Vật lý trị liệu sau khi gãy xương mác theo từng giai đoạn & Lưu ý khi tập

Lợi ích của tập vật lý trị liệu sau khi gãy xương mác

Như đã được nhắc đến ở trên, việc tập luyện sau khi gãy xương mác rất quan trọng bởi nó không chỉ giúp xương liền tốt hơn mà còn hỗ trợ người bệnh sớm lấy lại khả năng vận động bình thường.

Theo các bác sĩ chuyên khoa Vật lý trị liệu của Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, trong điều kiện sức khỏe cho phép, người bệnh nên tập vật lý trị liệu càng sớm càng tốt bởi những lợi ích thiết thực dưới đây:

• Tăng tuần hoàn máu đến vùng tổn thương, giúp xương và mô mềm nhận được nhiều oxy, dưỡng chất hơn để phục hồi.
• Hỗ trợ giảm sưng nề, giảm đau và hạn chế nguy cơ hình thành huyết khối do phải nằm hoặc bất động trong thời gian dài.
• Duy trì sức mạnh của cơ đùi, cơ cẳng chân, hạn chế tình trạng teo cơ thường gặp sau gãy xương.
• Giúp khớp gối và khớp cổ chân duy trì độ linh hoạt, phòng ngừa cứng khớp sau thời gian bó bột hoặc hạn chế vận động.
• Tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình hình thành can xương và phục hồi các mô mềm xung quanh vị trí gãy.
• Tập lại khả năng chịu lực, giữ thăng bằng và xây dựng dáng đi đúng sau thời gian dài không sử dụng chân tổn thương.
• Giúp người bệnh sớm quay trở lại sinh hoạt, học tập, làm việc và vận động thường ngày.

Tất nhiên, việc tập luyện không nên lạm dụng mà phải được chia nhỏ theo từng giai đoạn cụ thể. Việc tập luyện quá sớm hoặc tập quá sức có thể khiến bệnh nhân cảm thấy đau đớn nhiều hơn, ảnh hưởng đến quá trình liền xương và mất nhiều thời gian để hồi phục sức khỏe hơn bình thường. 

Tập vật lý trị liệu phải được thay đổi theo từng giai đoạn sau gãy xương 

Các bài tập vật lý trị liệu sau khi gãy xương mác theo từng giai đoạn

Trong 1 - 7 ngày đầu

Đây là giai đoạn xương vừa bị tổn thương hoặc vừa được cố định bằng bó bột, nẹp hoặc phẫu thuật. Vùng cẳng chân thường còn sưng đau nhiều, các mô mềm xung quanh đang trong quá trình phục hồi ban đầu. Vì vậy, mục tiêu quan trọng nhất của các bài tập vật lý trị liệu sau khi gãy xương mác trong giai đoạn này không phải là tập đi mà là giảm sưng nề, giảm đau và duy trì hoạt động của các cơ, khớp lân cận.

Người bệnh nên kê cao chân khoảng 20 - 30 cm khi nằm để hỗ trợ giảm phù nề. Bên cạnh đó, bạn có thể bắt đầu thực hiện các động tác vận động nhẹ cho cổ chân, bàn chân và các ngón chân dưới sự hướng dẫn của nhân viên y tế. Các bài tập gồng cơ đùi, cơ cẳng chân hoặc nâng chân khỏi mặt giường cũng thường được chỉ định nhằm hạn chế tình trạng teo cơ do nằm nhiều và không vận động kéo dài. 

Xem thêm: Tập vật lý trị liệu sau gãy xương cẳng chân như thế nào? Lưu ý gì khi tập

Từ tuần thứ 2 - 4

Sau khoảng 2 tuần, tình trạng sưng đau thường đã giảm đáng kể và quá trình hình thành can xương bắt đầu diễn ra. Tuy nhiên, vị trí gãy vẫn chưa đủ vững chắc để chịu lực nên người bệnh cần đi lại và sinh hoạt cẩn thận hết sức có thể. 

Thay vì giảm nhẹ cơn đau, triệu chứng sưng nề như trong 7 ngày đầu thì kể từ tuần thứ 2 trở đi, các bài tập sẽ tăng lên về cường độ và mức độ, hướng đến duy trì sức mạnh cơ bắp và từng bước khôi phục khả năng vận động của các khớp quanh vùng tổn thương.

Cách thực hiện cũng rất đơn giản. Bạn hãy tập gấp duỗi cổ chân, gấp duỗi khớp gối với biên độ tăng dần, đồng thời tiếp tục các bài tập nâng chân và gồng cơ. Nếu cần di chuyển, bác sĩ thường hướng dẫn sử dụng nạng hoặc khung tập đi để tránh dồn trọng lượng cơ thể lên chân bị gãy.

Việc duy trì vận động hợp lý giúp khớp gối và cổ chân không bị cứng, đồng thời kích thích tuần hoàn máu và hỗ trợ tích cực quá trình liền xương.

Xem thêm: Tập vật lý trị liệu cổ chân dành cho ai? Khi nào nên áp dụng?

Bạn nên tập gấp duỗi cổ chân và tăng dần số lần theo thời gian 

Từ tuần thứ 5 - 8

Tiếp nối giai đoạn từ tuần thứ 2 - 4, tuần thứ 5 - 8 cũng là khoảng thời gian mà can xương tiếp tục phát triển và vùng gãy bắt đầu ổn định hơn. Mặc dù vậy, khả năng chịu lực của xương vẫn còn hạn chế nên người bệnh không được chủ quan và vẫn phải tránh vận động mạnh.

Lúc này, các bài tập chủ yếu tập trung vào việc tăng sức mạnh cơ đùi, cơ cẳng chân và cải thiện biên độ vận động của khớp gối, khớp cổ chân. Bạn nên tiếp tục duy trì các động tác gấp duỗi cổ chân, co cơ tĩnh, nâng chân khỏi mặt giường và tăng dần biên độ gấp duỗi gối theo hướng dẫn của chuyên gia phục hồi chức năng.

Từ tuần thứ 9 - 12

Sau 2 tháng kể từ thời điểm bị gãy xương mác, nếu kết quả thăm khám cho thấy xương đang liền tốt thì người bệnh có thể bắt đầu tập chịu lực từng phần lên chân tổn thương theo chỉ định của bác sĩ.

Đây là giai đoạn đánh dấu bước chuyển từ việc bảo vệ vùng gãy sang phục hồi khả năng vận động thực tế. Tại các Trung tâm vật lý trị liệu, bệnh nhân thường được kỹ thuật viên hướng dẫn đứng chịu lực nhẹ nhàng với sự hỗ trợ của nạng hoặc khung tập đi. Ban đầu chỉ một phần nhỏ trọng lượng cơ thể được chuyển sang chân tổn thương nhưng sau đó tăng dần theo khả năng chịu đựng và mức độ hồi phục của xương.

Bên cạnh đó, các bài tập tăng tầm vận động khớp gối và cổ chân vẫn cần được duy trì đều đặn nhằm giúp chân vận động linh hoạt hơn.

Từ tháng thứ 4 - 5

Trên thực tế, đến giai đoạn này, phần lớn trường hợp gãy xương mác đã phục hồi tương đối tốt. Do đó, các bài tập trong giai đoạn từ tháng thứ 4 - 5 sẽ chuyển sang tăng khả năng chịu lực của chân, cải thiện sức mạnh cơ bắp và khôi phục khả năng đi lại bình thường.

Các kỹ thuật viên sẽ khuyến khích bệnh nhân bỏ nạng hoặc khung tập đi. Khả năng chịu lực lên chân tổn thương cũng được tăng dần cho đến khi đạt gần 100% trọng lượng cơ thể.

Từ tháng 6 trở đi

So với các giai đoạn trước, thời điểm tháng thứ 6 kể từ thời điểm gãy chân là giai đoạn phục hồi chức năng nâng cao. Mặc dù xương đã liền nhưng cơ bắp, dây chằng và khả năng phối hợp vận động vẫn cần thêm thời gian để trở lại trạng thái bình thường.

Bạn sẽ được hướng dẫn cách tập dáng đi chuẩn, tập lên xuống cầu thang, đi trên các địa hình khác nhau và thực hiện các hoạt động sinh hoạt hằng ngày mà trước đây còn gặp khó khăn.

Đối với những người có nhu cầu vận động nhiều hoặc chơi thể thao, bác sĩ có thể chỉ định thêm các bài tập tăng sức mạnh cơ bắp, cải thiện khả năng giữ thăng bằng và tập đi bộ nhanh hoặc chạy bộ nhẹ.

Xem thêm: Tập vật lý trị liệu sau gãy chân như thế nào? Khi nào nên tập?

6 tháng sau gãy xương mác, bệnh nhân được khuyến khích tập đi mà không cần nạng 

Lưu ý dành cho người bệnh khi tập vật lý trị liệu sau khi gãy xương mác

Mặc dù được khuyến khích cho đa số bệnh nhân nhưng tập vật lý trị liệu không phải phương pháp hoàn hảo. Thay vì tập quá nhiều lần trong ngày, bệnh nhân chỉ nên duy trì 3 lần/ ngày trong khoảng 20 - 40 phút/ ngày. 

Không những thế, để quá trình phục hồi diễn ra an toàn và hiệu quả, bạn cũng nên lưu ý những điểm quan trọng trong quá trình tập luyện như sau:

• Chỉ tập luyện theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc kỹ thuật viên phục hồi chức năng.
• Không tự ý tăng cường độ tập khi chưa được đánh giá lại tình trạng xương.
• Khởi động nhẹ nhàng trước mỗi buổi tập.
• Tăng mức độ vận động từ từ theo từng giai đoạn.
• Tập trong môi trường thông thoáng, mặc quần áo rộng rãi.
• Uống đủ nước và bổ sung đầy đủ dinh dưỡng.
• Tăng cường thực phẩm giàu canxi, vitamin D, protein và các khoáng chất cần thiết cho quá trình liền xương.
• Tránh hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia hoặc sử dụng chất kích thích.
• Ngừng tập và thông báo cho bác sĩ nếu xuất hiện đau tăng, sưng nhiều, khó thở, chóng mặt hoặc các dấu hiệu bất thường khác.

Phải tập vật lý trị liệu trong thời gian bao lâu?

Thời gian tập vật lý trị liệu của mỗi người bệnh không giống nhau. Điều này còn phụ thuộc vào vị trí gãy, mức độ tổn thương, phương pháp điều trị, độ tuổi và khả năng phục hồi của từng người.

Thông thường, xương mác cần khoảng 8 - 10 tuần để liền ổn định. Tuy nhiên, quá trình phục hồi chức năng thường kéo dài lâu hơn. Nhiều người bệnh cần duy trì tập luyện từ 3 - 6 tháng để lấy lại khả năng vận động gần như bình thường. Với các trường hợp gãy phức tạp hoặc có phẫu thuật cố định xương, thời gian phục hồi có thể kéo dài hơn.

Điều quan trọng là người bệnh không nên ngừng tập ngay khi hết đau. Việc duy trì chương trình phục hồi chức năng đúng lộ trình sẽ giúp khớp vận động linh hoạt hơn, cơ bắp khỏe hơn và giảm nguy cơ để lại di chứng lâu dài sau chấn thương.

Nhìn chung, tập vật lý trị liệu sau khi gãy xương mác đóng vai trò quan trọng không kém quá trình bó bột hoặc phẫu thuật cố định xương. Việc tập luyện đúng thời điểm, đúng cường độ và phù hợp với từng giai đoạn hồi phục sẽ giúp giảm đau, phòng ngừa teo cơ, hạn chế cứng khớp và hỗ trợ người bệnh sớm trở lại sinh hoạt và đi lại bình thường.