với nạng hoặc khung tập đi.

Giai đoạn phục hồi chức năng nâng cao

Bệnh nhân chỉ được cân nhắc chuyển sang các bài tập vật lý trị liệu gãy xương bánh chè nâng cao sau khi kết quả chụp và thăm khám lâm sàng đều khẳng định xương đang liền tốt. Cường độ tập luyện sẽ được tăng lên nhằm tăng cường khả năng chịu lực như sau:

• Đi bộ quãng ngắn.
• Lên xuống cầu thang.
• Đạp xe tại chỗ.
• Ngồi xuống – đứng lên từ ghế.
• Các bài tập thăng bằng và kiểm soát vận động khớp gối.

Hướng dẫn phục hồi sức khỏe với bệnh nhân bó bột

Đối với người bệnh điều trị bảo tồn bằng bó bột hoặc nẹp cố định, phương pháp phục hồi chức năng cũng đóng vai trò rất quan trọng nhằm hạn chế các biến chứng do bất động kéo dài.

Trong thời gian bó bột hoặc mang nẹp

Mặc dù khớp gối được cố định, người bệnh vẫn cần duy trì vận động ở các vùng không bị hạn chế. Một số bài tập phổ biến thường được áp dụng bao gồm:

• Gồng cơ tứ đầu đùi trong 10 giây rồi thả lỏng.
• Thực hiện khoảng 10 – 15 lần mỗi buổi tập.
• Vận động khớp cổ chân bằng động tác gập duỗi bàn chân.
• Tập vận động khớp háng.
• Tập đi bằng nạng theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Trong lúc bó bột, người bệnh có thể tập các động tác gồng cơ tứ đầu đùi để hạn chế cải thiện vận động 

Sau khi tháo bột hoặc tháo nẹp

Đây là giai đoạn khớp gối thường bị cứng và cơ đùi suy yếu rõ rệt do thời gian dài bất động. Vì vậy, người bệnh cần tập luyện đều đặn để lấy lại chức năng vận động. Một số phương pháp đã và đang được các bác sĩ áp dụng rộng rãi bao gồm: 

• Chườm nhiệt hoặc điện trị liệu để giảm đau.
• Xoa bóp mô mềm quanh khớp gối.
• Di động xương bánh chè theo chiều dọc và chiều ngang để hạn chế dính khớp.
• Tập gấp duỗi gối tăng dần biên độ.
• Tập tăng sức mạnh cơ đùi.
• Đi bộ trên mặt phẳng.
• Luyện tập lên xuống cầu thang khi khớp gối đã ổn định hơn.

Thông thường, khả năng vận động của khớp gối sẽ cải thiện đáng kể sau khoảng 3 tháng phục hồi chức năng và có thể trở lại gần như bình thường sau khoảng 6 tháng nếu người bệnh tuân thủ đầy đủ chương trình điều trị.

Tóm lại, để đạt hiệu quả phục hồi tốt nhất, người bệnh cần tập các bài tập vật lý trị liệu gãy xương bánh chè đều đặn, tái khám đúng hẹn và tránh tự ý tăng cường độ vận động khi chưa có chỉ định từ bác sĩ hoặc kỹ thuật viên. Duy trì rèn luyện sẽ giúp xương bánh chè liền vững chắc, giảm nguy cơ biến chứng và sớm khôi phục khả năng đi lại, sinh hoạt hằng ngày.