Nôn vọt liên tục sau bú ở trẻ sơ sinh không phải lúc nào cũng là hiện tượng sinh lý bình thường. Trong nhiều trường hợp, đây có thể là dấu hiệu của hẹp phì đại môn vị – một bệnh lý khiến thức ăn không thể di chuyển thuận lợi từ dạ dày xuống ruột non. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, trẻ có nguy cơ mất nước, suy dinh dưỡng và ảnh hưởng đến sự phát triển trong những tháng đầu đời.
Hẹp môn vị phì đại ở trẻ sơ sinh (Infantile Hypertrophic Pyloric Stenosis - IHPS) là tình trạng lớp cơ môn vị phát triển dày bất thường, làm hẹp đường lưu thông giữa dạ dày và tá tràng (đoạn đầu của ruột non). Khi đó, thức ăn và sữa sau khi được đưa vào dạ dày không thể di chuyển xuống ruột non một cách bình thường, dẫn đến tình trạng ứ đọng trong dạ dày.
Hình ảnh minh hoạ về tình trạng hẹp môn vị
Trong điều kiện bình thường, môn vị hoạt động như một "cánh cửa" điều tiết thức ăn từ dạ dày xuống ruột non. Cơ môn vị sẽ mở ra để thức ăn đi qua và đóng lại để hỗ trợ quá trình tiêu hóa. Tuy nhiên, ở trẻ mắc hẹp môn vị phì đại, lớp cơ này dày lên quá mức khiến lòng môn vị bị thu hẹp đáng kể, cản trở hoặc gần như ngăn chặn hoàn toàn sự lưu thông của thức ăn.
Tình trạng này thường gây nôn trớ kéo dài, mất nước, rối loạn dinh dưỡng và ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ. Do không hấp thu đủ dinh dưỡng, nhiều trẻ luôn có cảm giác đói dù vừa bú xong.
Các triệu chứng của hẹp môn vị thường xuất hiện khi trẻ được khoảng 3–6 tuần tuổi và hiếm gặp ở trẻ trên 3 tháng tuổi. Mức độ biểu hiện có thể tăng dần theo thời gian nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.
Tình trạng nôn vọt sau khi bú của trẻ
Nhiều bệnh lý tiêu hóa ở trẻ sơ sinh có thể gây nôn trớ tương tự hẹp môn vị. Vì vậy, việc thăm khám sớm có ý nghĩa quan trọng trong chẩn đoán và điều trị.
Phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện một trong các dấu hiệu sau:
Việc phát hiện sớm hẹp môn vị phì đại giúp trẻ được điều trị kịp thời, hạn chế nguy cơ mất nước, suy dinh dưỡng và các biến chứng ảnh hưởng đến sự phát triển sau này.
Đến nay, nguyên nhân chính xác gây hẹp phì đại môn vị vẫn chưa được xác định rõ. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu cho thấy bệnh có thể liên quan đến sự kết hợp giữa yếu tố di truyền và môi trường. Đa số trẻ không có biểu hiện bất thường ngay sau khi sinh mà tình trạng hẹp môn vị thường xuất hiện và tiến triển trong những tuần đầu đời.
Hẹp phì đại môn vị là bệnh lý tương đối hiếm gặp nhưng có xu hướng xuất hiện nhiều hơn ở một số nhóm trẻ sau:
Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, hẹp phì đại môn vị có thể ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe và sự phát triển của trẻ.
Tình trạng nôn trớ kéo dài khiến trẻ không nhận đủ dinh dưỡng cần thiết, dẫn đến chậm tăng cân và suy giảm tốc độ phát triển thể chất. Đồng thời, việc mất dịch liên tục qua các đợt nôn có thể gây mất nước và rối loạn điện giải. Đây là những khoáng chất quan trọng giúp duy trì hoạt động của tim, cơ và hệ thần kinh.
Trong một số trường hợp hiếm gặp, trẻ có thể xuất hiện tình trạng vàng da do sự tích tụ bilirubin trong máu. Khi nồng độ bilirubin tăng cao, da và củng mạc mắt của trẻ sẽ chuyển sang màu vàng.
Việc chẩn đoán hẹp phì đại môn vị thường dựa trên triệu chứng lâm sàng, đặc biệt là tình trạng nôn vọt sau bú, kết hợp với thăm khám thực thể và các phương tiện chẩn đoán hình ảnh.
Siêu âm là phương pháp được ưu tiên lựa chọn nhờ độ chính xác cao, không xâm lấn và an toàn đối với trẻ sơ sinh. Kỹ thuật này giúp bác sĩ đánh giá trực tiếp cấu trúc môn vị và phát hiện tình trạng dày cơ môn vị.
Các dấu hiệu gợi ý chẩn đoán bao gồm:
Chụp X-quang có sử dụng thuốc cản quang có thể được chỉ định trong trường hợp kết quả siêu âm chưa đủ rõ ràng. Tuy nhiên, hiện nay phương pháp này ít được sử dụng hơn do siêu âm đã mang lại hiệu quả chẩn đoán cao.
Sau khi thực hiện chụp cản quang, trẻ cần được theo dõi và loại bỏ lượng thuốc cản quang còn tồn đọng trong dạ dày nhằm hạn chế nguy cơ hít sặc.
Nội soi thường không phải là lựa chọn thường quy. Phương pháp này chỉ được chỉ định trong những trường hợp có biểu hiện lâm sàng không điển hình hoặc khi các phương pháp chẩn đoán khác chưa đưa ra được kết luận rõ ràng.
Phẫu thuật là phương pháp điều trị tiêu chuẩn đối với hẹp phì đại môn vị. Mục tiêu của điều trị là giải phóng tình trạng tắc nghẽn tại môn vị, giúp thức ăn có thể di chuyển bình thường từ dạ dày xuống ruột non.
Trước khi phẫu thuật, trẻ cần được bù dịch và điều chỉnh rối loạn điện giải nếu có. Đây là bước quan trọng nhằm đảm bảo trẻ đủ điều kiện sức khỏe để tiến hành phẫu thuật an toàn.
Kỹ thuật phẫu thuật phì đại môn vị bẩm sinh Ramstedt
Ghi chú:
Fredet – Ramstedt là kỹ thuật kinh điển trong điều trị hẹp phì đại môn vị và hiện vẫn được áp dụng rộng rãi. Phẫu thuật có thể thực hiện bằng phương pháp mổ mở hoặc mổ nội soi.
Trong quá trình phẫu thuật, bác sĩ sẽ rạch dọc lớp cơ môn vị bị phì đại và tách các thớ cơ ra đến sát lớp niêm mạc dạ dày. Thủ thuật này giúp mở rộng đường thoát của dạ dày mà không làm tổn thương niêm mạc bên trong.
Sau khi được giải phóng, cơ môn vị vẫn duy trì chức năng bình thường nhưng không còn gây cản trở quá trình lưu thông thức ăn.
Mổ mở: Trong phẫu thuật mổ mở, bác sĩ thực hiện một đường rạch nhỏ trên thành bụng để tiếp cận vùng môn vị và tiến hành cắt cơ môn vị theo kỹ thuật Fredet – Ramstedt. Đây là phương pháp đã được áp dụng trong nhiều năm với hiệu quả điều trị cao và tỷ lệ thành công tốt.
Mổ nội soi: Hiện nay, nhiều trung tâm ngoại nhi ưu tiên thực hiện phẫu thuật nội soi. Thủ thuật thường được tiến hành thông qua ba vết rạch rất nhỏ trên thành bụng. So với mổ mở, mổ nội soi có nhiều ưu điểm như ít xâm lấn, giảm đau sau mổ, hạn chế sẹo và giúp trẻ hồi phục nhanh hơn.
Sau phẫu thuật, phần lớn trẻ hồi phục nhanh chóng và có thể bắt đầu ăn trở lại sau vài giờ. Việc cho ăn thường được thực hiện từng bước, bắt đầu bằng dung dịch điện giải hoặc lượng sữa nhỏ, sau đó tăng dần theo khả năng dung nạp của trẻ.
Thông thường, trẻ sẽ hồi phục hoàn toàn sau vài ngày và có thể xuất viện sau khoảng 1–2 ngày sau phẫu thuật. Việc theo dõi sát sau mổ giúp đảm bảo trẻ bú tốt, không còn nôn trớ và sớm quay trở lại nhịp sinh hoạt bình thường.
Hẹp phì đại môn vị là một trong những nguyên nhân quan trọng gây nôn vọt kéo dài ở trẻ sơ sinh và cần được can thiệp y tế sớm. Việc nhận biết các dấu hiệu bất thường, đưa trẻ đi thăm khám kịp thời và điều trị đúng phương pháp không chỉ giúp khắc phục tình trạng tắc nghẽn đường tiêu hóa mà còn hạn chế nguy cơ suy dinh dưỡng, mất nước và các biến chứng liên quan. Chủ động theo dõi sức khỏe của trẻ trong những tháng đầu đời chính là yếu tố quan trọng giúp phát hiện sớm bệnh lý này.
BỆNH VIỆN ĐA KHOA PHƯƠNG ĐÔNG
Địa chỉ: Số 9, Phố Viên, Phường Đông Ngạc, Thành phố Hà Nội, Việt Nam
Tổng đài tư vấn: 19001806
Website: https://benhvienphuongdong.vn
Lưu ý: Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, vui lòng liên hệ với Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên viên y tế để được tư vấn cụ thể.
Nội soi dạ dày tá tràng và nội soi đại trực tràng đều là kỹ thuật nội soi tiêu hóa, nhưng mỗi phương pháp có chỉ định và chẩn đoán...
