Khi được bác sĩ chỉ định chụp xạ hình thận, rất nhiều người bệnh và gia đình thường cảm thấy lo lắng. Người thì sợ “phóng xạ”, người lại băn khoăn vì trước đó đã siêu âm hoặc chụp CT nhưng vẫn được yêu cầu làm thêm xét nghiệm khác. Không ít trường hợp nghĩ rằng:
“Chắc bệnh nặng lắm nên bác sĩ mới cho chụp kiểu này.”
Thực tế, đây là một trong những hiểu lầm khá phổ biến.
Trong bệnh lý thận – tiết niệu, điều bác sĩ cần đánh giá đôi khi không nằm ở việc quả thận “trông như thế nào”, mà là:
“Quả thận đó còn hoạt động được bao nhiêu.”
Đây cũng là lý do xạ hình thận vẫn giữ vai trò rất quan trọng dù hiện nay đã có nhiều kỹ thuật hiện đại như CT hay MRI.
Đây là điều người bệnh thường nhầm lẫn nhất.
Siêu âm và CT chủ yếu giúp bác sĩ nhìn thấy:
Nhưng có một câu hỏi rất quan trọng mà siêu âm hoặc CT đôi khi không trả lời đầy đủ:
“Quả thận đó còn hoạt động tốt không?”
Ví dụ rất thường gặp trong thực tế:
Một người bệnh được phát hiện thận ứ nước khá lớn khi đi khám sức khỏe. Nhìn trên siêu âm hoặc CT, quả thận có vẻ giãn nhiều khiến cả gia đình rất lo lắng. Nhưng khi làm xạ hình, chức năng thận vẫn còn tốt và chưa cần can thiệp ngay.
Ngược lại, có những trường hợp hình ảnh CT không quá nặng nhưng xạ hình cho thấy chức năng thận đã giảm đáng kể. Nếu trì hoãn điều trị, nguy cơ mất chức năng thận vĩnh viễn là hoàn toàn có thể xảy ra.
Điểm giá trị nhất của xạ hình thận nằm ở chỗ:
nó giúp bác sĩ đánh giá chức năng riêng biệt của từng quả thận — điều mà siêu âm hoặc CT khó làm chính xác.
Thông thường khi xét nghiệm máu, bác sĩ chỉ biết chức năng thận chung của toàn cơ thể. Nhưng thực tế, hai quả thận có thể hoạt động rất khác nhau.
Có trường hợp:
Nếu chỉ nhìn xét nghiệm máu hoặc siêu âm, nhiều khi rất khó nhận ra điều này.
Trong khi đó, xạ hình có thể cho biết:
Đây là những thông tin rất quan trọng trước khi bác sĩ quyết định:
Không phải ai có bệnh thận cũng cần chụp xạ hình.
Thông thường, bác sĩ sẽ chỉ định khi cần đánh giá sâu hơn về chức năng hoạt động của thận hoặc nghi ngờ có tắc nghẽn đường tiểu.
Một trong những tình huống gặp nhiều nhất là thận ứ nước.
Khi siêu âm thấy thận giãn, điều người bệnh thường hỏi là:
“Có cần mổ không?”
Nhưng với bác sĩ, câu hỏi quan trọng hơn là:
“Thận còn hoạt động được bao nhiêu?”
Nếu chức năng vẫn còn tốt, bác sĩ có thể cân nhắc:
Ngược lại, nếu chức năng đã mất gần hoàn toàn, việc giữ lại quả thận đôi khi không còn nhiều ý nghĩa, thậm chí có thể làm tăng nguy cơ:
Đây là lý do xạ hình có vai trò rất thực tế trong việc ra quyết định điều trị.
Ngoài ra, xạ hình thận còn thường được chỉ định trong các trường hợp:
Ví dụ với bệnh nhân có khối u thận cần phẫu thuật, bác sĩ không chỉ quan tâm tới khối u mà còn phải đánh giá xem bên thận còn lại có đủ khả năng hoạt động lâu dài hay không.
Nếu chức năng thận còn lại quá yếu, việc cắt bỏ hoàn toàn một bên thận có thể khiến người bệnh suy thận nặng sau mổ.
Trong những tình huống như vậy, kết quả xạ hình ảnh hưởng trực tiếp tới hướng điều trị.
Đây là điều khiến nhiều người lo nhất khi nghe tới hai chữ “phóng xạ”.
Thực tế, lượng phóng xạ sử dụng trong xạ hình thận khá nhỏ và được đào thải nhanh qua đường nước tiểu, chủ yếu trong khoảng 24 giờ đầu sau chụp.
Máy xạ hình chỉ ghi nhận tín hiệu phát ra từ dược chất đã tiêm vào cơ thể chứ không phát tia phóng xạ mạnh chiếu liên tục vào người bệnh như nhiều người vẫn tưởng.
Sau chụp, bác sĩ thường khuyên:
Đây chủ yếu là biện pháp an toàn bổ sung.
Trong đa số trường hợp, người bệnh có thể sinh hoạt gần như bình thường ngay sau khi chụp.
Một số người còn lo:
“Liệu chất phóng xạ có tích tụ lâu dài trong cơ thể không?”
Thực tế, các dược chất dùng trong xạ hình được thiết kế để:
Đó là lý do kỹ thuật này vẫn được sử dụng rộng rãi nhiều năm nay tại các trung tâm lớn trên thế giới.
Quá trình chụp thường không quá phức tạp.
Người bệnh sẽ được:
Phần lớn người bệnh không cảm thấy đau nhiều ngoài cảm giác châm kim lúc tiêm.
Điều khiến nhiều người khó chịu nhất thường là phải nằm yên trong thời gian ghi hình, đặc biệt ở người lớn tuổi hoặc có đau lưng kéo dài.
Tùy từng loại xạ hình, thời gian thực hiện có thể dao động từ khoảng 30 phút đến hơn 1 giờ.
Thông thường người bệnh không cần nhịn ăn, tuy nhiên bác sĩ có thể yêu cầu uống nhiều nước trước khi chụp để giúp đánh giá chức năng bài xuất nước tiểu chính xác hơn.
Hiện nay có khá nhiều người bệnh sau khi tìm hiểu trên mạng thường tự so sánh:
Nhưng trong thực tế điều trị, mỗi kỹ thuật có giá trị riêng.
CT mạnh về đánh giá cấu trúc giải phẫu.
MRI mạnh về mô mềm.
PET/CT đánh giá hoạt động chuyển hóa.
Trong khi đó, xạ hình thận có ưu thế rất riêng:
đánh giá chức năng hoạt động của từng quả thận theo thời gian thực.
Có những vấn đề mà CT hoặc MRI không trả lời rõ bằng xạ hình.
Đó là lý do kỹ thuật này vẫn được sử dụng thường quy ngay cả tại các trung tâm lớn có đầy đủ máy móc hiện đại.
Điều quan trọng không phải là chọn xét nghiệm đắt nhất.
Vấn đề là:
xét nghiệm nào giúp bác sĩ đưa ra quyết định điều trị chính xác nhất cho tình trạng hiện tại của người bệnh.
Dù khá an toàn, xạ hình vẫn cần được cân nhắc ở một số đối tượng đặc biệt.
Người bệnh nên báo trước với bác sĩ nếu:
Với phụ nữ cho con bú, bác sĩ có thể hướng dẫn ngưng cho bú trong một khoảng thời gian ngắn sau chụp tùy loại dược chất sử dụng.
Ngoài ra, không phải trường hợp nào cũng cần xạ hình. Có những bệnh lý chỉ cần siêu âm hoặc CT là đã đủ thông tin để điều trị.
Một bài xạ hình chỉ thật sự có giá trị khi kết quả của nó giúp thay đổi hoặc hỗ trợ quyết định điều trị.
Nhiều người thường ngại hỏi vì sợ làm phiền bác sĩ. Nhưng thực tế, hiểu rõ mục đích của xét nghiệm sẽ giúp người bệnh yên tâm hơn rất nhiều.
Người bệnh hoàn toàn có thể hỏi:
Khi hiểu được lý do thật sự của chỉ định, người bệnh thường bớt lo lắng và hợp tác điều trị tốt hơn rất nhiều.
Xạ hình thận không đơn thuần là “một xét nghiệm có dùng phóng xạ”.
Điểm giá trị nhất của kỹ thuật này là giúp bác sĩ đánh giá chức năng riêng biệt của từng quả thận — điều mà siêu âm hoặc CT khó thay thế hoàn toàn.
Trong nhiều trường hợp, kết quả xạ hình ảnh hưởng trực tiếp tới quyết định:
Lượng phóng xạ sử dụng khá nhỏ, đào thải nhanh qua nước tiểu và nhìn chung an toàn khi được chỉ định đúng.
Điều người bệnh cần không phải là quá sợ hai chữ “phóng xạ”, mà là hiểu vì sao bác sĩ cần chỉ định xét nghiệm đó và xét nghiệm ấy sẽ giúp ích gì cho quá trình điều trị sau này.
BỆNH VIỆN ĐA KHOA PHƯƠNG ĐÔNG
Địa chỉ: Số 9, Phố Viên, Phường Đông Ngạc, Thành phố Hà Nội, Việt Nam
Tổng đài tư vấn: 19001806
Website: https://benhvienphuongdong.vn
Lưu ý: Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, vui lòng liên hệ với Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên viên y tế để được tư vấn cụ thể.
Nhiều người bệnh nghĩ rằng "chỉ cần phẫu thuật cắt tuyến giáp", tuy nhiên bác sĩ chỉ định thực hiện xạ hình toàn thân với I-131 để kiểm tra sau...
