Vật lý trị liệu thoát vị đĩa đệm cột sống: Phương pháp & Lưu ý tập luyện

Bệnh thoát vị đĩa đệm là gì?

Đĩa đệm là cấu trúc nằm giữa hai đốt sống, có nhiệm vụ như tấm đệm giảm xóc giúp cột sống vận động linh hoạt và hạn chế lực tác động lên các đốt sống. Khi đĩa đệm bị thoái hóa hoặc chịu áp lực quá lớn trong thời gian dài, phần nhân nhầy bên trong có thể thoát ra ngoài thông qua các vết nứt của vòng sợi bao quanh. Tình trạng này được gọi là thoát vị đĩa đệm.

Phần đĩa đệm bị thoát vị có thể chèn ép vào các dây thần kinh lân cận, từ đó gây ra nhiều triệu chứng khó chịu như sau:

• Đau vùng cổ hoặc thắt lưng kéo dài
• Đau lan xuống vai, cánh tay hoặc chân
• Tê bì, châm chích ở tay chân
• Cứng lưng, hạn chế vận động
• Yếu cơ hoặc giảm khả năng vận động trong những trường hợp nặng

Nguyên nhân gây thoát vị đĩa đệm thường liên quan đến quá trình lão hóa tự nhiên, chấn thương, lao động nặng, ngồi sai tư thế kéo dài hoặc các bệnh lý thoái hóa cột sống. Trước đây, đây là bệnh lý thường gặp ở người lớn tuổi nhưng trong những năm gần đây, bệnh lý này có xu hướng trẻ hóa, có thể bắt gặp ở người trẻ 20 - 35 tuổi (theo VTV).

Các hình thức vật lý trị liệu thoát vị đĩa đệm

Có thể bạn chưa biết, liệu pháp vật lý trị liệu cho người thoát vị đĩa đệm thường được chia thành hai nhóm chính bao gồm điều trị thụ động và điều trị tích cực.

Phương pháp điều trị thụ động

Theo các bác sĩ Khoa vật lý trị liệu và Phục hồi chức năng Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, đây là nhóm phương pháp sử dụng các tác nhân vật lý để giảm đau, giảm viêm và hỗ trợ phục hồi mô tổn thương trước khi người bệnh bước sang giai đoạn tập luyện vận động.

Với phương thức điều trị theo hướng thụ động, các bác sĩ sẽ áp dụng một số kỹ thuật điều trị như sau:

• Xoa bóp và massage trị liệu giúp thư giãn cơ, giảm co cứng vùng cổ, vai gáy hoặc thắt lưng
• Chườm nóng hoặc chườm lạnh nhằm giảm đau và cải thiện tuần hoàn máu
• Điện xung trị liệu giúp giảm đau và thư giãn cơ
• Siêu âm trị liệu hỗ trợ giảm viêm tại vùng tổn thương
• Laser công suất cao giúp kích thích quá trình hồi phục mô
• Kéo giãn cột sống bằng máy nhằm giảm áp lực lên đĩa đệm và hạn chế chèn ép thần kinh
• Thủy trị liệu giúp người bệnh thư giãn cơ thể và giảm áp lực lên cột sống

Xem thêm: 

• Vật lý trị liệu trượt đốt sống: Tổng hợp các bài tập & Lưu ý cần tránh
• Trị liệu thần kinh cột sống có hiệu quả không? Thực hiện như thế nào?

Bệnh thoát vị đĩa đệm có thể được điều trị bằng cách xoa bóp, massage 

Phương pháp điều trị tích cực

Sau khi các triệu chứng đau nhức cấp tính được kiểm soát, người bệnh sẽ được hướng dẫn thực hiện các bài tập phục hồi chức năng phù hợp để hướng đến mục tiêu dưới đây:

• Tăng sức mạnh hệ cơ nâng đỡ cột sống.
• Cải thiện sự linh hoạt của khớp và cơ.
• Giảm áp lực lên đĩa đệm.
• Hỗ trợ người bệnh phục hồi khả năng vận động trong sinh hoạt hằng ngày.

Có nên tập vật lý trị liệu thoát vị đĩa đệm cột sống không?

Có thể bạn chưa biết, người tập vật lý trị liệu nghỉ ngơi quá lâu có thể khiến cơ lưng và cơ bụng suy yếu, từ đó làm giảm khả năng nâng đỡ cột sống. Điều này khiến các triệu chứng đau nhức kéo dài và tăng nguy cơ tái phát.

Việc tập vật lý trị liệu sẽ được cân nhắc dựa trên lợi ích và những nguy cơ sức khỏe mà người bệnh có thể gặp phải. Một số lợi ích thiết thực mà người bệnh có thể nhận được sau khi tập vật lý trị liệu có thể kể đến như:

• Giảm áp lực lên vùng đĩa đệm bị tổn thương.
• Hỗ trợ giảm đau và giảm tê bì.
• Tăng độ linh hoạt cho cột sống.
• Cải thiện sức mạnh cơ lưng và cơ bụng.
• Hạn chế tình trạng co cứng cơ.
• Hỗ trợ phục hồi khả năng vận động.

Các bài tập vật lý trị liệu giúp người bệnh đỡ đau và giảm các triệu chứng tê bì tay chân 

Các bài tập vật lý trị liệu thoát vị đĩa đệm cột sống

Sau khi được đánh giá tình trạng sức khỏe, người bệnh có thể thực hiện một số bài tập dưới đây nhằm hỗ trợ giảm đau và cải thiện chức năng vận động.

Tư thế em bé

Đây là bài tập bạn nên cân nhắc nếu muốn kéo giãn nhẹ nhàng cột sống, đồng thời thư giãn cơ lưng và vùng hông. Tại các Trung tâm vật lý trị liệu, kỹ thuật viên thường hướng dẫn bệnh nhân tập tư thế em bé theo hướng dẫn dưới đây:

• Ngồi quỳ trên thảm tập.
• Khép hai đầu gối hoặc mở rộng tùy mức độ thoải mái.
• Từ từ gập người về phía trước.
• Duỗi thẳng hai tay ra trước.
• Thả lỏng cổ, vai và lưng.
• Giữ tư thế khoảng 20 – 30 giây.
• Trở về vị trí ban đầu và lặp lại 2 – 3 lần.

Tư thế căng cơ cổ

Đối với những trường hợp thoát vị đĩa đệm cột sống cổ, bài tập này giúp giảm căng cơ vùng cổ và vai gáy. Cách tập luyện cũng hết sức đơn giản. Người bệnh chỉ cần ngồi thẳng lưng trên thảm hoặc ghế. Dùng tay trái đặt lên đỉnh đầu rồi nhẹ nhàng kéo đầu nghiêng sang bên trái cho đến khi cảm nhận được lực căng ở vùng cổ. Giữ tư thế khoảng 15 – 20 giây rồi đổi bên. Thực hiện từ 3 – 5 lần mỗi bên.

Tư thế rắn hổ mang

Bài tập này giúp kéo giãn cột sống thắt lưng và cải thiện độ linh hoạt của vùng lưng dưới. Bạn nên nằm sấp trên thảm, hai tay chống dưới vai. Từ từ dùng lực cánh tay nâng phần thân trên lên khỏi mặt sàn trong khi hông vẫn giữ tiếp xúc với thảm. Giữ tư thế khoảng 15 – 20 giây rồi trở về vị trí ban đầu. Lặp lại động tác này ít nhất 2 – 3 lần mỗi lần tập để thấy được hiệu quả tốt nhất.

Các bài tập vật lý trị liệu giúp người bệnh đỡ đau và giảm các triệu chứng tê bì tay chân 

Tư thế chó úp mặt

Bên cạnh các tư thế trên, động tác chó úp mặt cũng được đánh giá cao vì mỗi lần tập nó đều hỗ trợ bệnh nhân kéo giãn toàn bộ chuỗi cơ phía sau cơ thể, đặc biệt là vùng lưng và chân. Bạn có thể bắt đầu bằng tư thế chống tay và đầu gối trên sàn. 

Sau đó, bạn hãy từ từ nâng hông lên cao, duỗi thẳng tay và chân trong khả năng cho phép. Giữ lưng thẳng, đầu thả lỏng giữa hai cánh tay và duy trì tư thế khoảng 20 – 30 giây. Lưu ý: lặp lại tư thế này từ 2 – 3 lần.

Tư thế cây cầu

Nằm cuối trong danh sách các bài tập vật lý trị liệu là động tác cây cầu. Bài tập này tập trung vào tăng cường sức mạnh cơ bụng, cơ lưng và cơ mông và những nhóm cơ đóng vai trò quan trọng trong việc nâng đỡ cột sống. Bạn có thể thực hiện theo hướng dẫn dưới đây: 

• Nằm ngửa trên thảm.
• Co hai đầu gối, bàn chân đặt trên sàn.
• Siết cơ bụng và cơ mông.
• Từ từ nâng hông lên khỏi mặt sàn.
• Giữ tư thế khoảng 20 giây.
• Hạ hông xuống từ từ.
• Lặp lại từ 10 – 15 lần.

Lưu ý gì khi tập vật lý trị liệu thoát vị đĩa đệm cột sống?

Để đảm bảo an toàn và nâng cao hiệu quả phục hồi, người bệnh cần ghi nhớ một số nguyên tắc quan trọng trong quá trình tập luyện bao gồm:

• Chỉ thực hiện các bài tập phù hợp với tình trạng bệnh.
• Khởi động nhẹ nhàng trước khi tập.
• Tập đúng kỹ thuật và đúng biên độ vận động được hướng dẫn.
• Không cố gắng tập vượt ngưỡng đau.
• Duy trì tập luyện đều đặn mỗi ngày.
• Mặc trang phục thoải mái khi tập.
• Kết hợp chế độ dinh dưỡng và nghỉ ngơi hợp lý.
• Thông báo cho bác sĩ nếu xuất hiện đau tăng, tê yếu tay chân hoặc các dấu hiệu bất thường khác.

Người bệnh nên mặc trang phục thoải mái khi tập luyện 

Các phương pháp điều trị khác cho bệnh nhân thoát vị đĩa đệm cột sống

Ngoài vật lý trị liệu, người bệnh có thể được bác sĩ chỉ định kết hợp nhiều phương pháp khác nhằm kiểm soát triệu chứng và nâng cao hiệu quả điều trị. Tùy từng trường hợp, Các bác sĩ có thể chỉ định bệnh nhân điều trị theo các phương hướng dưới đây: 

• Nghỉ ngơi hợp lý trong giai đoạn đau cấp
• Sử dụng thuốc giảm đau, chống viêm theo chỉ định
• Đeo đai hỗ trợ cột sống khi cần thiết
• Tiêm giảm đau trong một số trường hợp đặc biệt
• Can thiệp ngoại khoa khi thoát vị đĩa đệm gây chèn ép thần kinh nghiêm trọng hoặc không đáp ứng với điều trị bảo tồn

Có thể nói, vật lý trị liệu thoát vị đĩa đệm là giải pháp hỗ trợ điều trị hiệu quả, giúp giảm đau, cải thiện khả năng vận động và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh. Bên cạnh đó, người bệnh cũng nên tái khám định kỳ và tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ để kiểm soát bệnh hiệu quả, hạn chế nguy cơ tái phát trong tương lai.