Thoát vị hoành: Nguyên nhân, mức độ nguy hiểm và cách điều trị

Thoát vị hoành là gì?

Thoát vị hoành xảy ra khi một hoặc nhiều cơ quan trong ổ bụng di chuyển lên khoang ngực, thông qua một khiếm khuyết trên cơ hoành. Lỗ hổng này có thể xuất hiện từ khi sinh ra hoặc hình thành trong quá trình trưởng thành.

Hình ảnh giải phẫu cơ hoành và vị trí các cơ quan trong ổ bụng

Cơ hoành là một vách cơ có hình vòm, nằm giữa khoang ngực và khoang bụng. Bộ phận này đóng vai trò ngăn cách tim, phổi với các cơ quan nằm trong ổ bụng như dạ dày, ruột, lách và gan.

Dấu hiệu nhận biết thoát vị hoành

Dưới đây là những dấu hiệu nhận biết cơ hoành một người xuất hiện lỗ hổng bất thường cần được can thiệp y khoa sớm:

• Ợ nóng, ợ hơi.
• Miệng hoặc cổ họng có vị chua.
• Trào ngược đồ ăn, thức uống từ dạ dày lên khoang miệng.
• Cảm giác đầy bụng.
• Ngực, bụng có cảm giác đau nhức.
• Nuốt khó, thở khó.
• Nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen.

Dấu hiệu thoát vị hoành thường gặp mà người bệnh cần lưu ý

Xem thêm: Cơ hoành bị co thắt: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách khắc phục

Các loại thoát vị hoành

Thoát vị hoành bẩm sinh, thoát vị khe hoành là hai dạng thoát vị hoành thường gặp. Trong đó thoát vị khe hoành tiếp tục được phân loại thành 4 dạng riêng biệt như sau:

• Thoát vị trượt là tình trạng khuyết tâm vị được đẩy lên trên cơ hoành, gây thoát vị đối xứng một phần trên dạ dày. Đây là dạng thoát vị thường gặp nhất ở trẻ em và người lớn tuổi.
• Thoát vị cuốn là khi phần đáy vị bị cuốn lên trên vị trí nối thực quản - dạ dày, còn khuyết tâm vị vẫn nằm dưới cơ hoành. Dạng này thường xảy ra sau phẫu thuật củng cố cơ vòng thực quản dưới.
• Thoát vị hỗn hợp là dạng thoát vị kết hợp giữa thoát vị trượt và thoát vị cuốn. Khuyết tâm vị và phần đáy vị đồng thời được đẩy lên trên cơ hoành, nhiều trường hợp đáy vị còn di chuyển cao hơn khuyết tâm vị. Dạng này chủ yếu gặp ở người bệnh lớn tuổi.
• Thoát vị phức tạp là tình trạng thoát vị trong lồng ngực của những cơ quan khác như ruột non, đại tràng, mạch nối, túi thoát vị bên trên cơ hoành. Dạng thoát vị này tương đối hiếm gặp.

Các dạng thoát vị hoành thường gặp và đặc điểm từng dạng thoát vị 

Phần lớn các dạng thoát vị đều nhẹ, không gây triệu chứng nghiêm trọng đến người bệnh. Dù vậy, người bệnh không nên chủ quan, vẫn cần thăm khám và tuân thủ chỉ định điều trị của bác sĩ.

Nguyên nhân gây thoát vị cơ hoành

Hiện, nguyên nhân gây thoát vị cơ hoành chưa được xác định. Tuy nhiên, nếu một người có một hoặc những yếu tố nguy cơ dưới đây có thể làm tăng nguy cơ hình thành các lỗ hổng trên cơ hoành.

Bao gồm:

• Cơ hoành bị tổn thương do chấn thương.
• Thoát vị hoành bẩm sinh, khiếm khuyết trong quá trình hình thành cơ hoành.
• Thoái hoá tuổi già khiến cơ hoành dần yếu đi.
• Ổ bụng tăng áp lực dữ dội, liên tục do nôn, ho, rặn nhiều khi đi nặng, tập thể dục hoặc nâng vác vật nặng.
• Bệnh nhân vẹo cột sống.
• Tiền sử từng phẫu thuật cơ hoành.
• Người bệnh béo phì, đặc biệt là nữ giới.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ gây tổn thương cơ hoành 

Phương pháp chẩn đoán

Để chẩn đoán chính xác tình trạng, mức độ và ảnh hưởng do thoát vị hoành gây nên, người bệnh sẽ cần thực hiện một hoặc kết hợp nhiều phương pháp chẩn đoán dưới đây:

• Siêu âm: Thường được chỉ định ở thai nhi và trẻ nhỏ, đánh giá tình trạng thoát vị hoành bẩm sinh. Trẻ sẽ được siêu âm ngực, ổ bụng để kiểm tra hình ảnh các tạng ổ bụng di chuyển vào lồng ngực.
• Chụp X-quang: Người bệnh có thể có hoặc không dùng thuốc cản quang khi chụp. Khi chụp nên giữ tư thế đầu cúi thấp, hỗ trợ công tác phát hiện thoát vị hoành.
• Siêu âm tim: Kỹ thuật đánh giá tình trạng tim lệch phải, áp lực động mạch phổi cùng các dị tật bẩm sinh phối hợp.
• Chụp CT: Chỉ định chụp ngực, bụng kết hợp thuốc cản quang để xác định vị trí, loại thoát vị và các tạng bị thoát vị, hỗ trợ xác định hướng điều trị phù hợp.
• Chụp MRI: Chụp MRI vùng ngực, bụng để đánh giá thêm tình trạng thoát vị hoành.

Kết quả chẩn đoán thoát vị hoành có chính xác hay không phụ thuộc nhiều vào chỉ định phù hợp, hệ thống trang thiết bị hiện đại. Tại Trung tâm Chẩn đoán hình ảnh & Điện quang can thiệp Quốc tế Phương Đông, người bệnh được tiếp cận đa dạng phương tiện chẩn đoán hình ảnh, hỗ trợ bác sĩ đánh giá chính xác tình trạng và mức độ thoát vị.

Chẩn đoán thoát vị hoành bằng các phương pháp hình ảnh hiện đại tại Bệnh viện Phương Đông

Bên cạnh công tác thăm khám chuyên sâu khi có dấu hiệu nghi ngờ, người bệnh có thể tham khảo các gói tầm soát sức khỏe tổng quát của bệnh viện, đánh giá toàn diện tình trạng sức khoẻ trong một lần khám. Các danh mục kiểm tra được thiết kế bởi đội ngũ chuyên gia, giúp phát hiện sớm những bất thường tại nhiều cơ quan.

Thoát vị hoành có nguy hiểm không?

Thoát vị hoành nếu không được điều trị kịp thời có thể dẫn tới nhiều biến chứng nguy hiểm như:

• Xẹp phổi khiến người bệnh gặp khó khăn khi thở, ngực đau tức khi ho hoặc hít thở sâu, nhịp tim nhanh, thiếu oxy trong máu.
• Suy hô hấp là tình trạng hệ hô hấp không đảm bảo được chức năng trao đổi khí, khiến lượng oxy trong máu giảm thấp hoặc CO2 tăng trong máu, có thể đe dọa trực tiếp đến tính mạng.
• Tắc ruột, xoắn ruột là khi một phần hoặc toàn bộ ruột non, ruột già bị tắc nghẽn, khiến thức ăn hoặc chất thải không thể di chuyển hoặc di chuyển chậm.
• Hoại tử ruột thường xuất hiện sau cùng khi biến chứng tắc ruột không được xử trí, khiến mô ruột bị chết do mất hoặc suy giảm nghiêm trọng nguồn máu nuôi dưỡng.

Biến chứng thoát vị hoành có thể ảnh hưởng đến hô hấp và tiêu hóa

Phương pháp điều trị thoát vị cơ hoành

Mục tiêu điều trị thoát vị hoành là kiểm soát triệu chứng bệnh, phòng ngừa nguy cơ hình thành biến chứng. Để làm được, người bệnh cần thay đổi lối sống, chế độ dinh dưỡng bên cạnh điều trị theo phác đồ y khoa của bác sĩ.

Điều trị y khoa

Với trường hợp thoát vị nhẹ, người bệnh chỉ cần sử dụng các loại thuốc như Antacids, Famotidine, Ranitidine hoặc thuốc ức chế bơm proton, nhằm giảm sản xuất axit hoặc trung hòa axit dạ dày. Trường hợp diễn tiến nặng, tiềm ẩn nguy cơ biến chứng sẽ xem xét phẫu thuật.

Điều trị hỗ trợ

Bên cạnh việc dùng thuốc, can thiệp ngoại khoa, người bệnh cần chủ động điều chỉnh chế độ sinh hoạt để kiểm soát tình trạng thoát vị hoành. Cụ thể:

• Giảm cân với người thừa cân, béo phì.
• Thể dục thể thao với cường độ vừa phải.
• Ăn chậm, nhai kỹ, mỗi ngày nên chia nhỏ bữa ăn thành 4 - 5 bữa.
• Hạn chế tiêu thụ thực phẩm gây ợ chua như chocolate, đồ ăn cay, khoai tây, trái cây họ cam, đồ ăn làm từ hành,... làm nặng thêm tình trạng trào ngược.

Áp dụng chế độ sinh hoạt lành mạnh hỗ trợ kiểm soát triệu chứng thoát vị hoành

Biện pháp phòng ngừa thoát vị hoành

Do chưa xác định được cụ thể nguyên nhân gây thoát vị hoành, nên công tác phòng ngừa vẫn còn gặp nhiều thách thức. Song, mỗi cá nhân có thể chủ động giảm thiểu các yếu tố nguy cơ dẫn đến thoát vị:

• Tránh các hoạt động, thói quen làm tăng áp lực kéo dài lên ổ bụng như nâng vật nặng sai tư thế, rặn quá mức.
• Giữ cân nặng trong ngưỡng BMI phù hợp bằng cách áp dụng chế độ ăn uống khoa học, vận động phù hợp.
• Điều trị sớm các bệnh lý gây ho kéo dài, táo bón hoặc nôn ói thường xuyên.
• Hạn chế xảy ra va chạm thể thao dẫn đến chấn thương vùng ngực hoặc bụng.
• Phụ nữ mang thai nên khám thai định kỳ theo từng mốc thai, giúp phát hiện sớm các bất thường bẩm sinh như thoát vị hoành.

Biện pháp phòng ngừa những yếu tố nguy cơ dẫn đến thoát vị cơ hoành

Khám và điều trị thoát vị hoành ở đâu?

Người bệnh nghi ngờ thoát vị hoành có thể đến Bệnh viện Đa khoa Phương Đông để thăm khám, chẩn đoán và nhận phác đồ điều trị phù hợp. Hệ thống CT Photon, MRI 3.0, CT-Scan, siêu âm 4D cùng đội ngũ bác sĩ tại Trung tâm Chẩn đoán hình ảnh & Điện quang can thiệp sẽ hỗ trợ đánh giá chính xác vị trí, mức độ thoát vị và các tạng bị ảnh hưởng.

Bác sĩ sẽ dựa vào nguyên nhân, mức độ, tình trạng sức khỏe để đưa chỉ định theo dõi, điều trị nội khoa hoặc can thiệp ngoại khoa. Những trường hợp cần phẫu thuật, người bệnh sẽ được đội ngũ y bác sĩ Khoa Ngoại Tiêu hoá trực tiếp thực hiện, áp dụng kỹ thuật xâm lấn tối thiểu nhằm hạn chế sang chấn và rút ngắn thời gian hồi phục.

Chẩn đoán và điều trị thoát vị hoành tại Bệnh viện Đa khoa Phương Đông

Đối với trẻ em, trường hợp thoát vị hoành bẩm sinh được phát hiện trong thai kỳ hoặc sau sinh, Trung tâm Sàng lọc Tim mạch và các bệnh bẩm sinh sẽ tham gia đánh giá, theo dõi và điều trị bệnh tình của trẻ. Trung tâm sở hữu hệ thống siêu âm 4D, siêu âm tim hiện đại, góp phần nâng cao công tác chăm sóc sức khỏe trẻ từ sớm.

Tư vấn và tiêm chủng vắc-xin

Bệnh viện Đa khoa Phương Đông cung cấp dịch vụ tư vấn và tiêm chủng vắc-xin dành cho cả trẻ em và người lớn với...

Gói xét nghiệm sức khỏe tổng quát vi chất cho trẻ em

Gói xét nghiệm sức khỏe tổng quát vi chất cho trẻ tại tại BVĐK Phương Đông gồm 14 danh mục từ cơ bản đến chuyên...

Tiêm chủng vắc xin

Hệ thống tiêm chủng vắc xin của Phương Đông an toàn và hiệu quả cao. Cung cấp đầy đủ vắc xin cho trẻ em và...

Câu hỏi liên quan đến thoát vị hoành

Bệnh viện Đa khoa Phương Đông tổng hợp những câu hỏi liên quan đến thoát vị cơ hoành, giúp người bệnh hoặc phụ huynh trẻ nhỏ hiểu rõ hơn về bệnh tình, mức độ ảnh hưởng và thời điểm cần thăm khám.

Thai nhi bị thoát vị hoành có sao không?

Thoát vị hoành xuất hiện ở thai nhi có thể tác động đến sự hình thành, phát triển phổi của trẻ. Tình trạng này có thể đe dọa đến tính mạng thai nhi, cần được can thiệp sớm để bảo toàn cơ hội sống.

Một số trẻ không được tầm soát sức khỏe tiền sản, không phát hiện sớm thoát vị cơ hoành khiến việc điều trị diễn ra chậm trễ. Khi này công tác chăm sóc, phục hồi đối mặt với nhiều khó khăn, có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng.

Thoát vị hoành có đau không?

Như đã chia sẻ trước đó, thoát vị hoành phần lớn không gây triệu chứng khó chịu cho người bệnh. Song khi bệnh tiến triển, người bệnh sẽ cảm nhận được rõ rệt các cơn đau, khó chịu ở ngực và bụng. Trường hợp nặng có thể dẫn tới tử vong.

Kết luận

Thoát vị hoành cần được phát hiện, đánh giá sớm để xác định vị trí, mức độ tổn thương cũng như khả năng ảnh hưởng đến các cơ quan trong lồng ngực. Khi có triệu chứng nghi ngờ hoặc được chẩn đoán mắc bệnh, người bệnh nên chủ động theo dõi định kỳ, lựa chọn can thiệp tại đơn vị y tế có đầy đủ phương tiện chẩn đoán và đội ngũ bác sĩ chuyên khoa.