Nhận biết sớm cơn nhịp nhanh kịch phát trên thất ở trẻ em

Tổng quan về cơn nhịp nhanh kịch phát trên thất ở trẻ em 

Nhịp nhanh kịch phát trên thất (Paroxysmal Supraventricular Tachycardia - PSVT) là một tình trạng bất thường về nhịp tim thường gặp, dấu hiệu đặc trưng là các cơn nhịp tim bất thường nhanh so với bình thường. Nguyên nhân xuất phát từ tâm nhĩ nay đường truyền nhĩ thất. 

PSVT là kết quả của hoạt động điện bất thường bắt đầu ở tâm nhĩ. Hoạt động này khiến tâm nhĩ co bóp (bơm) rất nhanh và liên tục. Không phải lúc nào cũng cần điều trị PSVT bởi tình trạng này thường không đe dọa tới tính mạng. Nếu cần, các bác sĩ có thể chỉ định điều trị cho người bệnh bằng thuốc, thủ thuật tim và hiếm khi cần cấy máy tạo nhịp tim. 

Cơn nhịp nhanh kịch phát trên thất có thể xuất hiện ở mọi lựa tuổi, kể cả những người không có tiền sử bệnh tim. Đồng thời đây cũng là một trong những ví dụ điển hình của rối loạn nhịp tim ở trẻ. Nếu bạn nhận thấy những dấu hiệu bất thường hãy cho trẻ đến cơ sở y tế uy tín để được thăm khám. 

Nhịp nhanh kịch phát trên thất là tình trạng bất thường về nhịp tim thường gặp ở trẻ em

Phân loại các cơn nhịp nhanh kịch phát trên thất

Cơn nhịp nhanh trên thất được chia thành 3 loại khác nhau, cụ thể: 

• Tim nhanh do vào lại nút nhĩ thất: Đây là trạng thái thường gặp nhất ở người lớn, còn với trẻ em dạng này thường gặp đứng thứ hai. Tình trạng này xảy ra khi trong hệ thống dẫn truyền của tim có một "đường dẫn kép" hoặc một điểm bất thường gần nút nhĩ thất. Các xung động điện tim di chuyển qua đường dẫn này, gây ra hiện tượng "vòng lại", từ đó dẫn đến nhịp tim nhanh trên thất. 
• Nhịp nhanh nhĩ: Trên tâm nhĩ xuất hiện các điểm phát xung điện bất thường. Những xung động này đủ mạnh để vượt qua nút nhĩ thất, gây nên nhịp tim nhanh bất thường.  Từ đây các xung động này sẽ gây ra những nhịp đập nhanh hơn với bình thường. 
• Hội chứng Wolff Parkinson White - WPW: Chủ yếu gặp ở sơ sinh và trẻ nhỏ, xuất phát do đường truyền phụ. Hiểu đơn là ngoài đường truyền chính thông qua nút nhĩ thất thì trong hội chứng WPW có một đường truyền phụ khác xuất hiện, đường truyền xung động này nhanh hơn thông quan nút nhĩ thất. Đa số hội chứng này do nguyên nhân tự phát và một số trường hợp khác xuất hiện do nguyên nhân thứ phát như do các bệnh cơ tim như cơ tim phì đại hay nhịp nhanh xoang, rung nhĩ, nhịp nhanh nhĩ lạc chỗ và nhịp nhanh nhĩ lạc chỗ nối,...

Nhận biết triệu chứng cơn nhịp nhanh kịch phát trên thất ở trẻ em 

Các cơn nhịp nhanh kịch phát trên thất thường bắt đầu và kết thúc đột ngột, dao động từ nhẹ đến nặng. Triệu chứng bao gồm: 

• Nhịp tim nhanh, đều đặn. Thường là trên 100 nhịp/phút, nhưng cũng có thể lên tới 250 nhịp/phút. Cơn nhịp nhanh kịch phát trên thất ở trẻ em thường có nhịp tim cao hơn;
• Rung và đập mạch ở ngực, cổ họng hoặc cổ. Nghe phổi có thể thấy rale ẩm.   
• Thay đổi nhịp tim đột ngột. Tim có thể đập nhanh trong vài phút hoặc vài giờ rồi đột nhiên đập lại bình thường. Trong cơn thường xuất hiện các biểu hiện mệt, đau ngực, khó thở, hồi hộp, trẻ quấy khóc, đổ nhiều mồ hôi, nôn, nghiêm trọng hơn có thể là co giật và ngất. 

Các triệu chứng ở trẻ sơ sinh rất tinh tế và thường liên quan đến việc kém ăn, nôn mửa hoặc giảm mức độ hoạt động, sự tỉnh táo của trẻ. Kết quả đánh giá chính xác tình trạng bệnh của trẻ chỉ được kết luận khi đã được thăm khám bởi trẻ nhỏ chưa có khả năng truyền đạt được hết sự khó chịu của bản thân. 

Nguyên nhân gây nên cơn nhịp nhanh kịch phát trên thất ở trẻ em 

Nhịp nhanh trên thất là một loại loạn nhịp tim phổ biến nhất ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Có nhiều loại PSVT, nhưng phổ biến nhất với trẻ em khi có thêm một kết nối điện giữa buồng trên và buồng dưới của tim, được gọi là đường dẫn điện phụ, dễ hiểu hơn chứng là hội chứng Wolff Parkinson White. 

Quấy khóc và mệt mỏi là một trong những dấu hiệu của cơn nhịp nhanh kịch phát trên thất ở trẻ em

Bên cạnh đó, cũng có các nguyên nhân khác gây nên cơn nhịp nhanh kịch phát trên thất ở trẻ em như: 

• Thiếu máu; 
• Mất nước và mệt mỏi; 
• Cho trẻ sử dụng các loại thuốc thông mũi có chứa Pseudoephedrine; 
• Đau tim hoặc đã từng phẫu thuật tim trước đó; 
• Bệnh tim, bao gồm bệnh động mạch vành (CAD); 
• Các bệnh liên quan tới vấn đề cấu trúc tim (bệnh van tim) hay vấn đề về tuyến giáp (cường giáp). 

>>> Tham khảo: 

• Các loại rối loạn nhịp tim thường gặp bạn nên biết
• Rối loạn nhịp tim kiêng ăn gì? 4 nhóm thực phẩm không dành cho người bệnh

Cách chẩn đoán cơn nhịp nhanh kịch phát trên thất ở trẻ em 

Sau khi lắng nghe các triệu chứng lâm sàng, để đưa ra kết quả chẩn đoán chính xác, bác sĩ chuyên khoa có thể chỉ định một số phương pháp sau: 

• Điện tâm đồ (EKG hoặc ECG): Phương pháp này giúp ghi lại điện của tim một cách chuẩn xác. Trên điện tâm đồ, có thể thấy tần số tim khoảng 150-300 nhịp/phút. Sóng P có thể nhìn thấy hoặc không nhìn thấy được trước hay sau phức bộ QRS. Phức bộ QRS T có thể bình thường hay giãn rộng.  
• Máy theo dõi Holter: Nếu EKG không phát hiện nhịp tim không đều, bác sĩ có thể chỉ định cho trẻ sử dụng máy theo dõi lưu động để ghi nhận nhịp tim trong ít nhất 24h.  
• Xquang ngực thẳng: Có thể xem được bóng tim to;

Ngoài ra, nếu còn nghi ngờ tình trạng sốc thì trẻ cần làm thêm các xét nghiệm như sinh hoá máu, công thức máu, tổng phân tích nước tiểu, điện giải đồ. 

*Ghi chú: Phức bộ QRS được hiểu là sự kết hợp giữa sóng Q - R - S, thể hiện sự khử cực của tâm thất. 

Phương pháp điều trị cơn nhịp nhanh kịch phát trên thất ở trẻ em 

Các cơn nhịp nhanh kịch phát trên thất ở trẻ em thường không thường xuyên hoặc xuất hiện ngắn thì không cần điều trị đặc biệt. Trong trường hợp các cơn xuất hiện thường xuyên, khó kiểm soát và tình trạng có xu hướng tăng số cơn thì sẽ có nguy cơ ảnh hưởng tới chức năng tim. 

Thực hiện các động tác phế vị tại nhà nhanh chóng 

• Phản xạ lặn (áp dụng trẻ >1 tuổi): Chuẩn bị một đường truyền tĩnh mạch để phòng ngừa trường hợp nhịp xuống chậm hay ngừng thở. Thực hiện bằng cách cho nước đá vào một găng tay, buộc kín và đặt lên mặt trẻ trong vòng 20s. Trường hợp khác, có thể thực hiện kỹ thuật như tạt nước lạnh vào mặt, ho theo một cách nhất định và ấn nhẹ vào nhãn cầu trong khi nhắm mắt. Tuy nhiên, khi thực hiện các động tác này bạn cần phải tham khảo bác sĩ trước để đảm bảo an toàn cho trẻ. 
• Xoa bóp xoang cảnh (áp dụng cho trẻ lớn hơn): Trẻ nằm ngửa, cổ duỗi thẳng và quay cổ sang một bên. Bố mẹ thực hiện dùng hai ngón tay 2 và 3 đặt vào vị trí xoang cảnh và cảm nhận mạch đập, vừa ấn nhẹ vừa xoa từ 15-20 giây, quanh sát ECG, ngừng khi nhịp đã đập chậm lại. Thực hiện bên phải trước, nếu thất bại chờ 2 phút sau rồi làm lại bên trái. 
• Nghiệm pháp Valsalva (áp dụng cho trẻ lớn, có thể hiểu và hợp tác khi thực hiện):  Trẻ lấy một hơi thật sâu, sau đó thở và rặn mạnh ra giống như đang đi đại diện, phồng miệng và một tay bịt mũi lại. Giữ nguyên động tác này trong 10s, theo dõi điện tim và yêu cầu trẻ hít thở lại như bình thường. Phương pháp này thực hiện nếu như cơn nhịp nhanh chưa được kiểm soát.  

Điều trị bằng thuốc 

Nếu trẻ bị lên cơn nhịp nhanh thường xuyên, không kèm theo các biểu hiện nặng thì bác sĩ có thể chỉ định dùng thêm một số loại thuốc uống để ngăn ngừa như thuốc chẹn kênh beta, thuốc chống loạn nhịp,...

Điều trị phòng ngừa 

Những trường hợp trẻ xuất hiện tình trạng trên không thường xuyên, để kiểm soát và không kèm theo các biểu hiện nặng như ngất thì không cần điều trị cắt cơn. 

Bên cạnh đó, nếu như trẻ lên cơn thường xuyên, có các biểu hiện nghiêm trọng và điều trị bằng thuốc thất bại có thể chuyển sang điều trị bằng sóng cao tần. Cách này sử dụng năng lượng cao từ sóng năng lượng tần số, tiến hành đốt những phần mô tim được xác định là nguyên nhân gây ra tình trạng rối loạn điện tim. Phương pháp này có hiệu quả cao, đã và đang được ứng dụng rộng rãi trên toàn thế giới. 

Lưu ý khi chăm sóc trẻ em bị cơn nhịp nhanh kịch phát trên thất

Chăm sóc trẻ bị cơn nhịp nhanh kịch phát trên thất đòi hỏi sự kết hợp giữa xử trí khẩn cấp, quản lý chế độ sinh hoạt, và theo dõi y tế nghiêm ngặt, đảm bảo sức khỏe và chất lượng cuộc sống tốt nhất cho trẻ. Cụ thể: 

Chăm sóc trẻ đúng cách giúp ngăn ngừa được tình trạng lên cơn nhịp nhanh kịch phát trên thất

• Hiểu về bệnh và tình trạng của con: Cơn nhịp nhanh kịch phát trên thất ở trẻ em là tình trạng rối loạn nhịp tim. Với nhịp tim tăng lên rất nhanh và bất thường, thường từ 150 đến 250 nhịp mỗi phút. Đây là hậu quả của tín hiệu điện bất thường trong tim, gây ra các triệu chứng như mệt mỏi, thở gấp, chóng mặt, và đôi khi ngất xỉu.
• Xử trí khi trẻ lên cơn nhịp nhanh kịch phát trên thất: Khi trẻ xuất hiện dấu hiệu PSVT, cha mẹ nên giữ trẻ ở tư thế thoải mái, khuyến khích trẻ hít thở sâu (với trẻ từ 1 tuổi trở lên). Một số phương pháp giúp làm giảm nhịp tim bao gồm áp dụng kỹ thuật Valsalva (cho trẻ hít sâu và ép hơi) hoặc đặt khăn lạnh lên mặt trẻ. Tuy nhiên, những biện pháp này cần được hướng dẫn từ bác sĩ trước để tránh tác dụng phụ không mong muốn. Nếu cơn không tự hết sau vài phút hoặc trẻ có dấu hiệu khó thở, cha mẹ nên gọi cấp cứu ngay lập tức.
• Chăm sóc tại nhà: Việc chăm sóc trẻ bị SVT đòi hỏi một chế độ sống lành mạnh và giám sát kỹ lưỡng. Hạn chế cho trẻ tiêu thụ thực phẩm chứa caffeine (như nước ngọt, chocolate) và đồ ăn kích thích. Đồng thời, trẻ cần được khuyến khích tham gia các hoạt động thể chất nhẹ nhàng để cải thiện chức năng tim mạch.
• Theo dõi và điều trị chuyên sâu: Trẻ bị PSVT cần được bác sĩ tim mạch nhi theo dõi định kỳ. Trong một số trường hợp, trẻ có thể cần dùng thuốc chống loạn nhịp hoặc tiến hành các thủ thuật can thiệp như cắt đốt điện tim (ablation). Phụ huynh cần theo dõi sát sao các triệu chứng tái phát và ghi lại tần suất, thời gian xảy ra để cung cấp thông tin chi tiết cho bác sĩ.

Kết luận 

Nhận biết sớm cơn nhịp nhanh kịch phát trên thất ở trẻ em là chìa khóa quan trọng để can thiệp và điều trị kịp thời. Bằng cách chú ý đến các dấu hiệu bất thường và thường xuyên kiểm tra sức khỏe tim mạch cho trẻ, cha mẹ có thể yên tâm bảo vệ trái tim khỏe mạnh cho con. Nếu bạn nghi ngờ trẻ có dấu hiệu của SVT, đừng ngần ngại liên hệ với bác sĩ chuyên khoa để được tư vấn và hỗ trợ. Đừng để những cơn nhịp nhanh trở thành mối đe dọa cho sức khỏe của trẻ!