PET/CT có phát hiện chính xác ung thư 100% không? Điều người bệnh cần hiểu trước khi chụp

Khi bác sĩ đề nghị chụp PET/CT, phản ứng đầu tiên của nhiều người bệnh thường là phân vân không biết có nên chụp hay không. Phân vân vì nghĩ:

• Bệnh đã nặng,
• Ung thư có thể đã di căn,
• Hoặc bác sĩ đang nghi ngờ điều gì đó rất xấu.

Không ít gia đình còn xem PET/CT như “bước cuối cùng” để xác nhận mức độ nghiêm trọng của bệnh. PET/CT là một trong những kỹ thuật quan trọng nhất trong ung thư học hiện đại, nhưng nó không phải máy trả lời “có hay không có ung thư” một cách tuyệt đối.

Điều bác sĩ cần từ PET/CT thường không phải: “Có thấy ung thư hay không?”

Mà là:

• Bệnh đang ở giai đoạn nào,
• Có tổn thương ngoài dự kiến hay không,
• Điều trị hiện tại còn hiệu quả không,
• Và chiến lược điều trị có cần thay đổi không.

Đó mới là giá trị thật sự của PET/CT.

Vì sao chỉ một lần chụp PET/CT có thể làm thay đổi toàn bộ kế hoạch điều trị?

Theo nhiều nghiên cứu quốc tế, khoảng 20–30% bệnh nhân ung thư thay đổi chiến lược điều trị sau khi chụp PET/CT. Con số này quan trọng hơn rất nhiều so với câu hỏi: “PET/CT chính xác bao nhiêu phần trăm?”. Bởi trong ung thư học, chỉ cần thay đổi giai đoạn bệnh thì:

• Có mổ nữa hay không?
• Còn xạ trị triệt căn được không?
• Có cần hóa trị toàn thân không?
• Hay mục tiêu điều trị chuyển sang kiểm soát triệu chứng?

Những câu hỏi hóc búa này đều có thể thay đổi hoàn toàn câu trả lời sau khi chụp PET/CT.

Trong thực tế lâm sàng, có những bệnh nhân: “CT cho thấy khối u còn khu trú, gia đình chuẩn bị tâm lý phẫu thuật, nhưng PET/CT phát hiện thêm tổn thương di căn xa kích thước nhỏ”. Khi đó, cuộc mổ lớn có thể không còn mang lại lợi ích thật sự cho tiên lượng sống.

Ngược lại cũng có trường hợp: “CT hoặc MRI nghi ngờ tái phát, người bệnh rất hoang mang, nhưng PET/CT cho thấy đó chỉ là mô xơ hoặc phản ứng viêm sau điều trị”. Nếu không đánh giá kỹ, người bệnh sẽ phải trải qua: sinh thiết lại để khẳng định tính chất tổn thương đang nghi ngờ, đổi thuốc mà có chi phí điều trị đắt đỏ hơn, hóa trị lại, hoặc can thiệp không cần thiết.

Đó là lý do PET/CT không đơn thuần là “chụp thêm một phim”.

Nó là công cụ giúp bác sĩ quyết định: Nên tiếp tục điều trị gì, dừng điều trị gì, và tránh điều trị gì.

PET/CT thực sự nhìn thấy điều gì?

Hệ thống chụp PET/CT hiện đại tại Bệnh viện Đa khoa Phương Đông

CT và MRI chủ yếu cho thấy: 

• Hình dạng,
• Kích thước,
• Vị trí giải phẫu của tổn thương.

PET thì khác, PET đánh giá hoạt động chuyển hóa của mô bệnh. Phần lớn tế bào ung thư tiêu thụ glucose mạnh hơn mô bình thường. PET sử dụng chất đánh dấu phóng xạ FDG — một chất tương tự glucose — để ghi nhận hoạt động này. Điều đó có nghĩa:

• Một tổn thương chưa đủ lớn để làm thay đổi cấu trúc trên CT,
• Đôi khi đã có thể biểu hiện bất thường trên PET.

Đây là lý do PET/CT đặc biệt có giá trị trong:

• Đánh giá giai đoạn ung thư,
• Tìm tổn thương di căn,
• Xác định tái phát,
• Đánh giá đáp ứng điều trị,
• Lập kế hoạch xạ trị.

Nhưng chính vì PET đánh giá chuyển hóa nên cũng xuất hiện một vấn đề quan trọng: “Tăng chuyển hóa không đồng nghĩa tuyệt đối với ung thư”.

PET/CT ghi nhận chuyển hóa bất thường — không phải “tem xác nhận ung thư”

Đây là điểm khiến nhiều người bệnh hiểu sai nhất khi đọc kết quả PET/CT.

Chỉ cần nhìn thấy dòng: “tăng hấp thu FDG”, “SUV tăng”. “tăng chuyển hóa”

Nhiều người lập tức nghĩ: “Ung thư lan rộng rồi.”

Đây là suy luận rất nguy hiểm. Trong thực tế còn một số tỉ lệ thấp nơi cơ thể đang tiêu thụ glucose bất thường có thể là:

• Lao phổi,
• Viêm hạch,
• Nhiễm trùng,
• Phản ứng sau phẫu thuật,
• Viêm sau xạ trị,
• Thậm chí cơ hoạt động nhiều

Đó là lý do bác sĩ y học hạt nhân không bao giờ đọc PET/CT theo kiểu: “Có tăng hấp thu FDG = ung thư”. Nếu làm như vậy, nguy cơ chẩn đoán quá mức là rất lớn.

Có những bệnh nhân: “Vừa kết thúc xạ trị, PET/CT vẫn ghi nhận tăng chuyển hóa tại vùng điều trị, gia đình lập tức nghĩ bệnh tiến triển”. Nhưng vài tháng sau theo dõi tổn thương ổn định, không có bằng chứng tế bào ung thư hoạt động, nguyên nhân chỉ là phản ứng viêm sau xạ trị.

Ngược lại cũng có trường hợp: “Tổn thương trên CT chưa rõ, hạch chưa to, người bệnh gần như không có triệu chứng, nhưng PET/CT phát hiện vùng chuyển hóa bất thường, sinh thiết sau đó xác nhận di căn”. Đó là lý do PET/CT không thể được đọc tách rời khỏi khám lâm sàng, triệu chứng, xét nghiệm mô bệnh học, và diễn biến theo thời gian.

Một kết quả PET/CT chỉ thật sự có ý nghĩa khi được đặt đúng vào bối cảnh lâm sàng của người bệnh.

PET/CT âm tính cũng chưa đủ để kết luận “không có ung thư”

Nhiều người cho rằng: “PET/CT không phát hiện gì tức là hoàn toàn yên tâm.”

Thực tế không có xét nghiệm nào trong ung thư học đạt mức tuyệt đối như vậy. Một số loại ung thư hấp thu FDG kém nên PET/CT có thể bỏ sót:

• Ung thư tuyến tiền liệt biệt hóa tốt,
• Carcinoid,
• U nhầy,
• Lymphoma độ thấp,
• Hoặc tổn thương quá nhỏ.

Ngoài ra, độ chính xác còn phụ thuộc vào: Đường huyết, thời điểm chụp sau điều trị, tình trạng vận động, và đặc điểm sinh học của từng loại u.

Đây là lý do PET/CT không được chỉ định theo kiểu “chụp cho chắc”. Chụp PET/CT chỉ có giá trị khi: Đúng chỉ định, đúng thời điểm, và có khả năng ảnh hưởng đến quyết định điều trị.

Điều người bệnh thực sự cần trước khi chụp PET/CT

Bệnh nhân sẽ được hướng dẫn rõ ràng về chế độ ăn uống trước khi chụp để giảm thiểu lượng đường trong máu, giúp hình ảnh rõ nét hơn.

Trong ung thư học, câu hỏi quan trọng nhất trước khi chỉ định PET/CT không phải: “Có chụp được không?”

Mà là: “Kết quả chụp này có thực sự làm thay đổi cách điều trị hay không?”

Tại Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, PET/CT không hoạt động như một dịch vụ chẩn đoán tách rời. Kết quả PET/CT được phối hợp đánh giá bởi nhiều chuyên gia:

• Bác sĩ ung bướu,
• Bác sĩ y học hạt nhân,
• Bác sĩ chẩn đoán hình ảnh,
• Giải phẫu bệnh,

Điều này đặc biệt quan trọng trong những tình huống khó:

• Tổn thương nghi tái phát nhưng chưa rõ bản chất,
• Đánh giá đáp ứng điều trị,
• Lựa chọn giữa phẫu thuật, hóa trị hay xạ trị,
• Hoặc cần xác định chính xác giai đoạn bệnh trước khi quyết định chiến lược điều trị.

Ngoài hệ thống PET/CT, người bệnh còn có thể được tiếp cận đồng bộ:

• Xạ trị gia tốc,
• Hóa trị,
• Điều trị miễn dịch,
• Chăm sóc giảm nhẹ,
• Và theo dõi lâu dài trong cùng một trung tâm ung bướu.

Hãy đến với bệnh viện đa khoa Phương Đông khi bạn cần một góc nhìn ung thư học thực tế, thận trọng và đặt lợi ích điều trị của người bệnh lên trước tiên.