Tại sao cần tập vật lý trị liệu sau gãy tay?
Sau gãy tay, việc điều trị không chỉ dừng lại ở nắn chỉnh, bó bột hoặc phẫu thuật cố định xương. Quá trình bất động trong thời gian dài có thể khiến khớp bị cứng, cơ yếu đi và ảnh hưởng đến khả năng vận động của bàn tay, cổ tay hoặc toàn bộ cánh tay. Vì vậy, vật lý trị liệu và phục hồi chức năng đóng vai trò quan trọng, giúp người bệnh từng bước lấy lại chức năng vận động sau chấn thương.
Tập vật lý trị liệu sau gãy tay giúp tăng tuần hoàn máu, giãn cơ, sớm hồi phục chức năng vận động.
Tùy vào vị trí gãy xương, phương pháp điều trị và mức độ liền xương, bác sĩ hoặc kỹ thuật viên phục hồi chức năng sẽ xây dựng chương trình tập phù hợp. Việc tập luyện đúng thời điểm và đúng kỹ thuật có thể mang lại nhiều lợi ích như:
- Phục hồi tầm vận động của tay: Giúp cải thiện tình trạng cứng khớp sau thời gian bất động, từ đó người bệnh dần trở lại với các hoạt động sinh hoạt thường ngày.
- Giảm đau và hạn chế sưng nề: Một số bài tập và kỹ thuật phục hồi chức năng phù hợp có thể hỗ trợ cải thiện tuần hoàn, giảm tình trạng phù nề và cảm giác khó chịu tại vùng tổn thương.
- Duy trì sức mạnh và hạn chế teo cơ: Bất động kéo dài có thể khiến khối lượng và sức mạnh cơ suy giảm. Tập phục hồi chức năng giúp duy trì và từng bước tăng cường sức mạnh cơ khi tình trạng xương cho phép.
- Hỗ trợ quá trình hồi phục chức năng: Vận động được hướng dẫn phù hợp giúp cải thiện lưu thông máu tại chi, duy trì chức năng của các mô mềm và hỗ trợ quá trình phục hồi chung.
- Phục hồi sự linh hoạt và khả năng phối hợp vận động: Đặc biệt quan trọng với các tổn thương ảnh hưởng đến bàn tay và ngón tay, nơi người bệnh cần lấy lại khả năng thực hiện các hoạt động vận động tinh.
- Giảm nguy cơ hạn chế chức năng kéo dài: Việc phục hồi đúng cách có thể giúp hạn chế các biến chứng như cứng khớp, yếu cơ và giảm chức năng chi sau gãy xương.
Cần lưu ý rằng người bệnh không nên tự ý tập luyện với cường độ cao hoặc cố gắng vận động vùng xương gãy khi chưa được bác sĩ cho phép. Tập quá sớm hoặc sai kỹ thuật có thể ảnh hưởng đến sự ổn định của ổ gãy và quá trình liền xương.
>>> Xem thêm:
Nguyên tắc tập phục hồi chức năng cho người sau gãy tay
Phục hồi chức năng sau gãy tay cần được thực hiện theo từng giai đoạn và dựa trên tình trạng thực tế của mỗi người bệnh. Chương trình tập luyện cần cân bằng giữa việc bảo vệ ổ gãy và duy trì chức năng vận động của chi.
Một số nguyên tắc quan trọng bao gồm:
- Giảm đau, giảm sưng và hạn chế biến chứng do bất động: Các biện pháp phục hồi chức năng được áp dụng nhằm kiểm soát triệu chứng, hạn chế cứng khớp, dính khớp và giảm nguy cơ xuất hiện hội chứng đau vùng phức hợp (CRPS), còn được gọi là hội chứng Sudeck.
- Không làm ảnh hưởng đến quá trình liền xương: Mức độ vận động cần phù hợp với giai đoạn hồi phục, vị trí gãy và phương pháp cố định xương, giúp bảo vệ ổ gãy trong khi vẫn duy trì hoạt động cần thiết của các khớp và cơ không bị ảnh hưởng.
- Duy trì tầm vận động và hạn chế teo cơ: Các khớp không bị bất động nên được vận động sớm theo hướng dẫn nhằm duy trì sự linh hoạt, đồng thời áp dụng các bài tập phù hợp để hạn chế suy giảm sức mạnh cơ.
- Phục hồi chức năng vận động theo từng bước: Khi xương và mô mềm hồi phục, người bệnh sẽ được tăng dần mức độ tập luyện để cải thiện biên độ vận động, sức mạnh và khả năng chịu lực của tay.
- Khôi phục các hoạt động vận động tinh của bàn tay: Với các trường hợp tổn thương ảnh hưởng đến bàn tay, ngón tay hoặc cổ tay, quá trình phục hồi cần chú trọng đến khả năng cầm, nắm, phối hợp và thực hiện các hoạt động sinh hoạt thường ngày.
Tập vật lý trị liệu sau gãy tay không có một chương trình chung áp dụng cho tất cả người bệnh. Thời điểm bắt đầu tập, loại bài tập và cường độ vận động cần được bác sĩ chuyên khoa hoặc kỹ thuật viên phục hồi chức năng đánh giá dựa trên mức độ liền xương và khả năng hồi phục thực tế. Tuân thủ đúng hướng dẫn sẽ giúp người bệnh phục hồi vận động an toàn và từng bước trở lại với cuộc sống sinh hoạt bình thường.
Các bài tập vật lý trị liệu sau gãy tay
Các bài tập vật lý trị liệu sau gãy tay giúp người bệnh từng bước cải thiện tầm vận động, sức mạnh cơ và khả năng sử dụng tay trong sinh hoạt hằng ngày. Tuy nhiên, không phải bài tập nào cũng phù hợp với mọi trường hợp. Việc lựa chọn bài tập cần dựa trên vị trí gãy xương, phương pháp điều trị, mức độ liền xương và khả năng vận động thực tế của người bệnh.
Những bài tập dưới đây chủ yếu được thực hiện ở giai đoạn phục hồi chức năng khi vùng xương gãy đã đủ ổn định và người bệnh được bác sĩ hoặc chuyên viên phục hồi chức năng cho phép vận động.
Bài tập nâng đồ vật
Bài tập này giúp cải thiện sức mạnh của cơ tay và khả năng thực hiện các hoạt động cầm, nắm trong sinh hoạt hằng ngày. Người bệnh có thể bắt đầu với những vật có trọng lượng nhẹ, chẳng hạn như chai nước nhỏ, sau đó tăng dần mức độ theo khả năng và hướng dẫn chuyên môn.
Khi thực hiện, nên bắt đầu bằng các động tác nâng đơn giản, sau đó mới tăng dần độ khó và phạm vi vận động. Không nên cố gắng nâng vật quá nặng khi tay vẫn còn đau, yếu hoặc chưa được đánh giá khả năng chịu lực.
Bài tập xoay tay
Hướng dẫn bài tập xoay tay
Người bệnh thực hiện các động tác xoay phù hợp tại cổ tay, khuỷu tay hoặc vai nhằm cải thiện độ linh hoạt và khả năng kiểm soát vận động của chi trên.
Các động tác cần được thực hiện chậm rãi, trong phạm vi vận động cho phép và không cố ép khớp vượt quá giới hạn. Bài tập đặc biệt hữu ích đối với tình trạng cứng khớp sau một thời gian bất động.
Bài tập plank vai
Bài tập plank vai có tác dụng tăng cường sức mạnh vùng vai, cánh tay và nhóm cơ trung tâm. Người bệnh có thể bắt đầu với tư thế chống tay trên bàn hoặc mặt phẳng cao để giảm áp lực lên tay, thay vì thực hiện plank hoàn toàn ngay từ đầu.
Giữ cơ thể ổn định, sau đó từ từ chuyển trọng lượng cơ thể và nâng một tay lên trước hoặc thực hiện các biến thể theo hướng dẫn của chuyên viên phục hồi chức năng. Giữ tư thế trong thời gian phù hợp với khả năng, sau đó đổi bên.
Đây là bài tập có mức độ chịu lực tương đối cao, vì vậy chỉ nên thực hiện khi xương đã đủ ổn định và được bác sĩ cho phép.
Bài tập đẩy tường
Tập vật lý trị liệu sau gãy tay bằng bài tập đẩy tường
Đứng cách tường một khoảng phù hợp, đặt hai bàn tay lên tường. Từ từ gập khuỷu tay để đưa cơ thể tiến gần về phía tường, sau đó đẩy người trở lại vị trí ban đầu.
Bài tập giúp tăng cường sức mạnh cơ cánh tay, vai và ngực với mức độ chịu lực thấp hơn so với chống đẩy trên sàn. Đây có thể là bước tập trung gian trước khi chuyển sang các bài tập chịu lực cao hơn.
Người bệnh nên thực hiện với tốc độ chậm và dừng lại nếu xuất hiện đau tăng rõ rệt tại vị trí từng bị gãy.
Bài tập cây cầu vai
Người bệnh nằm ngửa trên thảm tập, hai tay đặt thoải mái dọc theo thân người. Co hai gối và đặt bàn chân trên sàn với khoảng cách phù hợp.
Từ từ nâng hông lên cho đến khi thân người tạo thành một đường tương đối thẳng từ vai đến đầu gối, giữ trong vài giây rồi hạ xuống vị trí ban đầu.
Bài tập giúp tăng cường sức mạnh vùng thân mình và hỗ trợ cải thiện khả năng ổn định của cơ thể. Nếu có tổn thương liên quan đến vai hoặc cần chống tay để giữ thăng bằng, người bệnh cần điều chỉnh tư thế theo hướng dẫn chuyên môn.
Bài tập nâng tạ nhẹ
Bài tập nâng tạ nhẹ cho người phục hồi chức năng sau gãy tay
Khi khả năng chịu lực của tay đã được cải thiện, người bệnh có thể được hướng dẫn tập với tạ nhẹ hoặc dụng cụ có trọng lượng phù hợp.
Giữ tạ bằng tay, thực hiện động tác nâng và hạ có kiểm soát trong phạm vi vận động được chỉ định. Trọng lượng và số lần tập không nên áp dụng giống nhau cho tất cả người bệnh mà cần tăng dần dựa trên sức mạnh cơ và tình trạng hồi phục.
Việc tự ý tập với tạ quá nặng có thể gây quá tải lên cơ, gân, khớp và vùng xương đang hồi phục.
Bài tập sử dụng dây kháng lực
Dây kháng lực giúp tăng dần sức mạnh cơ mà vẫn cho phép kiểm soát mức độ chịu lực. Người bệnh có thể cố định một đầu dây ở vị trí phù hợp và thực hiện các động tác kéo theo hướng dẫn.
Ví dụ, giữ cánh tay ở tư thế ổn định, sau đó kéo dây từ vị trí thấp lên cao hoặc thực hiện các động tác gập, duỗi và xoay phù hợp với vùng cần phục hồi.
Lực kháng của dây nên được lựa chọn từ mức nhẹ và tăng dần khi người bệnh có thể thực hiện động tác đúng kỹ thuật mà không đau tăng lên.
Bài tập kéo giãn cổ tay
Bài tập kéo giãn cổ tay
Duỗi thẳng cánh tay về phía trước, giữ khuỷu tay ở tư thế thoải mái. Dùng tay còn lại kéo nhẹ bàn tay xuống dưới để tạo cảm giác căng nhẹ ở vùng cổ tay và cẳng tay, sau đó thực hiện động tác theo hướng ngược lại.
Mỗi lần kéo giãn chỉ nên thực hiện đến mức căng nhẹ, không kéo mạnh hoặc cố gắng vượt qua cảm giác đau. Bài tập có thể giúp cải thiện tình trạng căng cứng cổ tay sau thời gian bất động.
Lưu ý: Các bài tập vật lý trị liệu sau gãy tay cần được lựa chọn theo từng giai đoạn hồi phục. Những bài tập tăng sức mạnh hoặc chịu lực như nâng tạ, đẩy tường, tập dây kháng lực hay plank chỉ nên bắt đầu khi bác sĩ đánh giá ổ gãy đủ ổn định. Nếu trong hoặc sau khi tập xuất hiện đau tăng, sưng nhiều, hạn chế vận động hơn hoặc cảm giác bất thường tại vùng tổn thương, người bệnh nên dừng tập và trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên viên phục hồi chức năng.
Việc tập đúng bài, đúng thời điểm và tăng dần cường độ phù hợp sẽ giúp quá trình phục hồi chức năng sau gãy tay diễn ra an toàn, đồng thời hỗ trợ người bệnh từng bước lấy lại khả năng vận động và sinh hoạt thường ngày.
Kết luận
Vật lý trị liệu là một phần quan trọng trong quá trình phục hồi sau gãy tay, nhưng hiệu quả không nằm ở việc tập nhiều hay nhanh mà ở thời điểm can thiệp và chương trình tập phù hợp với tình trạng liền xương. Người bệnh nên tái khám theo lịch để bác sĩ đánh giá quá trình hồi phục trước khi tăng cường độ vận động, đồng thời trao đổi với chuyên viên phục hồi chức năng khi xuất hiện đau tăng, sưng nhiều hoặc hạn chế vận động kéo dài. Kiên trì tập đúng hướng dẫn sẽ giúp cải thiện tầm vận động, phục hồi sức mạnh và hỗ trợ bàn tay, cánh tay sớm trở lại các hoạt động thường ngày.
