Phương pháp đốt sóng cao tần dùng trong điều trị u phổi là gì?
Đốt sóng cao tần (Radiofrequency Ablation - RFA) là phương pháp điều trị ít xâm lấn sử dụng năng lượng sóng radio tần số cao để tiêu diệt tế bào ung thư. Kỹ thuật này thường được chỉ định cho bệnh nhân ung thư phổi không tế bào nhỏ có khối u kích thước nhỏ, nằm ở vị trí khó tiếp cận hoặc không đủ điều kiện sức khỏe để phẫu thuật.
Phương pháp đốt sóng cao tần là kỹ thuật cao trong điều trị y khoa, không rạch da, ít xâm lấn.
Nguyên lý hoạt động của phương pháp dựa trên việc tạo ra nhiệt năng từ dòng điện xoay chiều tần số cao. Khi dòng điện được truyền qua điện cực dạng kim đặt vào trung tâm khối u, các ion trong mô sẽ dao động mạnh, tạo ra ma sát và sinh nhiệt. Nhiệt độ tại vùng điều trị thường được duy trì trong khoảng 60–100°C, đủ để làm các tế bào ung thư mất nước, biến tính protein và gây hoại tử khối u.
Trong quá trình thực hiện, bác sĩ sử dụng hệ thống chẩn đoán hình ảnh như siêu âm, chụp cắt lớp vi tính (CT) hoặc cộng hưởng từ (MRI) để xác định chính xác vị trí tổn thương và đưa kim đốt vào trung tâm khối u. Điều này giúp tăng hiệu quả điều trị, đồng thời hạn chế tối đa tổn thương đến các mô lành xung quanh.
Một ca đốt sóng cao tần điều trị u phổi thường kéo dài khoảng 60 phút, trong đó thời gian phát nhiệt để phá hủy khối u khoảng 12–15 phút. So với phẫu thuật truyền thống, phương pháp này giúp người bệnh hồi phục nhanh hơn, ít đau sau can thiệp và thời gian nằm viện ngắn hơn.
Ưu điểm của phương pháp đốt sóng cao tần điều trị u phổi
Đốt sóng cao tần có thể được sử dụng đơn lẻ hoặc kết hợp với hóa trị, xạ trị trong phác đồ điều trị ung thư toàn diện. Đây là một trong những lựa chọn hiệu quả đối với các trường hợp không thể phẫu thuật hoặc cần kiểm soát khối u tại chỗ.
Những lợi ích nổi bật của phương pháp bao gồm:
- Hỗ trợ điều trị ung thư phổi giai đoạn sớm khi khối u còn khu trú và chưa di căn.
- Là giải pháp thay thế cho phẫu thuật ở những bệnh nhân có nguy cơ cao hoặc không đủ điều kiện gây mê.
- Điều trị các khối u di căn đến phổi từ cơ quan khác trong cơ thể.
- Giảm các triệu chứng do khối u gây ra như đau ngực, ho ra máu, khó thở hoặc chèn ép đường hô hấp.
- Có thể áp dụng cho các trường hợp khối u tái phát tại vị trí đã điều trị trước đó.
- Ít xâm lấn, thời gian hồi phục nhanh và ít ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người bệnh.
Tuy nhiên, đốt sóng cao tần không phải là lựa chọn phù hợp cho mọi trường hợp. Phương pháp này thường không được ưu tiên nếu khối u nằm quá gần các cấu trúc quan trọng như tim, khí quản hoặc các mạch máu lớn do nguy cơ tổn thương mô lành trong quá trình sinh nhiệt.
Rủi ro có thể gặp khi đốt sóng cao tần điều trị u phổi
Mặc dù được đánh giá là phương pháp an toàn và ít xâm lấn, đốt sóng cao tần vẫn có thể gây ra một số biến chứng hoặc tác dụng không mong muốn tương tự các thủ thuật can thiệp khác.
Các rủi ro có thể gặp gồm:
- Tràn khí màng phổi do không khí lọt vào khoang màng phổi, gây xẹp một phần phổi.
- Chảy máu tại vị trí can thiệp hoặc trong nhu mô phổi.
- Tràn dịch màng phổi do dịch tích tụ giữa phổi và màng phổi.
- Chảy máu trong phổi (hiếm gặp).
- Đau hoặc khó chịu tại vùng điều trị trong vài ngày sau thủ thuật.
- Nhiễm trùng.
- Tình trạng bệnh phổi nền trở nên nặng hơn ở một số bệnh nhân có chức năng hô hấp suy giảm.
Nguy cơ xảy ra biến chứng có thể khác nhau tùy thuộc vào tuổi tác, tình trạng sức khỏe tổng thể, chức năng phổi và đặc điểm của khối u. Vì vậy, người bệnh cần được thăm khám và đánh giá kỹ lưỡng trước khi thực hiện để lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp nhất.
Quy trình thực hiện điều trị u phổi bằng đốt sóng cao tần
Ví dụ về phương pháp đốt u phổi bằng sóng tần số vô tuyến robot ngoài mặt phẳng ở một phụ nữ 79 tuổi mắc di căn u cơ trơn tử cung đơn độc kích thước 12 mm ở thùy dưới bên phải.
Ghi chú: Góc nghiêng quỹ đạo là −1,04°, góc nghiêng theo hướng trên dưới là 11,32° và độ sâu mục tiêu là 45,87 mm.
- (a) Hình ảnh CT cắt ngang không tiêm thuốc cản quang cho thấy khối u gần nếp gấp màng phổi trung thất, vị trí của các đốt sống và xương sườn khiến phương pháp tiếp cận trong mặt phẳng yêu cầu phải đi qua nhiều nhu mô hơn.
- (b) Ảnh chụp minh họa phương pháp tiếp cận ngoài mặt phẳng được thực hiện bởi hệ thống kim/điện cực.
- (c) Hình ảnh CT cắt ngang không tiêm thuốc cản quang cho thấy đầu điện cực đốt u sau khi đặt kim đồng trục đơn (không cần thao tác nào).
- (d) Hình ảnh dựng phim minh họa đường đi xiên của kim đồng trục xuyên qua các xương sườn phía sau để đến khối u.
Trước khi thực hiện đốt sóng cao tần u phổi
Để đảm bảo quá trình điều trị diễn ra an toàn và đạt hiệu quả tối ưu, người bệnh cần được thăm khám và đánh giá sức khỏe tổng quát trước thủ thuật. Người bệnh nên thông báo cho bác sĩ về tất cả các loại thuốc đang sử dụng, bao gồm thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, vitamin và thực phẩm chức năng.
Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể yêu cầu ngừng sử dụng các thuốc chống đông máu hoặc aspirin nhằm giảm nguy cơ chảy máu trong quá trình can thiệp. Đối với người hút thuốc lá, việc ngừng hút thuốc trước thủ thuật là rất cần thiết vì thuốc lá có thể làm chậm quá trình hồi phục và tăng nguy cơ biến chứng.
Bên cạnh đó, người bệnh sẽ được chỉ định thực hiện một số xét nghiệm cần thiết để đánh giá chức năng gan, thận và khả năng đông máu. Đối với phụ nữ, cần thông báo với bác sĩ nếu đang mang thai hoặc có kế hoạch mang thai để được tư vấn phương án điều trị phù hợp.
Quá trình thực hiện đốt sóng cao tần điều trị u phổi
Người bệnh được nằm trên bàn can thiệp và thiết lập đường truyền tĩnh mạch để sử dụng thuốc khi cần thiết. Trong suốt quá trình thực hiện, các chỉ số sinh tồn như huyết áp, nhịp tim và nồng độ oxy trong máu sẽ được theo dõi liên tục.
Tùy từng trường hợp, thủ thuật có thể được thực hiện dưới gây tê tại chỗ hoặc gây mê toàn thân. Sau khi sát khuẩn vùng can thiệp, bác sĩ đặt các điện cực dẫn truyền trên cơ thể và sử dụng các phương tiện chẩn đoán hình ảnh như chụp cắt lớp vi tính (CT) hoặc siêu âm để xác định chính xác vị trí khối u.
Một kim điện cực chuyên dụng sẽ được đưa xuyên qua da đến khối u phổi dưới sự hướng dẫn của hình ảnh thời gian thực. Năng lượng sóng cao tần sau đó được truyền qua đầu kim, tạo nhiệt độ cao để phá hủy các tế bào ung thư. Trong quá trình này, bác sĩ có thể điều chỉnh vị trí điện cực để đảm bảo toàn bộ khối u được xử lý hiệu quả.
Sau khi hoàn tất thủ thuật, kim điện cực được rút ra và vị trí can thiệp được băng ép để hạn chế chảy máu.
Những lưu ý sau khi đốt sóng cao tần điều trị u phổi
Sau thủ thuật, người bệnh có thể xuất hiện một số triệu chứng như đau nhẹ tại vị trí can thiệp, mệt mỏi hoặc buồn nôn. Đây là những phản ứng thường gặp và thường được kiểm soát hiệu quả bằng thuốc theo chỉ định của bác sĩ.
Người bệnh sẽ được theo dõi trong vài giờ sau can thiệp trước khi xuất viện. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định chụp X-quang phổi để đánh giá tình trạng phổi và phát hiện sớm các biến chứng như tràn khí màng phổi hoặc xẹp phổi. Nếu phát hiện khí tích tụ trong khoang màng phổi, người bệnh có thể cần được đặt dẫn lưu để giúp phổi nở trở lại bình thường.
Sau khi về nhà, người bệnh cần theo dõi sức khỏe và liên hệ ngay với cơ sở y tế nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường như sốt, ớn lạnh, khó thở, đau ngực tăng dần hoặc vết chọc kim sưng đỏ, chảy dịch.
Đồng thời, nên hạn chế vận động mạnh trong những ngày đầu, tuân thủ hướng dẫn chăm sóc vết thương và tái khám đúng lịch hẹn để bác sĩ đánh giá hiệu quả điều trị cũng như phát hiện sớm các biến chứng nếu có.
Kết luận
Đốt sóng cao tần là phương pháp điều trị ít xâm lấn, mang lại hiệu quả tốt trong kiểm soát một số trường hợp u phổi được lựa chọn phù hợp. Không chỉ giúp tiêu diệt tế bào u tại chỗ, kỹ thuật này còn góp phần giảm gánh nặng điều trị, rút ngắn thời gian hồi phục và cải thiện chất lượng sống cho người bệnh. Tuy nhiên, hiệu quả điều trị phụ thuộc vào nhiều yếu tố như kích thước, vị trí khối u và tình trạng sức khỏe tổng thể, do đó người bệnh cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá kỹ lưỡng để lựa chọn phương án điều trị tối ưu.
