Xét nghiệm NAT có thể hỗ trợ phát hiện sớm vật chất di truyền của một số tác nhân gây bệnh như HIV, SARS-CoV-2, virus viêm gan B, viêm gan C và một số tác nhân gây bệnh lây truyền qua đường tình dục. Phương pháp này được ứng dụng trong chẩn đoán, theo dõi bệnh và sàng lọc máu hiến tặng tùy từng trường hợp.
Xét nghiệm NAT (Nucleic Acid Test), hay xét nghiệm axit nucleic, là nhóm xét nghiệm sinh học phân tử được sử dụng để phát hiện DNA hoặc RNA đặc hiệu của tác nhân gây bệnh trong mẫu bệnh phẩm. Với những xét nghiệm sử dụng kỹ thuật khuếch đại axit nucleic, thuật ngữ NAAT (Nucleic Acid Amplification Test) thường được sử dụng.
Khác với xét nghiệm kháng thể tìm phản ứng miễn dịch của cơ thể hoặc một số xét nghiệm kháng nguyên tìm thành phần của tác nhân gây bệnh, NAT hướng đến việc phát hiện vật chất di truyền của chính tác nhân cần tìm. Nhờ đó, một số xét nghiệm NAT có thể phát hiện nhiễm trùng sớm hơn các phương pháp dựa vào đáp ứng miễn dịch. Ví dụ, CDC cho biết: xét nghiệm NAT có thể phát hiện HIV trong khoảng 10–33 ngày sau phơi nhiễm, tùy từng trường hợp.
Xét nghiệm axit nucleic là phương pháp phát hiện bệnh có độ nhạy cao đối với các bệnh lý truyền nhiễm
Hiện nay, xét nghiệm axit nucleic được ứng dụng trong nhiều trường hợp, chẳng hạn:
NAT không phải là một xét nghiệm duy nhất cho tất cả bệnh truyền nhiễm. Mỗi xét nghiệm được thiết kế để tìm vật chất di truyền của một hoặc một nhóm tác nhân cụ thể.
Quy trình xét nghiệm axit nucleic có thể khác nhau tùy tác nhân cần tìm, loại mẫu và kỹ thuật được sử dụng. Nhìn chung, quá trình gồm các bước chính:
Với máu hiến tặng, NAT có thể được sử dụng cùng các phương pháp xét nghiệm huyết thanh học để tăng khả năng phát hiện người hiến có nhiễm virus, góp phần bảo đảm an toàn truyền máu. WHO ghi nhận NAT được triển khai ở một số quốc gia để phát hiện bộ gen virus trong máu hiến tặng, bên cạnh các phương pháp huyết thanh học.
Một trong những ưu điểm của xét nghiệm axit nucleic là khả năng phát hiện trực tiếp vật chất di truyền của tác nhân gây bệnh. Với một số bệnh, phương pháp này có thể phát hiện nhiễm trùng ở giai đoạn sớm, trước khi cơ thể tạo ra lượng kháng thể đủ để xét nghiệm huyết thanh học phát hiện.
Tuy nhiên, thời điểm NAT có thể phát hiện tác nhân gây bệnh phụ thuộc vào từng loại bệnh, tải lượng tác nhân, loại mẫu, thời điểm lấy mẫu và phương pháp xét nghiệm. Vì vậy, không nên hiểu rằng NAT luôn có thể phát hiện bệnh ngay sau khi nhiễm.
Với phương pháp này, các bác sĩ sẽ phát hiện mầm mống của bệnh lý trong thời gian sớm
Một trong những ứng dụng quan trọng của NAT là sàng lọc máu hiến tặng. Phương pháp này hướng đến việc phát hiện vật chất di truyền của virus, qua đó góp phần giảm nguy cơ bỏ sót một số trường hợp nhiễm virus trong giai đoạn sớm.
Theo WHO, NAT đã được triển khai tại một số quốc gia để tăng khả năng phát hiện virus trong máu hiến tặng. Tùy chiến lược sàng lọc của từng hệ thống truyền máu, NAT có thể được sử dụng để phát hiện HIV, HBV, HCV và một số virus khác.
NAT có thể đặc biệt hữu ích khi người bệnh có nguy cơ phơi nhiễm gần đây hoặc khi bác sĩ nghi ngờ nhiễm trùng nhưng các xét nghiệm khác chưa cho kết quả rõ ràng.
Ví dụ, với HIV, NAT có khả năng phát hiện virus sớm hơn xét nghiệm kháng thể và xét nghiệm kháng nguyên/kháng thể. Tuy nhiên, không có xét nghiệm HIV nào có thể phát hiện nhiễm trùng ngay lập tức sau phơi nhiễm, do vẫn tồn tại khoảng thời gian cửa sổ.
Chi phí xét nghiệm này dao động trong khoảng 2.500.000 - 3.000.000 đồng/ tuỳ cơ sở. Chi phí xét nghiệm này khá cao do đây là phương pháp chuyên sâu, đòi hỏi trang thiết bị hiện đại và mất nhiều thời gian thực hiện hơn.
Để tham khảo chi phí xét nghiệm axit nucleic tại Bệnh viện Đa khoa Phương Đông mới nhất và các quyền lợi đi kèm, vui lòng để lại thông tin tại đây hoặc liên hệ HOTLINE 1900 1806!
Nếu cần thực hiện xét nghiệm NAT, người bệnh nên lựa chọn cơ sở có hệ thống xét nghiệm phù hợp, quy trình xử lý mẫu được kiểm soát và đội ngũ chuyên môn có kinh nghiệm.
Tại Khoa Xét nghiệm - Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, quy trình xử lý mẫu được tự động hóa ở nhiều khâu tiền phân tích với Cobas® p471 và Cobas® p512, hỗ trợ tiếp nhận, định danh, ly tâm, phân loại và điều phối mẫu.
Khoa Xét nghiệm cũng có các hệ thống phân tích như Cobas E801 cho xét nghiệm miễn dịch, Cobas C703 cho xét nghiệm sinh hóa và Cobas ISE neo cho phân tích điện giải. Bên cạnh đó, bộ phận Vi sinh - Sinh học phân tử thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu theo chỉ định.
Đội ngũ chuyên môn của khoa gồm các bác sĩ, kỹ thuật viên có kinh nghiệm trong lĩnh vực xét nghiệm. Tiêu biểu là TS.BS Trịnh Thị Quế - Giám đốc Trung tâm Xét nghiệm, có gần 30 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực xét nghiệm.
Hệ thống trang thiết bị hiện đại tại Khoa Xét nghiệm - Bệnh viện Đa khoa Phương Đông
NAT có độ nhạy cao đối với nhiều tác nhân gây bệnh, nhưng độ chính xác không giống nhau ở mọi xét nghiệm. Kết quả phụ thuộc vào loại tác nhân cần tìm, tải lượng trong mẫu, thời điểm lấy mẫu, chất lượng bệnh phẩm và kỹ thuật được sử dụng.
Kết quả dương tính giả vẫn có thể xảy ra, chẳng hạn do nhiễm chéo hoặc các vấn đề trong quá trình lấy và xử lý mẫu. Ngược lại, kết quả âm tính cũng không phải lúc nào loại trừ hoàn toàn nhiễm trùng nếu xét nghiệm được thực hiện quá sớm hoặc lượng vật chất di truyền trong mẫu thấp.
Do đó, kết quả NAT cần được bác sĩ đánh giá trong bối cảnh triệu chứng, tiền sử phơi nhiễm và các xét nghiệm liên quan.
Thời gian trả kết quả phụ thuộc vào loại xét nghiệm, kỹ thuật thực hiện và quy trình của từng phòng xét nghiệm. Một số xét nghiệm khuếch đại axit nucleic nhanh có thể cho kết quả trong thời gian ngắn, trong khi các xét nghiệm RT-PCR thực hiện tại phòng xét nghiệm có thể mất từ vài giờ đến một vài ngày.
Vì vậy, người bệnh nên hỏi cơ sở xét nghiệm về thời gian trả kết quả của đúng loại NAT được chỉ định thay vì áp dụng một mốc thời gian chung cho tất cả xét nghiệm.
Xét nghiệm NAT là nhóm xét nghiệm sinh học phân tử giúp phát hiện DNA hoặc RNA đặc hiệu của tác nhân gây bệnh, được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực như phát hiện một số bệnh truyền nhiễm và sàng lọc máu hiến tặng. Mặc dù NAT có thể hỗ trợ phát hiện nhiễm trùng từ giai đoạn sớm, nhưng khả năng phát hiện phụ thuộc vào từng tác nhân, loại mẫu, thời điểm xét nghiệm và kỹ thuật được sử dụng.
Xét nghiệm NAT có thể hỗ trợ phát hiện sớm vật chất di truyền của một số bệnh lý như HIV, SARS-CoV-2, virus viêm gan B, viêm gan C,...
