Nuốt nghẹn, thức ăn hoặc nước trào ngược, đau tức sau xương ức hay sụt cân không rõ nguyên nhân là những biểu hiện không nên tiếp tục bỏ qua, đặc biệt khi xuất hiện dai dẳng hoặc ngày càng tăng. Đây có thể là dấu hiệu của co thắt tâm vị (achalasia) – rối loạn khiến cơ vòng thực quản dưới không giãn đúng lúc, cản trở thức ăn xuống dạ dày. Nhận diện sớm các dấu hiệu cảnh báo giúp người bệnh được thăm khám và điều trị trước khi xuất hiện các biến chứng do ứ đọng thức ăn kéo dài.
Chứng co thắt tâm vị là một tình trạng khó nuốt ảnh hưởng đến ống nối giữa miệng và dạ dày, gọi là thực quản. Các dây thần kinh bị tổn thương khiến các cơ của thực quản khó đẩy thức ăn và chất lỏng xuống dạ dày. Thức ăn sau đó tích tụ trong thực quản, đôi khi lên men và trào ngược lên miệng. Thức ăn lên men này có vị đắng.
Nhận biết tình trạng co thắt tâm vị
Chứng co thắt tâm vị là một tình trạng khá hiếm gặp. Một số người nhầm lẫn nó với bệnh trào ngược dạ dày thực quản (GERD). Tuy nhiên, trong chứng co thắt tâm vị, thức ăn đi vào từ thực quản. Còn trong GERD, chất này đi từ vào dạ dày.
Hiện chưa có cách chữa khỏi hoàn toàn chứng co thắt tâm vị. Một khi thực quản bị tổn thương, các cơ không thể hoạt động bình thường trở lại. Tuy nhiên, các triệu chứng thường có thể được kiểm soát bằng nội soi, liệu pháp xâm lấn tối thiểu hoặc phẫu thuật.
Nhận biết sớm các dấu hiệu đặc trưng của co thắt tâm vị đóng vai trò then chốt trong việc chẩn đoán và điều trị hiệu quả.
Người bệnh thường cảm thấy vướng, nghẹn khi nuốt. Ở giai đoạn đầu, họ khó nuốt thức ăn cứng/rắn. Sau đó, ngay cả thức ăn lỏng cũng gây khó khăn. Bạn sẽ có cảm giác như thức ăn bị “kẹt” lại ở giữa ngực, không xuống được dạ dày. Tình trạng khó nuốt sẽ tăng dần theo thời gian.
Khó nuốt khiến người bệnh gặp khó khăn khi nuốt thức ăn
Sau khi ăn vài phút đến vài giờ, người bệnh có thể nôn ra thức ăn chưa tiêu hoá, không lẫn dịch vị. Triệu chứng này không giống trào ngược dạ dày, dịch nôn thường không có vị chua.
Do thức ăn trào ngược vào khí quản nên người bệnh thường bị ho, sặc, viêm phổi hít, dễ nhầm lẫn với hen suyễn hoặc viêm phổi quản mạn tính.
Người bệnh cảm giác đau âm ỉ hoặc thắt chặt vùng sau xương ức, có thể lan ra lưng hoặc cổ. Đôi khi cơn đau khiến người bệnh lo lắng nhầm với bệnh tim mạch.
Người bệnh có thể cảm thấy đau ngực sau xương ức hoặc cảm giác đè ép ở ngực, đặc biệt là sau khi nuốt
Khi xuất hiện các triệu chứng co thắt tâm vị, người bệnh nên nhanh chóng đi khám ngay để có biện pháp can thiệp sớm, ngăn ngừa biến chứng nặng. Nếu trì hoàn điều trị, bệnh diễn tiến có thể gây ra những vấn đề sức khỏe nghiêm trọng như:
Nguyên nhân chính xác của chứng co thắt thực quản vẫn chưa được xác định rõ. Các nhà nghiên cứu nghi ngờ rằng nó có thể do sự mất đi các tế bào thần kinh trong thực quản. Có nhiều giả thuyết về nguyên nhân gây ra hiện tượng này, nhưng nhiễm virus hoặc phản ứng tự miễn dịch đều là những khả năng có thể xảy ra. Rất hiếm khi, chứng co thắt thực quản có thể do rối loạn di truyền hoặc nhiễm trùng gây ra.
Các yếu tố nguy cơ gây chứng co thắt tâm vị bao gồm:
Việc điều trị co thắt tâm vị tập trung vào việc làm giãn hoặc kéo căng cơ vòng thực quản dưới để thức ăn và chất lỏng có thể di chuyển dễ dàng hơn qua đường tiêu hoá.
Phương pháp điều trị cụ thể phụ thuộc vào tuổi tác, tình trạng sức khoẻ và mức độ nghiêm trọng của chứng co thắt tâm vị.
Nong thực quản bằng khí nén: Trong thủ thuật này, một quả bóng được đưa vào trung tâm cơ thắt thực quản và được bơm căng để mở rộng lỗ mở. Có thể cần phải lặp lại nong thực quản bằng khí nén nếu cơ thắt thực quản không giữ được trạng tháng mở. Gần một phần ba số người được điều trị bằng nong thực quản bằng bóng cần điều trị lại trong vòng 5 năm. Thủ thuật này gần gây mê.
Cách thức thực hiện nong thực quản bằng khí nén
OnabotulinumtoxinA (Botox): Thuốc giãn cơ này có thể được tiêm trực tiếp vào cơ thắt thực quản bằng kim trong quá trình nội soi. Có thể cần phải tiêm nhắc lại và việc tiêm nhắc lại có thể khiến việc phẫu thuật sau này trở nên khó khăn hơn nếu cần thiết. Botox thường chỉ được khuyến cáo cho những người không thể thực hiện nong giãn bằng khó hoặc phẫu thuật do tuổi tác hoặc sức khoẻ tổng thể. Tác dụng của tiêm botox thường không kéo dài quá 6 tháng. Sự cải thiện rõ rệt sau khi tiêm botox có thể giúp xác nhận chẩn đoán chứng co thắt tâm vị.
Sử dụng thuốc: Bác sĩ có thể đề nghị dùng thuốc giãn cơ như nitroglycerin (Nitrosat) hoặc Nifedipine (Procardia) trước khi ăn. Những loại thuốc này có hiệu quả điều trị hạn chế và tác dụng phụ nghiêm trọng. Thuốc thường chỉ được xem xét nếu bạn không đủ điều kiện để nong giãn bằng khí nén hoặc phẫu thuật và botox không hiệu quả. Loại điều trị này hiếm khi được chỉ định.
Các phương pháp phẫu thuật để điều trị chứng co thắt tâm vị bao gồm:
Phẫu thuật cắt cơ Heller: Phẫu thuật cắt cơ Heller bao gồm việc cắt cơ ở phần dưới của cơ thắt thực quản. Điều này cho phép thức ăn đi vào dạ dày dễ dàng hơn. Thủ thuật này có thể được thực hiện bằng kỹ thuật xâm lấn tối thiểu gọi là phẫu thuật cắt cơ Heller nội soi. Một số người trải qua phẫu thuật này có thể phát triển bệnh trào ngược dạ dày thực quản về sau (GERD).
Phẫu thuật Heller myotomy (cắt cơ vòng thực quản dưới)
Để tránh các vấn đề về trào ngược dạ dày thực quản (GERD) trong tương lai, bác sĩ phẫu thuật có thể thực hiện thủ thuật gọi là tạo nếp gấp đáy vị (fundoplication) cùng lúc với phẫu thuật cắt cơ Heller. Trong thủ thuật tạo nếp gấp đáy vị, bác sĩ sẽ quấn phần trên của dạ dày quanh phần dưới thực quản để tạo ra một van chống trào ngược, ngăn axit trào ngược vào thực quản. Thủ thuật tạo nếp gấp đáy vị thường được thực hiện bằng phương pháp xâm lấn tối thiểu, còn được gọi là phẫu thuật nội soi.
Phẫu thuật cắt cơ thực quản qua nội soi đường miệng (POEM): Trong thủ thuật POEM, bác sĩ phẫu thuật sử dụng ống nội soi được đưa qua miệng xuống cổ họng để tạo một vết rạch trên niêm mạc bên trong thực quản. Sau đó, tương tự như trong phẫu thuật cắt cơ Heller, bác sĩ phẫu thuật cắt cơ ở đầu dưới của cơ thắt thực quản.
POEM cũng có thể được kết hợp hoặc thực hiện sau đó với phẫu thuật tạo nếp gấp đáy vị để ngăn ngừa trào ngược dạ dày thực quản (GERD). Một số bệnh nhân trải qua POEM và bị GERD sau thủ thuật được điều trị bằng thuốc uống hàng ngày.
Trung tâm Nội soi tiêu hóa và Khoa Ngoại tiêu hóa tại Bệnh viện Đa khoa Phương Đông cung cấp dịch vụ khám, chẩn đoán và điều trị các bệnh lý đường tiêu hóa, từ những vấn đề thường gặp ở thực quản, dạ dày, đại tràng đến các trường hợp cần can thiệp ngoại khoa. Bệnh viện có đội ngũ bác sĩ thuộc các chuyên ngành Nội tiêu hóa, Nội soi và Ngoại tiêu hóa phối hợp trong quá trình thăm khám, giúp người bệnh được đánh giá và lựa chọn hướng điều trị phù hợp với từng tình trạng.
Một trong những thế mạnh của hệ thống là nội soi tiêu hóa với thiết bị Olympus EVIS EXERA III CV 190, hỗ trợ quan sát tổn thương trên niêm mạc với chất lượng hình ảnh cao và ứng dụng công nghệ NBI. Đây là phương tiện quan trọng trong phát hiện, đánh giá các tổn thương đường tiêu hóa và hỗ trợ tầm soát ung thư tiêu hóa.
Bên cạnh nội soi, bệnh viện còn có hệ thống chẩn đoán hình ảnh và các phương tiện cận lâm sàng hỗ trợ bác sĩ đánh giá bệnh lý tiêu hóa. Khi người bệnh cần điều trị bằng phẫu thuật, đội ngũ Ngoại tiêu hóa có thể tiếp nhận và phối hợp điều trị. Bệnh viện hiện có các chuyên gia Ngoại tiêu hóa như PGS.TS.BS Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Ngoại khoa, với hơn 40 năm kinh nghiệm, chuyên sâu về phẫu thuật tiêu hóa và ung thư tiêu hóa.
Sự phối hợp giữa khám chuyên khoa – nội soi – chẩn đoán cận lâm sàng – điều trị nội khoa hoặc ngoại khoa giúp người bệnh có thêm lựa chọn trong cùng một hệ thống y tế, đặc biệt với những trường hợp cần đánh giá chuyên sâu hoặc theo dõi lâu dài. Nếu bạn cần tìm hiểu thêm về điều trị co thắt tâm vị hay các dịch vụ khác tại Phương Đông có thể liên hệ với chúng tôi qua hotline: 1900 1806.
Do chưa có nguyên nhân được xác định rõ ràng nên không có biện pháp phòng ngừa tuyệt đối. Tuy nhiên, một số hành động chủ động dưới đây có thể làm giảm nguy cơ mắc bệnh, phát hiện sớm và hạn chế biến chứng:
Co thắt tâm vị cần được đánh giá y tế khi các triệu chứng nuốt nghẹn, trào ngược, đau ngực hoặc sụt cân kéo dài, thay vì tiếp tục tự điều trị như một vấn đề tiêu hóa thông thường. Chẩn đoán đúng nguyên nhân và can thiệp phù hợp có thể cải thiện khả năng nuốt, giảm ứ đọng thức ăn trong thực quản và hạn chế biến chứng. Đặc biệt, tình trạng nuốt nghẹn tăng dần hoặc sụt cân không chủ ý là những dấu hiệu người bệnh nên chủ động đi khám sớm.
BỆNH VIỆN ĐA KHOA PHƯƠNG ĐÔNG
Địa chỉ: Số 9, Phố Viên, Phường Đông Ngạc, Thành phố Hà Nội, Việt Nam
Tổng đài tư vấn: 19001806
Website: https://benhvienphuongdong.vn
Lưu ý: Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, vui lòng liên hệ với Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên viên y tế để được tư vấn cụ thể.
Khám tiêu hóa ở đâu? Không nên chỉ dựa vào khoảng cách hay chi phí, mà cần ưu tiên năng lực chuyên môn, khả năng chẩn đoán và hệ thống...
