Bệnh hẹp động mạch tim thường hình thành do mảng xơ vữa tích tụ trong thành mạch, khiến dòng máu đến nuôi cơ tim bị hạn chế. Bệnh có thể diễn tiến âm thầm trong thời gian dài, đến khi xuất hiện đau thắt ngực, khó thở hoặc thậm chí nhồi máu cơ tim mới được phát hiện.
Hẹp mạch vành tim là tình trạng lòng động mạch vành bị thu hẹp do mảng xơ vữa tích tụ chất béo, cholesterol và các chất khác tạo thành, cản trở dòng máu đến cơ tim. Đây không phải là bệnh lý diễn ra trong thời gian ngắn mà tiến triển trong thời gian dài.
Các mảng xơ vữa lớn dần sẽ khiến lòng mạch bị hẹp theo nhiều mức độ khác nhau. Điều này khiến khi tình trạng hẹp mạch máu tiến triển, người bệnh có thể có các triệu chứng như đau thắt ngực, khó thở hoặc giảm khả năng gắng sức. Lòng mạch hẹp trên 50% thì được gọi là bệnh hẹp mạch vành tim.
Đặc biệt, mức độ nguy hiểm của bệnh lý không phải là yếu tố đánh giá tình trạng bệnh. Vị trí tổn thương, đặc điểm mảng xơ vữa, mức độ ảnh hưởng đến dòng máu và các yếu tố nguy cơ đi kèm cũng là nhân tố cần được đánh giá sát sao.
Các mạch máu nuôi tim bị xơ vữa là nguyên nhân chính dẫn đến bệnh hẹp mạch vành tim
Dựa vào diễn biến, hẹp mạch vành có thể tiến triển theo hai hướng như sau:
Theo BSCKI Nguyễn Đình Chiến (Trung tâm Tim mạch và Đột quỵ Quốc tế Phương Đông), không phải trường hợp hẹp mạch vành nào cũng có triệu chứng. Nguyên nhân là quá trình xơ vữa mạch vành và hẹp mạch vành diễn ra trong thời gian tính bằng năm. Biểu hiện có thể xuất hiện muộn, khi động mạch vành đã thu hẹp đến mức độ nhất định. Khi đó, cơ tim đang phải làm việc quá sức nhưng động mạch vành lại quá hẹp, không cung cấp đủ máu đến nuôi cơ tim. Theo thời gian, tế bào cơ tim có thể bị tổn thương nặng nề, giải phóng ra nhiều axit, kích thích gây cảm giác đau ngực.
Với các trường hợp có dấu hiệu, người bệnh có thể có các triệu chứng như sau:
Cảm giác đau, tức ngực là một trong số các triệu chứng điển hình của bệnh hẹp mạch vành tim.
Trong trường hợp động mạch vành bị tắc nghẽn hoàn toàn sẽ gây ra nhồi máu cơ tim. Bạn nên cảnh giác với các triệu chứng báo hiệu cơn nhồi máu cơ tim dưới đây:
Xơ vữa động mạch là nguyên nhân chủ yếu gây hẹp mạch vành. Mảng xơ vữa hình thành và tích tụ trong thành động mạch, làm thành mạch dày lên, cứng hơn và lòng mạch thu hẹp dần. Quá trình này thường diễn ra âm thầm trong thời gian dài. Khi nhu cầu oxy của cơ tim tăng lên trong lúc vận động nhưng dòng máu qua động mạch vành bị hạn chế, người bệnh có thể xuất hiện đau thắt ngực hoặc khó thở.
Không phải ai cũng có nguy cơ mắc bệnh động mạch vành giống nhau. Một số yếu tố như tuổi tác, giới tính và tiền sử gia đình không thể thay đổi, trong khi nhiều yếu tố khác có thể kiểm soát thông qua lối sống và điều trị bệnh nền.
Các yếu tố nguy cơ không thể kiểm soát gồm:
Các yếu tố có thể kiểm soát hoặc cải thiện có thể kể đến như:
Ngoài những yếu tố trên, một số tình trạng sức khỏe cũng có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh động mạch vành, chẳng hạn ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn, triglyceride máu cao, một số bệnh tự miễn như lupus ban đỏ và viêm khớp dạng thấp. Ở phụ nữ, tiền sản giật, tăng huyết áp hoặc đái tháo đường trong thai kỳ cũng có thể liên quan đến nguy cơ bệnh tim mạch cao hơn về sau.
Tùy vào triệu chứng, tình trạng sức khỏe, yếu tố nguy cơ, bác sĩ sẽ chỉ định người bệnh thực hiện các phương pháp khảo sát khác nhau:
Trong một số trường hợp, người bệnh sẽ được chỉ định chụp CT mạch vành để khảo sát các bất thường và đánh giá tổn thương.
Để kiểm soát diễn biến bệnh hẹp mạch vành tim, các bác sĩ có thể chỉ định người bệnh dùng thuốc. Một số loại thuốc thường được kê đơn bao gồm:
Khi động mạch vành hẹp đáng kể, gây thiếu máu cơ tim hoặc trong một số trường hợp cấp tính, bác sĩ có thể cân nhắc tái thông mạch vành. Dưới đây là một số hình thức can thiệp mạch vành, bao gồm:
Mặc dù bệnh hẹp mạch vành tim đa số có diễn biến phức tạp nhưng nếu được can thiệp đúng lúc, đúng cách, người bệnh hoàn toàn có cơ hội trở về với cuộc sống sinh hoạt bình thường. Minh chứng có thể kể đến câu chuyện về người bệnh Lim Hong Shan (39 tuổi) nhập viện trong tình trạng đau ngực dữ dội. Chỉ ít giờ sau khi thăm khám, các bác sĩ đã phát hiện người bệnh bị nhồi máu cơ tim cấp ST chênh lên có nguy cơ tử vong cao nếu không được tái thông mạch vành kịp thời.
Các bác sĩ của Trung tâm Tim mạch và Đột quỵ Quốc tế Phương Đông đã nhanh chóng xác định vị trí tắc động mạch và thực hiện can thiệp động mạch qua da (PCI) cho người bệnh. Sau khi được can thiệp, sức khỏe của anh Lim Hong Shan được cải thiện rõ rệt, mạch vành được tái thông hoàn toàn. Anh không còn đau ngực và chỉ số men tim giảm khoảng 60% so với thời điểm nhập viện.
Bên cạnh điều trị hẹp mạch vành và can thiệp thủ thuật, người bệnh cũng cần kiểm soát các yếu tố nguy cơ để hạn chế bệnh tiến triển như sau:
Không phải tất cả trường hợp hẹp mạch vành đều có thể phòng tránh hoàn toàn, đặc biệt khi người bệnh có yếu tố tuổi tác hoặc tiền sử gia đình. Tuy nhiên, kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ có thể giúp giảm khả năng hình thành và tiến triển xơ vữa động mạch. Bạn có thể tham khảo các phương pháp bảo vệ sức khỏe như sau:
Có thể nói, bệnh hẹp động mạch tim có thể diễn tiến âm thầm nhưng khi lòng mạch thu hẹp đáng kể hoặc mảng xơ vữa nứt vỡ, người bệnh có thể đối mặt với thiếu máu cơ tim, nhồi máu cơ tim và các biến chứng nguy hiểm khác. Vì vậy, người có yếu tố nguy cơ hoặc xuất hiện các triệu chứng như đau tức ngực, khó thở, giảm khả năng gắng sức nên đi khám để tìm nguyên nhân gốc rễ và điều trị kịp thời.
Bệnh hẹp mạch vành tim vô cùng nguy hiểm, trực tiếp cản trở dòng máu đến nuôi tim và dẫn đến các biến chứng nhồi máu cơ tim, rối loạn...
