Xét nghiệm ANA giúp phát hiện kháng thể kháng nhân trong máu và hỗ trợ bác sĩ định hướng đánh giá một số bệnh tự miễn, đặc biệt khi người bệnh có các triệu chứng nghi ngờ. Tuy nhiên, ANA không phải xét nghiệm đặc hiệu cho một bệnh lý cụ thể và kết quả dương tính không đủ để khẳng định người bệnh mắc bệnh tự miễn.
Xét nghiệm ANA là gì? Khi nào được chỉ định?
ANA là viết tắt của Antinuclear Antibodies, nghĩa là kháng thể kháng nhân. Nếu như bình thường hệ miễn dịch tạo ra kháng thể để nhận diện và bảo vệ cơ thể trước các tác nhân gây bệnh như virus, vi khuẩn thì các kháng thể kháng nhân lại nhận diện các protein bình thường và tấn công chính bản thân mình.
Xét nghiệm ANA giúp định lượng kháng thể kháng nhân trong máu và định hướng chẩn đoán các bệnh lý của hệ miễn dịch như Lupus ban đỏ, viêm đa cơ, xơ cứng bì, viêm khớp dạng thấp,... Trong quá trình thăm khám, phương pháp này thường được chỉ định thực hiện cho những người có triệu chứng của các bệnh lý tự miễn như sau:
- Đau, cứng hoặc sưng khớp kéo dài.
- Đau cơ hoặc yếu cơ không rõ nguyên nhân.
- Mệt mỏi kéo dài, sốt tái diễn không tìm được nguyên nhân.
- Phát ban, đặc biệt khi da nhạy cảm với ánh sáng.
- Rụng tóc bất thường.
- Khô mắt, khô miệng kéo dài.
- Tê hoặc rối loạn cảm giác ở tay, chân.

Xét nghiệm ANA giúp chẩn đoán các bệnh lý tự miễn
Xét nghiệm ANA giúp phát hiện bệnh lý gì?
Nhìn chung, xét nghiệm ANA đã và đang được sử dụng rộng rãi trên lâm sàng bởi có độ nhạy cao với các bệnh lý tự miễn dưới đây:
- Lupus ban đỏ hệ thống (SLE): ANA là xét nghiệm rất nhạy đối với lupus và thường được chỉ định để đánh giá người bệnh có triệu chứng nghi ngờ. Tuy nhiên, ANA dương tính không đủ để chẩn đoán lupus. Bác sĩ vẫn phải chỉ định bệnh nhân thực hiện thêm kháng thể kháng DNA sợi kép (anti-dsDNA), anti-Sm, bổ thể, xét nghiệm máu, nước tiểu và đánh giá tổn thương cơ quan tùy trường hợp.
- Xơ cứng bì: Với trường hợp bệnh nhân xơ cứng bì, xét nghiệm ANA sẽ cho kết quả dương tính.
- Viêm đa cơ: Mặc dù ANA không phải xét nghiệm đặc hiệu nhưng có độ nhạy với bệnh lý này lên đến 61% nên vẫn được chỉ định để khảo sát ban đầu.
- Viêm khớp dạng thấp: Xét nghiệm này thường được chỉ định đồng thời với xét nghiệm yếu tố dạng thấp (RF), kháng thể anti-CCP và các xét nghiệm đánh giá tình trạng bệnh.
- Hội chứng Sjögren, viêm khớp tự phát cũng có thể được phát hiện bằng xét nghiệm ANA.
Nguyên lý xét nghiệm ANA là gì?
Có nhiều phương pháp có thể được sử dụng để phát hiện ANA. Trong đó, miễn dịch huỳnh quang gián tiếp trên tế bào HEp-2 (HEp-2 IIFA) là phương pháp được sử dụng rộng rãi để phát hiện ANA.
Với phương pháp này, huyết thanh của người bệnh được tiếp xúc với tế bào HEp-2. Nếu trong mẫu có ANA, các kháng thể này sẽ gắn với thành phần tương ứng trong tế bào. Sau đó, hệ thống thuốc thử có gắn chất huỳnh quang giúp nhận diện các vị trí có kháng thể dưới kính hiển vi huỳnh quang.
Ngoài việc xác định dương tính hoặc âm tính, phương pháp miễn dịch huỳnh quang còn có thể cung cấp thông tin về hiệu giá (titer) và kiểu hình huỳnh quang (pattern). Các kết quả này đều hỗ trợ bác sĩ thực hiện các xét nghiệm tự kháng thể chuyên sâu và chẩn đoán bệnh lý (nếu có).

Đây là phương pháp đánh giá kháng thể kháng nhân dựa theo nguyên lý huỳnh quang
Các bước tiến hành xét nghiệm ANA diễn ra như thế nào?
Quy trình xét nghiệm kháng thể kháng nhân tuân theo các bước dưới đây:
- Bước 1 - Tiếp nhận và kiểm tra thông tin: Nhân viên y tế xác nhận thông tin người bệnh và hướng dẫn các lưu ý cần thiết trước khi lấy mẫu.
- Bước 2 - Lấy mẫu máu: Kỹ thuật viên lấy 3 - 4 ml máu từ tĩnh mạch ở cánh tay bệnh nhân.
- Bước 3 - Xử lý và phân tích mẫu: Mẫu máu được xử lý để thu huyết thanh hoặc huyết tương theo yêu cầu của phương pháp xét nghiệm. Sau đó, mẫu được phân tích bằng kỹ thuật phù hợp như miễn dịch huỳnh quang gián tiếp, ELISA hoặc miễn dịch hóa phát quang. Nếu xét nghiệm được thực hiện bằng phương pháp HEp-2 IIFA, kết quả có thể cung cấp thêm hiệu giá và kiểu hình huỳnh quang, giúp bác sĩ có thêm thông tin khi đánh giá bệnh tự miễn.
- Bước 4 - Trả và tư vấn kết quả: Bác sĩ sẽ đánh giá kết quả ANA kết hợp với triệu chứng, tiền sử, thăm khám và các xét nghiệm khác để đưa ra chẩn đoán phù hợp.
Lưu ý dành cho người bệnh khi xét nghiệm ANA
Để xét nghiệm diễn ra thuận lợi, người bệnh nên tham khảo các lưu ý dưới đây:
- Không cần nhịn ăn nếu chỉ thực hiện xét nghiệm ANA. Tuy nhiên, nếu thực hiện đồng thời với các xét nghiệm khác, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ trước khi thực hiện.
- Thông báo với bác sĩ về các loại thuốc mà bản thân đang sử dụng.
Khi có các triệu chứng nghi ngờ bệnh tự miễn, người bệnh nên thăm khám với bác sĩ chuyên khoa và lựa chọn xét nghiệm phù hợp thay vì tự thực hiện ANA riêng lẻ. Bởi trong cơ thể chúng ta vẫn tồn tại lượng ANA rất nhỏ, ước tính 3 - 15% và sẽ tăng lên mức 10 - 37% khi chúng ta bước vào độ tuổi ngoài 65. Ngoài ra, kết quả ANA dương tính không đồng nghĩa với việc bệnh nhân đã mắc bệnh tự miễn, kết quả cần được xem xét dựa trên triệu chứng, tiền sử và các xét nghiệm liên quan để có định hướng chính xác hơn.

Xét nghiệm ANA nên được chỉ định thực hiện và đánh giá kết quả bởi bác sĩ chuyên khoa
Tại Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, quá trình xét nghiệm và đánh giá kết quả có sự phối hợp giữa Khoa Xét nghiệm và các chuyên khoa lâm sàng, giúp nâng cao hiệu quả và sự toàn diện trong quá trình đánh giá chẩn đoán.
Về trang thiết bị, Trung tâm Xét nghiệm được trang bị hệ thống máy móc chất lượng cao, trong đó Cobas® p471 và Cobas® p512 hỗ trợ tự động hóa nhiều khâu tiền phân tích như tiếp nhận, định danh, ly tâm, phân loại và điều phối mẫu, góp phần chuẩn hóa quy trình xử lý.
Đội ngũ chuyên môn do TS.BS Trịnh Thị Quế - Giám đốc Trung tâm Xét nghiệm với gần 30 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực xét nghiệm, phụ trách chuyên môn, góp phần kiểm soát chất lượng xét nghiệm và phối hợp đánh giá kết quả khi cần.
Để đặt lịch thăm khám hoặc có thêm thông tin về xét nghiệm, vui lòng để lại thông tin tại đây hoặc liên hệ HOTLINE 1900 1806!
Có thể nói, khi có các dấu hiệu bất thường, người bệnh nên chủ động thăm khám để được bác sĩ lựa chọn xét nghiệm phù hợp và đánh giá kết quả trong tổng thể tình trạng sức khỏe. Việc kết hợp xét nghiệm ANA với các xét nghiệm chuyên sâu và phương pháp chẩn đoán khác khi cần sẽ giúp quá trình xác định nguyên nhân và bệnh lý chính xác hơn.