Cách sơ cứu bệnh nhân nhồi máu cơ tim: Việc nào cần làm, việc nào nên tránh?

Dấu hiệu nào cho thấy một người lên cơn nhồi máu cơ tim

Nhồi máu cơ tim cấp có thể biểu hiện khác nhau ở từng người. Nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường và gọi cấp cứu ngay khi nghi ngờ là yếu tố quan trọng để người bệnh được tái tưới máu và điều trị kịp thời.

Nhồi máu cơ tim là một cấp cứu khẩn trong y khoa gây rối loạn nhịp tim thậm chí là đột tử.

Đau hoặc khó chịu ở ngực

Đây là một trong những dấu hiệu điển hình của nhồi máu cơ tim. Người bệnh có thể cảm thấy đau, tức, nặng hoặc bóp nghẹt ở giữa ngực, đôi khi được mô tả như có vật nặng đè lên ngực hoặc cảm giác nóng rát.

Cơn đau có thể xuất hiện ở giữa hoặc bên trái ngực, kéo dài vài phút, giảm rồi tái xuất hiện. Cảm giác khó chịu cũng có thể lan lên vai, một hoặc cả hai cánh tay, lưng, cổ hoặc hàm.

Khó thở

Khó thở có thể xuất hiện cùng lúc với đau ngực hoặc xảy ra trước đó. Ban đầu, người bệnh có thể khó thở khi vận động, sau đó tình trạng có thể xuất hiện ngay cả khi nghỉ ngơi.

Đặc biệt, nếu khó thở xuất hiện đột ngột và đi kèm đau tức ngực, vã mồ hôi, chóng mặt hoặc mệt lả, cần nghĩ đến khả năng nhồi máu cơ tim và nhanh chóng gọi cấp cứu.

Buồn nôn, nôn, đầy bụng hoặc khó tiêu

Một số người bệnh có thể xuất hiện buồn nôn, nôn, cảm giác đầy bụng hoặc khó tiêu khi xảy ra nhồi máu cơ tim. Những biểu hiện này đôi khi dễ bị nhầm với các vấn đề về tiêu hóa nên người bệnh có thể chủ quan.

Các triệu chứng không điển hình như buồn nôn, khó tiêu hoặc đau vùng thượng vị có thể gặp ở nữ giới, người lớn tuổi hoặc một số nhóm bệnh nhân khác.

Các dấu hiệu khác cần lưu ý

Ngoài những biểu hiện trên, người đang bị nhồi máu cơ tim có thể xuất hiện:

• Chóng mặt, choáng váng hoặc cảm giác sắp ngất.
• Vã mồ hôi, đặc biệt là mồ hôi lạnh.
• Mệt mỏi hoặc suy nhược bất thường.
• Cảm giác lo lắng, bồn chồn hoặc bất an.
• Đau hoặc khó chịu ở vùng thượng vị.

Không phải người bệnh nào cũng xuất hiện đầy đủ các triệu chứng trên. Một số trường hợp, đặc biệt ở người cao tuổi hoặc người mắc đái tháo đường, có thể không có biểu hiện đau ngực rõ ràng. Thay vào đó, người bệnh có thể chỉ thấy khó thở, mệt nhiều, chóng mặt, rối loạn ý thức hoặc tình trạng toàn thân đột ngột xấu đi.

Cần làm gì khi sơ cứu bệnh nhân nhồi máu cơ tim?

Sơ cứu khi nghi ngờ nhồi máu cơ tim cần được thực hiện càng sớm càng tốt, nhưng không thay thế điều trị y tế. Việc quan trọng nhất là gọi cấp cứu ngay, cho người bệnh nghỉ ngơi ở tư thế phù hợp, theo dõi tình trạng ý thức và hô hấp, đồng thời hỗ trợ hồi sức nếu người bệnh ngừng tim. Người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế bằng xe cấp cứu để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Nhận biết sớm dấu hiệu nhồi máu cơ tim và xử trí phù hợp, kịp thời sẽ giúp bệnh nhân có cơ hội sống cao

Đối với người bệnh còn tỉnh

Ngay khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ nhồi máu cơ tim như đau hoặc tức ngực, khó thở, vã mồ hôi, buồn nôn, choáng váng hoặc đau lan lên tay, hàm, cổ, lưng..., người bệnh cần dừng ngay hoạt động đang thực hiện và gọi cấp cứu. Không nên cố gắng tự lái xe đến bệnh viện vì vận chuyển bằng xe cấp cứu giúp giảm thời gian trì hoãn điều trị và cho phép nhân viên y tế hỗ trợ ngay trên đường đi.

Trong thời gian chờ cấp cứu, người bệnh nên:

• Ngồi hoặc nằm ở tư thế thoải mái, có điểm tựa cho lưng; tránh đi lại hoặc gắng sức.
• Nới lỏng quần áo, cà vạt hoặc các vật dụng gây cảm giác khó chịu quanh cổ và ngực.
• Giữ bình tĩnh, thở tự nhiên và hạn chế vận động không cần thiết.
• Nếu đang được bác sĩ kê nitroglycerin/GTN để điều trị cơn đau thắt ngực, có thể sử dụng đúng liều và cách dùng đã được hướng dẫn trước đó. Không tự ý dùng thuốc của người khác.
• Với aspirin, người bệnh còn tỉnh có thể được khuyến cáo nhai và nuốt aspirin trong khi chờ cấp cứu nếu không dị ứng với aspirin và không được nhân viên y tế khuyến cáo tránh dùng. Hướng dẫn AHA/ARC 2024 nêu liều 162–325 mg đối với người lớn bị đau ngực cấp không do chấn thương. Nếu không chắc chắn có nên dùng aspirin hay không, có thể chờ hướng dẫn từ nhân viên cấp cứu thay vì tự dùng thuốc.

Không nên chờ xem cơn đau có tự hết hay chờ thuốc phát huy tác dụng mới gọi cấp cứu. Nhồi máu cơ tim là tình trạng cấp cứu, cần được đánh giá và điều trị tại bệnh viện càng sớm càng tốt.

Đối với người thân hoặc người đang ở cạnh bệnh nhân

Nếu người bệnh còn tỉnh, hãy giúp họ ngồi hoặc nằm ở tư thế thoải mái, hạn chế vận động và trấn an nhẹ nhàng. Người nhà cần nhanh chóng gọi cấp cứu, đồng thời chuẩn bị thông tin về bệnh sử, thuốc đang sử dụng và các bệnh nền của người bệnh nếu có.

Nếu người bệnh có thuốc nitroglycerin hoặc aspirin đã được bác sĩ hướng dẫn sử dụng, hỗ trợ họ dùng đúng theo chỉ định. Không tự ý cho người bệnh sử dụng các loại thuốc khác khi chưa có hướng dẫn chuyên môn.

Trong thời gian chờ nhân viên y tế, cần liên tục quan sát ý thức và nhịp thở của người bệnh. Nếu người bệnh đột ngột bất tỉnh, không đáp ứng và không thở bình thường hoặc chỉ thở ngáp, cần nghĩ đến ngừng tim và bắt đầu hồi sức tim phổi ngay.

Nếu bệnh nhân ngừng tim: cần ép tim ngay và sử dụng AED nếu có

Đặt người bệnh nằm ngửa trên mặt phẳng cứng, quỳ bên cạnh và bắt đầu ép tim ngoài lồng ngực. Vị trí đặt tay là giữa lồng ngực, trên nửa dưới của xương ức, không phải trực tiếp lên vùng tim bên trái như cách mô tả trong một số hướng dẫn cũ.

Với người lớn:

• Tốc độ ép tim: 100–120 lần/phút.
• Độ sâu: khoảng 5–6 cm.
• Sau mỗi lần ép, để lồng ngực trở lại vị trí ban đầu và hạn chế gián đoạn ép tim.

Nếu người sơ cứu đã được đào tạo CPR, có thể thực hiện CPR theo tỷ lệ 30 lần ép tim : 2 lần thổi ngạt. Nếu chưa được đào tạo hoặc không muốn thực hiện hô hấp nhân tạo, có thể thực hiện CPR chỉ ép tim cho người lớn bị ngừng tim đột ngột.

Nếu có máy khử rung tim tự động (AED) gần đó, cần lấy máy và sử dụng càng sớm càng tốt theo hướng dẫn bằng giọng nói của thiết bị. Tiếp tục CPR và làm theo hướng dẫn của AED cho đến khi nhân viên cấp cứu đến hoặc người bệnh có dấu hiệu hồi phục.

Lưu ý: Không nên tự thực hiện các biện pháp chưa được chứng minh như "ho mạnh để đẩy máu qua tim", tự xoa bóp vùng ngực hoặc cho người bệnh ăn, uống trong lúc đang đau ngực. Những việc này không thay thế được gọi cấp cứu và điều trị chuyên khoa.

Việc nào không nên làm khi sơ cứu bệnh nhân nhồi máu cơ tim 

Khi nghi ngờ nhồi máu cơ tim, điều quan trọng nhất là không trì hoãn việc gọi cấp cứu để thử các biện pháp xử trí tại nhà. Người bệnh càng được đánh giá và điều trị sớm, cơ hội hạn chế tổn thương cơ tim càng tốt. Ngay cả khi chưa chắc chắn đó có phải nhồi máu cơ tim hay không, người bệnh vẫn cần được đưa đến cơ sở y tế để kiểm tra kịp thời. 

Một số sai lầm cần tránh gồm:

• Cạo gió, xoa dầu hoặc áp dụng các mẹo dân gian: Những biện pháp này không có tác dụng điều trị nhồi máu cơ tim và có thể khiến người bệnh mất thời gian quý giá trước khi được cấp cứu. Vì vậy, không nên tập trung vào các phương pháp xử trí tại nhà thay vì gọi cấp cứu.
• Tự ý cho người bệnh uống thuốc: Không nên tùy tiện sử dụng thuốc giảm đau, thuốc hạ sốt, thuốc tiêu hóa hoặc bất kỳ thuốc nào khác để cố làm giảm triệu chứng. Việc đau ngực, khó thở, vã mồ hôi hay buồn nôn có thể là biểu hiện của một cấp cứu tim mạch và cần được đánh giá nguyên nhân. Với thuốc tim mạch như nitroglycerin/GTN, chỉ sử dụng nếu đó là thuốc đã được bác sĩ kê cho chính người bệnh và họ đã được hướng dẫn cách dùng. 

Không tuỳ tiện cho bệnh nhân uống thuốc khi chưa có chỉ định của nhân viên y tế

• Tự lái xe hoặc để người bệnh tự di chuyển đến bệnh viện: Khi đang có dấu hiệu nghi ngờ nhồi máu cơ tim, không nên tự lái xe đến bệnh viện. Gọi cấp cứu giúp người bệnh được theo dõi và xử trí trong quá trình vận chuyển, đồng thời giảm nguy cơ xảy ra tình huống nguy hiểm trên đường. 
• Chờ xem triệu chứng có tự hết hay không: Đau hoặc tức ngực có thể giảm rồi xuất hiện trở lại, nhưng điều đó không có nghĩa tình trạng đã an toàn. Người bệnh không nên cố chịu đựng hoặc chờ triệu chứng nặng lên mới đi viện. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ như đau/tức ngực, khó thở, vã mồ hôi, buồn nôn hoặc đau lan lên tay, lưng, cổ, hàm, cần gọi cấp cứu ngay. 

Cách phòng ngừa nguy cơ nhồi máu cơ tim

Không phải mọi trường hợp nhồi máu cơ tim đều có thể phòng tránh, nhưng nhiều yếu tố nguy cơ có thể được kiểm soát thông qua lối sống và theo dõi sức khỏe định kỳ. Các yếu tố quan trọng gồm hút thuốc, tăng huyết áp, cholesterol cao, đái tháo đường, thừa cân/béo phì và ít vận động.

Để giảm nguy cơ, mỗi người nên:

• Bỏ thuốc lá và tránh khói thuốc, bởi thuốc lá là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng đối với bệnh tim mạch.
• Kiểm soát huyết áp, cholesterol và đường huyết, đặc biệt nếu đã được chẩn đoán tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu hoặc đái tháo đường.
• Duy trì cân nặng hợp lý, nhất là khi đang thừa cân hoặc béo phì.
• Tập thể dục thường xuyên phù hợp với thể trạng và tình trạng sức khỏe. Nếu đang có bệnh tim mạch hoặc chuẩn bị bắt đầu chương trình tập luyện mới, nên trao đổi với bác sĩ để lựa chọn mức độ vận động phù hợp.
• Ăn uống cân đối, ưu tiên chế độ ăn tốt cho tim mạch và hạn chế thực phẩm chứa nhiều chất béo bão hòa, đường và muối.
• Hạn chế rượu bia, đồng thời duy trì thói quen sinh hoạt lành mạnh và ngủ nghỉ hợp lý.
• Khám sức khỏe và đánh giá nguy cơ tim mạch định kỳ, đặc biệt khi có nhiều yếu tố nguy cơ hoặc tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch sớm. 

Việc kiểm soát các yếu tố nguy cơ không thay thế cho điều trị y tế. Nếu đã mắc bệnh tim mạch hoặc được kê thuốc kiểm soát huyết áp, cholesterol, đường huyết hay thuốc chống kết tập tiểu cầu, người bệnh cần dùng thuốc đúng hướng dẫn và không tự ý ngừng hoặc thay đổi liều.

Trung tâm Tim mạch và Đột quỵ Quốc tế Phương Đông quy tụ đội ngũ chuyên gia đầu ngành, dẫn đầu là TS.BS Tạ Tiến Phước với hơn 40 năm kinh nghiệm, người tiên phong thực hiện thành công nhiều kỹ thuật can thiệp tim mạch đầu tiên tại Việt Nam như cấy máy tạo nhịp hai buồng, cấy máy phá rung tim tự động (ICD) và máy tái đồng bộ tim (CRT). Trung tâm được trang bị hệ thống thiết bị hiện đại hàng đầu như DSA Azurion 5, CT Photon Counting, MRI 3.0 Tesla, cùng phác đồ điều trị cá thể hóa theo chuẩn quốc tế ESC/AHA-ACC, mang đến giải pháp toàn diện từ tầm soát, can thiệp đến phục hồi chức năng tim mạch - đột quỵ.

Gói Khám sức khỏe người cao tuổi (Áp dụng cho gói Khám sức khỏe Huyết áp – Tim mạch)

Gói Khám sức khỏe người cao tuổi (Áp dụng cho gói Khám sức khỏe Huyết áp – Tim mạch nâng cao)

Các bệnh lý huyết áp - tim mạch thường không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu. Bởi vậy việc tầm soát, phát...

Gói khám bệnh tăng huyết áp tại nhà

Khám chẩn đoán tăng huyết áp tại nhà tiết kiệm thời gian và chi phí, giúp người bệnh xác định nguyên nhân, dự đoán biến...

Gói theo dõi bệnh tăng huyết áp tại nhà BVĐK Phương Đông

Bệnh huyết áp cao có thể gây ra các biến chứng nguy hiểm như đau tim, đột quỵ, suy thận và thậm chí là tử...

Gói khám tầm soát nguy cơ đột quỵ cơ bản

Đột quỵ là nguyên nhân hàng đầu gây tàn phế ở người trưởng thành. Do đó, tầm soát nguy cơ đột quỵ và can thiệp...

Gói khám tầm soát nguy cơ và dự phòng đột quỵ não

Bệnh viện Đa khoa Phương Đông triển khai gói khám tầm soát nguy cơ và dự phòng đột quỵ não từ cơ bản tới nâng...

Gói khám tầm soát nguy cơ và dự phòng đột quỵ, nhồi máu cơ tim nâng cao cho KH dưới 50 tuổi

Đột quỵ và nhồi máu cơ tim đang có xu hướng trẻ hóa. Không ít người dưới 50 tuổi vẫn phải nhập viện cấp cứu...

Gói khám tầm soát nguy cơ và dự phòng đột quỵ, nhồi máu cơ tim nâng cao cho KH trên 50 tuổi

Sau tuổi 50, nguy cơ đột quỵ và nhồi máu cơ tim tăng lên đáng kể vì các yếu tố nguy cơ như xơ vữa...

Kết luận 

Sơ cứu đúng không thể thay thế điều trị nhồi máu cơ tim tại bệnh viện, nhưng gọi cấp cứu ngay và xử trí đúng trong thời gian chờ đợi có thể tạo ra khác biệt quan trọng. Người bệnh cần được nghỉ ở tư thế thoải mái và theo dõi liên tục; nếu mất đáp ứng và không thở bình thường, cần bắt đầu CPR và sử dụng AED nếu có. Với aspirin, chỉ nên dùng khi người bệnh còn tỉnh, không dị ứng và không có khuyến cáo trước đó từ nhân viên y tế chống chỉ định; nếu không chắc chắn, hãy chờ hướng dẫn của nhân viên cấp cứu.