Vật lý trị liệu trượt đốt sống: Tổng hợp các bài tập & Lưu ý cần tránh

Trượt đốt sống là bệnh gì? Có nguy hiểm không?

Trượt đốt sống là tình trạng một đốt sống dịch chuyển ra trước hoặc ra sau so với đốt sống nằm bên dưới. Bất thường này thường gặp nhất ở vùng cột sống thắt lưng và là hệ quả của nhiều yếu tố như bẩm sinh, thoái hóa cột sống, khuyết eo đốt sống, chấn thương hoặc sau phẫu thuật.

Ở giai đoạn nhẹ, người bệnh gần như không nhận thấy triệu chứng bất thường. Tuy nhiên khi mức độ trượt tăng lên, cấu trúc cột sống mất ổn định và có thể chèn ép vào các rễ thần kinh xung quanh. Đây cũng là lúc các triệu chứng của bệnh bắt đầu thể hiện rõ như sau:

• Đau vùng thắt lưng hoặc vùng mông.
• Cơn đau lan xuống một hoặc hai chân.
• Tê bì, yếu cơ chi dưới.
• Đau tăng khi đi lại, đứng lâu hoặc cúi người.
• Hạn chế vận động cột sống.

Nếu không được điều trị và phục hồi chức năng phù hợp, đốt sống bị trượt có thể gây ra cảm giác đau đớn lan xuống 1 hoặc 2 chân và cảm giác khó vận động. 

Có nên tập vật lý trị liệu trượt đốt sống không?

Bệnh nhân nên cân nhắc tập vật lý trị liệu, đặc biệt ở những trường hợp trượt đốt sống mức độ nhẹ hoặc trung bình và chưa có chỉ định phẫu thuật.

Hiện nay, vật lý trị liệu là một trong những phương pháp điều trị bảo tồn cần được ưu tiên trước khi cân nhắc các can thiệp xâm lấn. Việc tập luyện đúng cách giúp tăng cường sức mạnh cho các nhóm cơ nâng đỡ cột sống, từ đó giảm áp lực lên đốt sống bị trượt. Một số lợi ích của phương pháp tập vật lý trị liệu đốt sống bao gồm:

• Tăng cường sức mạnh cơ bụng, cơ lưng, cơ hông và cơ mông giúp ổn định cột sống.
• Hỗ trợ giảm đau và giảm co cứng cơ vùng thắt lưng.
• Cải thiện khả năng vận động và độ linh hoạt của cột sống.
• Tăng tuần hoàn máu đến khu vực tổn thương, thúc đẩy quá trình hồi phục.
• Giảm nguy cơ tiến triển nặng hơn hoặc tái phát triệu chứng.
• Hỗ trợ duy trì cân nặng hợp lý, giảm tải cho cột sống thắt lưng.

Người bị trượt đốt sống nhẹ được khuyến khích nên tập vật lý trị liệu

Các bài tập vật lý trị liệu trượt đốt sống

Tập cơ bụng

Có thể bạn chưa biết, cơ bụng còn có tác dụng nâng đỡ và ổn định cột sống. Khi nhóm cơ này khỏe hơn, áp lực tác động lên các đốt sống sẽ giảm đáng kể, từ đó hỗ trợ kiểm soát triệu chứng đau lưng hiệu quả.

Một trong những bài tập đơn giản thường được áp dụng là nâng đầu và vai nhẹ khỏi mặt sàn. Bạn có thể thử rèn luyện cơ bụng theo hướng dẫn dưới đây:

• Nằm ngửa trên thảm, hai gối co nhẹ, bàn chân đặt trên sàn.
• Siết cơ bụng và từ từ nâng đầu cùng vai lên khỏi mặt sàn.
• Giữ tư thế khoảng 2 - 3 giây rồi hạ xuống chậm rãi.
• Thực hiện khoảng 10 lần mỗi hiệp.

Theo các bác sĩ chuyên khoa, trong quá trình tập luyện, người bệnh cần tránh gập người quá mạnh hoặc cố gắng ngồi dậy hoàn toàn vì có thể làm tăng áp lực lên vùng thắt lưng.

Tập kéo giãn gân kheo

Bên cạnh các bài tập cơ bụng, người bệnh cũng có thể thử tập kéo giãn gân kheo. Được biết, gân kheo là nhóm cơ nằm phía sau đùi. Khi các cơ này bị co rút hoặc căng cứng, vùng thắt lưng thường phải chịu thêm áp lực trong quá trình vận động. Do đó, các bác sĩ khuyến khích bệnh nhân tập kéo giãn gân kheo. Tại các Trung tâm vật lý trị liệu, các kỹ thuật viên thường hướng dẫn bệnh nhân kéo giãn gân kheo theo các bước:

• Nằm ngửa trên thảm, một chân duỗi thẳng.
• Từ từ nâng chân còn lại lên cao.
• Dùng hai tay hoặc một chiếc khăn dài hỗ trợ kéo chân về phía cơ thể đến khi cảm nhận được cảm giác căng nhẹ phía sau đùi.
• Giữ khoảng 10 - 15 giây rồi hạ chân xuống.
• Đổi bên và lặp lại tương tự.

Giãn cơ gân kheo cũng là một trong số các bài tập được khuyến khích cho người bị trượt đốt sống 

Tăng cường cơ lưng

Ngoài tập cơ bụng, kéo giãn gân kheo, các bài tập tăng cường cơ lưng cũng nằm trong nhóm các bài tập vật lý trị liệu trượt đốt sống. Bên cạnh cơ bụng, các cơ lưng cũng đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sự ổn định của cột sống. Khi cơ lưng khỏe hơn, khả năng nâng đỡ và phân tán lực tác động lên đốt sống sẽ được cải thiện. Cách tập luyện cũng hết sức đơn giản, bao gồm:

• Nằm ngửa trên mặt phẳng, hai chân duỗi thẳng.
• Siết nhẹ cơ bụng và cơ lưng.
• Từ từ nâng một chân lên khỏi mặt sàn khoảng 5 - 10 cm.
• Giữ trong vài giây rồi hạ xuống.
• Thực hiện tương tự với chân còn lại.
• Lặp lại khoảng 10 - 20 lần.

Lưu ý: Khi tập, bạn cần duy trì nhịp thở đều và tránh nâng chân quá cao để hạn chế áp lực lên vùng thắt lưng.

Các bài tập khác

Ngoài các bài tập trên, người bệnh có thể được chỉ định thêm một số bài tập hỗ trợ như:

Các động tác duỗi thắt lưng cũng có tác dụng hỗ trợ người bệnh phục hồi sức khỏe nhanh chóng hơn 

Lưu ý khi tập vật lý trị liệu trượt đốt sống

Việc tập vật lý trị liệu khi đang bị trượt đốt sống cần được thực hiện dưới hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa. Bởi lúc này, một đốt sống bị trượt khiến các xương vùng cột sống không ở đúng vị trí trên cơ thể. Nếu tập luyện quá sức hay tập với cường độ quá nặng thì người bệnh có thể bị chấn thương. Dưới đây là một số lưu ý đội ngũ kỹ thuật viên của Khoa Vật lý trị liệu Bệnh viện Đa khoa Phương Đông dành cho các bệnh nhân của mình:

Tránh vặn hoặc uốn cong thắt lưng

Các động tác xoắn người mạnh hoặc cúi gập lưng sâu có thể làm gia tăng áp lực lên đốt sống bị trượt và gây kích thích các rễ thần kinh. Người bệnh nên hạn chế các bài tập yêu cầu xoay người quá mức hoặc gập người liên tục, đặc biệt trong giai đoạn đang đau nhiều.

Không nâng tạ nặng

Việc nâng vật nặng khiến vùng cột sống thắt lưng phải chịu tải lớn hơn bình thường. Điều này có thể làm triệu chứng đau tăng lên hoặc khiến tình trạng trượt đốt sống tiến triển nặng hơn. Nếu cần tập tăng sức mạnh, bạn nên bắt đầu bằng các bài tập sử dụng trọng lượng cơ thể hoặc dụng cụ có mức kháng lực thấp theo hướng dẫn của chuyên gia phục hồi chức năng.

Hạn chế tập các bài tập có cường độ vận động mạnh

Những môn thể thao hoặc bài tập tạo lực tác động lớn lên cột sống như chạy tốc độ cao, nhảy bật liên tục, nâng tạ nặng hoặc các môn đối kháng thường không phù hợp với người bị trượt đốt sống.

Thay vào đó, người bệnh nên ưu tiên các hình thức vận động nhẹ nhàng, kiểm soát được biên độ và cường độ tập luyện.

Ngoài ra, nguyên tắc tiên quyết là người bệnh cần khởi động kỹ trước khi tập, tập trên bề mặt an toàn, mang trang phục phù hợp và dừng tập ngay nếu xuất hiện các triệu chứng như đau tăng rõ rệt, tê yếu chân hoặc chóng mặt.

Lưu ý: Các bài tập vật lý trị liệu thường phù hợp với người bị trượt đốt sống mức độ nhẹ (độ I). Với các trường hợp trượt đốt sống từ độ II trở lên hoặc có dấu hiệu chèn ép thần kinh, người bệnh nên được bác sĩ hoặc kỹ thuật viên phục hồi chức năng đánh giá trước khi tập luyện.

Xem thêm: Trượt đốt sống lưng có mấy cấp độ? Nên điều trị theo cách nào?

Có thể nói, đa số các bài tập vật lý trị liệu trượt đốt sống đều có tác dụng giảm đau và hỗ trợ vận động hiệu quả cho bệnh nhân. Ngoài ra, duy trì tập luyện đúng cách trong thời gian dài còn giúp bệnh nhân giảm đáng kể nguy cơ tiểu tiện không tự chủ, đi ngoài không tự chủ, liệt chân vĩnh viễn,...