Ngay từ khi chào đời, mắt trẻ đã bắt đầu bước vào quá trình hoàn thiện để thích nghi với thế giới xung quanh. Tuy nhiên sự phát triển thị giác của trẻ không dồn dập, mà diễn ra từ từ theo từng giai đoạn cụ thể. Ban đầu con chỉ nhìn rõ ở khoảng cách gần, nhận diện màu sắc cơ bản, đến theo dõi vật thể chuyển động, phân biệt bảng màu có có độ tương phản giống nhau và cầm nắm đồ vật.
Sự phát triển thị giác của trẻ diễn ra đều đặn theo từng tháng, ban đầu con chỉ nhận diện khuôn mắt cha mẹ ở cự ly gần, sau đó dần mở rộng tầm nhìn ra môi trường xung quanh. Quá trình này diễn ra từng bước trong khoảng 1 - 8 tháng đầu, đảm bảo hệ thống thị giác trẻ dần hoàn thiện và ngày càng giống người trưởng thành.
Trẻ sơ sinh bắt đầu phát triển thị giác trong giai đoạn 1 - 8 tháng tuổi
Nguyên nhân khiến tầm nhìn trẻ sơ sinh hạn chế, dù cấu trúc mắt gần như đầy đủ, chủ yếu xuất phát từ não bộ chưa sẵn sàng xử lý toàn bộ thông tin thị giác. Mắt và não cần có thời gian để phối hợp hiệu quả hơn, khiến hình ảnh con nhìn thấy trong những tháng đầu đời tương đối mờ, không rõ nét.
Giai đoạn đầu, trẻ sơ sinh không thể nhìn xa quá 20 - 30cm, chỉ có thể nhận diện khuôn mặt người ở gần. Tuy nhiên trẻ vẫn phát hiện được ánh sáng, hình dạng, chuyển động lờ mờ trước mắt.
Tháng đầu đời, em bé chưa biết cách sử dụng mắt của mình nên chuyển động tương đối ngẫu nhiên, thậm chí đưa hai mắt về cùng một phía. Đến khi đầy 1 tháng tuổi, thông thường con sẽ tập trung hai mắt để dõi theo đối tượng chuyển động.
Sự phát triển thị giác của trẻ sơ sinh 1 tháng tuổi
Ở độ tuổi này, khuôn mặt cha mẹ hoặc người lớn chăm sóc rất hấp dẫn với trẻ. Cha mẹ có thể di chuyển đầu chậm rãi từ bên này sang bên khác, nhìn vào mắt con, nhằm gia tăng cơ hội luyện tập thị giác.
Thực tế ngay từ khi sinh ra trẻ đã nhìn thấy màu sắc, nhưng não bộ chưa hoàn thiện để phân biệt các tông màu tương tự nhau, điển hình như đỏ và cam. Điều này khiến sự hứng thú của trẻ tập trung vào các màu đen, trắng hoặc độ tương phản cao.
Khi bước vào tháng thứ 2, con có thể dần phân biệt được màu sắc. Trẻ bắt đầu thích thú với những gam màu tươi sáng, thiết kế phức tạp và có độ chi tiết hơn. Cha mẹ nên cho con xem tranh, ảnh, sách, đồ chơi để khuyến khích quá trình phát triển này.
Ở những tháng trước, trẻ gặp nhiều khó khăn trong việc xác định kích thước, vị trí và hình dạng vật thể. Tuy nhiên bắt đầu từ 4 tháng tuổi, hệ thống thị giác dần hình thành nhận thức về chiều sâu, khả năng vận động và sự phát triển não bộ cũng tiến bộ hơn.
Trẻ 4 tháng tuổi bắt đầu hình thành nhận thức về chiều sâu thị giác
Mắt, não, tay trẻ bắt đầu phối hợp nhuần nhuyễn để thực hiện các động tác với tay, cầm nắm đồ vật. Cha mẹ dễ dàng nhận thấy con bắt đầu tò mò, chủ động với đồ vật ở gần tầm mắt như tóc, kính, hoa tai hoặc đồ chơi.
Sự phát triển thị giác của trẻ tiếp tục được cải thiện khi bước qua tháng thứ 5. Mắt con nhận diện tốt hơn những vật thể nhỏ, thậm chí theo dõi chính xác các đồ vật đang chuyển động ngay cả khi chỉ nhìn thấy một phần. Điều này cho thấy trẻ đang hình thành nhận thức ban đầu về tính vĩnh viễn của vật thể, chỉ sự tồn tại của một đồ vật khi tạm thời không nhìn thấy.
Khả năng phân biệt màu sắc của trẻ cũng phát triển hơn trước, phân biệt được những màu đậm gần giống nhau. Đồng thời chú ý đến những sắc thái tinh tế hơn trên các bảng màu nhạt hoặc pastel.
Ở tháng thứ 8, thị giác của trẻ gần như hoàn thiện về nhận thức và độ nét. Sự hứng thú tuy vẫn tập trung với những vật thể gần, nhưng tầm nhìn đã đủ xa để nhận diện khuôn mặt mọi người, đồ vật được sắp xếp trong phòng.
Sự phát triển thị giác của trẻ cần được đánh giá bởi bác sĩ chuyên khoa. Bố mẹ nên đưa con đến bệnh viện thăm khám định kỳ, kiểm tra cấu trúc mắt, khả năng phối hợp giữa mắt và khả năng di chuyển để phát hiện sớm các bệnh lý tiềm ẩn hoặc vấn đề bất thường ảnh hưởng đến tầm nhìn trong tương lai.
Một số cách mà phụ huynh có thể thực hiện để hỗ trợ sự phát triển thị giác của trẻ
Bên cạnh thăm khám định kỳ với bác sĩ, cha mẹ cũng đóng vai trò quan trọng trong việc đồng hành và kích thích thị giác cho con ngay từ những tháng đầu đời. Một số cách đơn giản có thể áp dụng ngay tại nhà như đưa khuôn mắt lại gần để trẻ quan sát, cho con tiếp xúc với các màu sắc cơ bản hoặc bảng màu có độ tương phản phù hợp với từng giai đoạn.
Trong trường hợp cha mẹ nhận thấy thị giác trẻ có biểu hiện bất thường, cần nhanh chóng trao đổi lại với bác sĩ. Cụ thể như sau:
Nhận diện sớm tình trạng bất thường về thị giác của trẻ sơ sinh
Riêng với trẻ sinh non cần được đánh giá, theo dõi sự phát triển thị giác chặt chẽ, đặc biệt trẻ có nhiễm trùng hoặc cần điều trị bằng oxy. Nếu lơ là chăm sóc, trẻ có thể đối mặt với loạn thị, cận thị, mắt lác hoặc bệnh võng mạc do sinh non.
Sự phát triển thị giác của trẻ là cả một quá trình kéo dài trong nhiều tháng đầu đời, diễn ra từng bước, gắn liền với sự trưởng thành của mắt và não bộ. Cha mẹ nên chủ động theo dõi các mốc phát triển, tạo môi trường kích thích thị giác phù hợp cùng thăm khám nhãn khoa định kỳ, giúp con hoàn thiện chức năng nhìn một cách tự nhiên.
BỆNH VIỆN ĐA KHOA PHƯƠNG ĐÔNG
Địa chỉ: Số 9, Phố Viên, Phường Đông Ngạc, Thành phố Hà Nội, Việt Nam
Tổng đài tư vấn: 19001806
Website: https://benhvienphuongdong.vn
Lưu ý: Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, vui lòng liên hệ với Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên viên y tế để được tư vấn cụ thể.
Sự phát triển thị giác của trẻ diễn ra tuần tự theo từng giai đoạn, từ 1 - 8 tháng tuổi, dần dần đến khi nhìn rõ thế giới xung...
