Phù gai thị giác là thuật ngữ chỉ tình trạng sưng của đĩa thị, thường xảy ra ở cả hai bên mắt do thay đổi áp lực nội sọ. Bệnh lý này thường bị nhầm lẫn với phù đĩa thị, đĩa thị bị sưng nề do các nguyên nhân khác. Chuyên gia y tế cảnh báo, phù gai thị cần được cấp cứu, điều trị tích cực nhằm phòng ngừa biến chứng đe dọa đến tính mạng.
Phù gai thị giác là tình trạng cả hai đĩa thị trong mắt bị sưng do áp lực nội sọ tăng bất thường. Đây được xem như một bệnh lý cấp cứu y khoa, cần được xử trí sớm tránh tổn thương nghiêm trọng hoặc đe dọa đến tính mạng.
Phù gai thị giác là tình trạng hai đĩa thị trong mắt sưng do tăng áp lực nội sọ
Tỷ lệ xuất hiện phù gai thị ở nữ giới cao hơn nam giới, đặc biệt trong độ tuổi 20 - 44 kèm theo béo phì. Ước tính cứ 100.000 người sẽ phát hiện 13 người mắc bệnh, trong đó nhiều trường hợp liên quan đến nhiều bệnh lý nguy hiểm như u não, xuất huyết nội sọ, viêm hệ thần kinh trung ương hoặc huyết khối tĩnh mạch não.
Phù gai thị có xu hướng tiến triển qua nhiều giai đoạn khác nhau, thị giác người bệnh sẽ thay đổi theo sự biến đổi về hình thái và chức năng của đĩa thị. Phân loại bệnh tình theo mức độ giúp bác sĩ đánh giá chính xác mức độ tổn thương dây thần kinh thị giác, kịp thời theo dõi sự phát triển và áp dụng phương pháp điều trị phù hợp.
Xem thêm: Phục hồi dây thần kinh thị giác: Tiên lượng và hướng điều trị
Các giai đoạn tổn thương ảnh hưởng đến hình thành và chức năng đĩa thị
Ở giai đoạn phù gai sớm, đĩa thị vẫn hoạt động bình thường nhưng có biểu hiện mờ ở cực mũi, cực trên và cực dưới. Phần rìa đĩa thị tại mũi có tình trạng mờ, che khuất toàn bộ bờ thái dương, bờ mũi nhô cao kèm quầng sáng.
Phù gai thị giai đoạn toàn phát khiến tất cả các bờ bị che khuất, xuất hiện một hoặc nhiều mạch máu lớn. Mắt nhìn thấy quầng sáng, đầu dây thần kinh thị giác tăng đường kính bất thường.
Khi phát triển đến giai đoạn mạn tính, toàn bộ ranh giới và mạch máu chính của đầu dây thần kinh bị che khuất. Tĩnh mạch khi này bớt căng nhưng các động mạch chuyển co nhỏ và xuất huyết.
Ở giai đoạn này, phù gai thị tiến triển nghiêm trọng với các phần lồi ra từ đầu dây thần kinh thị giác. Phần lớn mạch máu trên gai tiêu biến, ổ mắt bị phá hủy, quầng hẹp, thậm chí che lập toàn bộ một mạch máu lớn. Tình trạng này khiến thị lực người bệnh suy giảm trầm trọng, nguy cơ mù lòa cao.
Phù gai thị do tăng áp lực nội sọ là hệ quả của quá trình tích tụ dịch não tủy do chịu áp lực vật lý đến từ não hoặc trong mắt. Hoặc ảnh hưởng từ một số bệnh lý tại nhãn cầu, hốc mắt, hệ thần kinh trung ương hoặc các rối loạn thần kinh.
Những vết thương đâm xuyên thủng nhãn cầu khiến áp lực bên trong mắt tăng đột ngột, dẫn đến tĩnh mạch trung tâm võng mạc bị viêm và tắc nghẽn. Một số khác liên quan đến bệnh lý tăng nhãn áp, hiện tượng áp lực thủy dịch trong nhãn cầu vượt ngưỡng 21mmHg.
Tổn thương nhãn cầu có thể khiến áp lực nội nhãn tăng đột ngột và ảnh hưởng đến tĩnh mạch trung tâm
Phù gai thị có thể hình thành khi dây thần kinh trong hốc mắt bị chèn ép, cản trở tuần hoàn tĩnh mạch. Những bệnh lý tiềm ẩn nguy cơ làm tăng áp lực nội sọ khác như u hốc mắt, basedow gây lồi mắt hoặc áp xe hốc mắt.
Với nguyên nhân nội sọ gây phù gai thị, chủ yếu xảy ra do tăng áp lực nội sọ vô căn, di căn u hốc mắt, u nội sọ nguyên phát, hẹp cống sylvius, dị dạng động tĩnh mạch não, phù não, u não, xuất huyết trước võng mạc hoặc xuất huyết dưới màng nhện.
Tăng áp lực nội sọ vô căn, u di căn, hẹp cống sylvius,... là nguyên nhân gây phù gai thị
Nhóm bệnh lý toàn thân như bạch cầu, tăng huyết áp, nhiễm độc thai nghén có thể ảnh hưởng đến quá trình sản xuất thủy dịch trong não. Bệnh nhân cần kiểm soát chặt chẽ bệnh tình theo hướng dẫn y tế, bao gồm việc dùng thuốc, sinh hoạt, dinh dưỡng và tái khám định kỳ.
Không phải mọi trường hợp phù gai thị giác đều xuất hiện triệu chứng, bệnh có thể diễn tiến âm thầm đến giai đoạn toàn phát. Với ca bệnh có biểu hiện, thông thường khá mơ hồ dẫn đến nhầm lẫn hoặc chủ quan:
Dấu hiệu nghi ngờ người bệnh bị phù gai thị giác
Để xác định người bệnh bị phù gai thị hay không, bác sĩ cần thực hiện đồng thời khám lâm sàng và cận lâm sàng. Quá trình này đảm bảo tổn thương tại đĩa thị được phát hiện, đánh giá chính xác chức năng thị giác hiện tại và nguyên nhân khiến áp lực nội sọ tăng cao.
Áp dụng các phương pháp chẩn đoán hiện đại đánh giá bệnh tình phù gai thị
Soi đáy mắt giúp bác sĩ quan sát chi tiết cấu trúc võng mạc, đĩa thị và các mạch máu. Từ đó đánh giá được khả năng cảm nhận ánh sáng, hình ảnh, truyền tải thông tin đến não, hỗ trợ chẩn đoán chính xác tình trạng phù gai thị và vấn đề liên quan khác.
Đèn khe thực chất là một loại kính hiển vi được gắn đèn, sử dụng khi cần quan sát chi tiết cấu trúc giác mạc, thủy tinh thể và mống mắt. Với thiết kế đặc biệt, phương pháp này còn có thể kiểm tra tình trạng sức khỏe phía sau mắt.
Kiểm tra thị trường giúp đánh giá thị lực ngoại vi của bệnh nhân, theo dõi và phát hiện dấu hiệu bệnh lý phù gai thị. Kết quả trả về sẽ cung cấp cho bác sĩ thông tin sức khỏe mắt, vấn đề liên quan khác đến thị lực.
Trường hợp phát hiện đĩa thị bị sưng, bác sĩ có thể chỉ định chụp cộng hưởng từ nhằm quan sát chi tiết hơn cấu trúc bên trong hốc mắt và thần kinh thị giác. Dưới tác động của sóng vô tuyến và bộ xử lý của máy tính, giai đoạn mắt phù gai thị sẽ được chẩn đoán chính xác.
Chọc dịch não tủy là thủ thuật đưa kim vào phần lưng dưới để lấy mẫu xét nghiệm. Phương pháp này thường được áp dụng chẩn đoán các bệnh lý ảnh hưởng đến não, dây thần kinh và tủy sống, bao gồm phù gai thị.
Điều trị phù gai thị cần dựa vào nguyên nhân gây bệnh, tùy tình trạng mà bác sĩ sẽ kê đơn thuốc hoặc áp dụng thủ thuật giảm áp lực lên đĩa thị. Dưới đây là một số phương pháp thường được xem xét áp dụng.
Cơ bản nhất trong điều trị thuyên giảm tình trạng phù gai thị là sử dụng thuốc, thuyên giảm triệu chứng và giảm áp lực bên trong não. Đặc biệt với bệnh nhân bị nhiễm trùng, phát hiện tổn thương cơ quan.
Điều trị phù gai thị bằng thuốc là phương pháp giảm nhẹ triệu chứng đơn giản nhất
Chọc dò tủy sống không chỉ là một phương pháp chẩn đoán bệnh, có thể được ứng dụng loại bỏ dịch và giảm áp lực ở trường hợp u não giả hoặc ứ đọng dịch nội sọ quá nhiều. Trong quá trình thực hiện, bệnh nhân có thể hơi khó chịu nhưng đổi lại rất an toàn, thời gian hồi phục chỉ sau vài tiếng đồng hồ.
Nếu phù gai thị giác do tác dụng phụ của thuốc, bệnh nhân cần được ngừng sử dụng ngay lập tức. Bạn cần trao đổi lại với bác sĩ để tìm phương án thay thế khác, đảm bảo bệnh lý đang điều trị được kiểm soát tốt.
Phù gai thị do tác dụng phụ của một số loại thuốc sẽ được chỉ định ngừng sử dụng lập tức
Trường hợp tăng áp lực nội sọ mạn tính gây phù gai thị, bệnh nhân sẽ được dẫn lưu não thất ổ bụng hoặc shunt thắt lưng. Trong đó:
Phẫu thuật chỉ xem xét với những ca bệnh phù gai thị giác do khối u, nguyên nhân giải phẫu khác. Can thiệp ngoại khoa loại bỏ khối u đảm bảo áp lực nội sọ được giữ ở mức ổn định, đồng thời phòng ngừa mất thị lực vĩnh viễn hoặc tổn thương não tiến triển.
Dựa vào nguyên nhân phù gai thị chia sẻ trước đó, bệnh lý chủ yếu xảy ra do thay đổi áp lực nội sọ hoặc bệnh lý toàn thân. Nếu muốn phòng ngừa, mỗi cá nhân cần chủ động kiểm soát các yếu tố nguy cơ bằng cách duy trì lối sống lành mạnh và khám sức khỏe định kỳ.
Kiểm soát huyết áp và giữ cân nặng ổn định góp phần phòng ngừa hiệu quả tình trạng phù gai thị
Chỉ số huyết áp vượt ngưỡng cho phép là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh phù gai thị, thậm chí đe dọa trực tiếp đến tính mạng. Khi áp lực máu đi vào thành động mạch liên tục tăng cao sẽ làm hỏng động mạch, dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng khác như đột quỵ, đau tim.
Người béo phì, thừa cân có nguy cơ mắc phù gai thị cao gấp 20 lần so với người bình thường. Để phòng ngừa, bạn cần kiểm soát chặt chẽ cân nặng bản thân, giữ trọng lượng cơ thể trong ngưỡng BMI cho phép.
Ngoài những thông tin về triệu chứng, nguyên nhân và hướng điều trị, không ít người bệnh còn thắc mắc về mức độ nguy hiểm và tiên lượng hồi phục. Dưới đây là những câu hỏi liên quan được Bệnh viện Đa khoa Phương Đông tổng hợp và giải đáp, giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về bệnh lý này.
Phù gai thị là tình trạng sưng đĩa thần kinh thị giác nằm ở phía sau mắt, thường cảnh báo các bệnh lý về não như u não, viêm màng não hoặc chấn thương đầu. Ngược lại với phù gai thị giả, đĩa thị giác khi này gần như bị nhô lên nhưng không do sưng dây thần kinh thị giác.
Phụ thuộc vào nguyên nhân gây phù gai thị, mức độ tổn thương và thời điểm điều trị mà triển vọng điều trị ở mỗi người sẽ khác nhau. Nếu phát hiện, can thiệp sớm, thì khả năng hồi phục luôn cao hơn. Trường hợp kéo dài có thể khiến áp lực não tăng cao, gây mù lòa kèm các vấn đề nghiêm trọng khác.
Phù gai thị là tình trạng y khoa cấp cứu, cần được chăm sóc y tế ngay từ giai đoạn đầu. Bệnh nhân khi nhận thấy tình trạng buồn nôn, nôn, đau đầu cần thăm khám sớm với bác sĩ chuyên khoa. Liên hệ 1900 1806 hoặc Đặt lịch khám với Bệnh viện Đa khoa Phương Đông để được tư vấn chẩn đoán và điều trị.
Phù gai thị giác thường liên quan đến tăng áp lực nội sọ, có thể cảnh báo sự phát triển của nhiều bệnh lý thần kinh nghiêm trọng, đe dọa đến thị lực và dây thần kinh thị giác. Bệnh nhân nếu nhận thấy đau đầu kéo dài, nhìn mờ, tầm nhìn thay đổi đột ngột, cần thăm khám sớm để được kiểm soát bệnh tình kịp thời.
BỆNH VIỆN ĐA KHOA PHƯƠNG ĐÔNG
Địa chỉ: Số 9, Phố Viên, Phường Đông Ngạc, Thành phố Hà Nội, Việt Nam
Tổng đài tư vấn: 19001806
Website: https://benhvienphuongdong.vn
Lưu ý: Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, vui lòng liên hệ với Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên viên y tế để được tư vấn cụ thể.
Phù gai thị giác là thuật ngữ chỉ tình trạng đĩa thị sưng do tăng áp lực nội sọ, cảnh báo các bệnh lý nguy hiểm như u não, viêm...
