Cơn tim đập dồn dập, khó thở, choáng váng, nghi ngờ cơ thể mắc bệnh hiểm nghèo nhưng đi khám lại không phát hiện ra bệnh gì? Trong nhiều trường hợp, các triệu chứng này không đến từ các bệnh lý thực thể mà là dấu hiệu của các bất ổn về mặt tinh thần, trong đó có hội chứng rối loạn hoảng sợ.
Rối loạn hoảng sợ (Panic Disorder) là một dạng rối loạn lo âu, đặc trưng bởi các cơn hoảng sợ xuất hiện đột ngột, dữ dội và lặp đi lặp lại đi kèm với các triệu chứng cơ thể. Cụ thể, trong cơn hoảng sợ, người bệnh có thể đột ngột cảm thấy tim đập dồn dập, khó thở, đau tức ngực, run rẩy, choáng váng, vã mồ hôi… đồng thời xuất hiện nỗi sợ hãi mãnh liệt rằng mình sắp chết, bị nhồi máu cơ tim, phát điên hoặc mất kiểm soát.
Ngoài thời điểm các cơn hoảng sợ bộc phát, người bệnh cũng có cảm giác bồn chồn, lo lắng sợ hãi mặc dù không có nguyên nhân cụ thể.
Điểm khác biệt giữa một cơn hoảng sợ đơn lẻ và hội chứng rối loạn hoảng sợ là sau cơn hoảng sợ, người bệnh liên tục lo lắng về việc cơn rối loạn lo âu sẽ lặp lại. Do đó, họ có xu hướng thay đổi hành vi, né tránh nhiều địa điểm hoặc hoạt động vì sợ cơn hoảng sợ sẽ xuất hiện trở lại.
Theo Hiệp hội Tâm thần học Hoa Kỳ (APA), các cơn hoảng sợ ảnh hưởng tới khoảng 11% dân số trong một năm nhưng không nguy hiểm vì phần lớn bệnh nhân sẽ tự hồi phục mà không cần điều trị. Chỉ số ít bệnh nhân có triệu chứng này phát triển thành bệnh lý (tỷ lệ mắc khoảng 2% – 3% dân số trong vòng 12 tháng).
Bệnh thường xuất hiện vào cuối tuổi vị thành niên hoặc đầu tuổi trưởng thành và phụ nữ mắc nhiều gấp khoảng 2 lần nam giới.
Hội chứng này đặc trưng bởi các cơn hoảng sợ diễn ra mà không rõ lý do
Theo Hiệp hội Tâm thần học Hoa Kỳ (APA), cơn hoảng loạn điển hình bởi các dấu hiệu dưới đây:
|
Triệu chứng về thể chất |
Triệu chứng về cảm xúc và suy nghĩ |
|
Tim đập nhanh, hồi hộp, đánh trống ngực |
Cảm giác sợ hãi dữ dội xuất hiện đột ngột dù không có nguy hiểm thực sự |
|
Đổ nhiều mồ hôi |
Sợ mất kiểm soát bản thân hoặc "phát điên" |
|
Run tay, run chân hoặc run toàn thân |
Sợ mình sắp chết hoặc đang mắc bệnh nguy hiểm (nhồi máu cơ tim, đột quỵ...) |
|
Khó thở, hụt hơi, cảm giác nghẹt thở |
Cảm thấy mọi thứ xung quanh không thật hoặc bản thân như tách rời khỏi thực tại |
|
Đau hoặc tức ngực |
Lo lắng kéo dài rằng cơn hoảng loạn sẽ tái diễn |
|
Buồn nôn, đau bụng hoặc khó chịu vùng bụng |
Luôn cảnh giác với các thay đổi của cơ thể vì sợ cơn hoảng loạn xuất hiện |
|
Chóng mặt, choáng váng, cảm giác sắp ngất |
Sau nhiều cơn hoảng loạn, người bệnh có xu hướng né tránh những nơi hoặc tình huống từng khiến mình lên cơn |
|
Tê bì, châm chích ở tay, chân hoặc các vùng khác trên cơ thể |
|
|
Cảm giác nóng bừng hoặc ớn lạnh |
|
Lưu ý: Cơn hoảng loạn do hội chứng rối loạn hoảng sợ gây ra xuất hiện mà không có bất kỳ nguyên nhân nào.
Trong quá trình thăm khám, các bác sĩ của Trung tâm Chăm sóc sức khỏe Tinh thần Phương Đông đã gặp không ít trường hợp oái oăm. Có thể kể đến như bệnh nhân đến khám vì tim đập nhanh, đổ mồ hôi nhiều, cảm giác hồi hộp, lo sợ vì nghĩ mình mắc bệnh hiểm nghèo. Nhưng sau khi kiểm tra và thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu, bác sĩ xác định đây là biểu hiện của bệnh rối loạn hoảng sợ.
Hiện nay, các bác sĩ vẫn chưa tìm thấy nguyên nhân trực tiếp gây ra bệnh lý này. Tuy nhiên, theo các nhà khoa học, các cơn hoảng sợ có thể được kích thích bởi các nhân tố sau:
Ly hôn có thể trở thành một trong những biến cố, kích thích người bệnh rơi vào các cơn hoảng sợ nhanh chóng hơn
Bác sĩ sẽ khai thác triệu chứng, tiền sử bệnh và loại trừ các nguyên nhân biểu hiện đến từ các bệnh lý như cường giáp, rối loạn nhịp tim, hen phế quản hay ảnh hưởng của các chất kích thích trước khi đưa ra chẩn đoán.
Trong quá trình đó, người bệnh có thể được chỉ định điện tim, xét nghiệm máu hoặc các cận lâm sàng khác nhằm loại trừ nguyên nhân kể trên.
Căn cứ theo Thống kê các Rối loạn Tâm thần DSM-5-TR, người mắc rối loạn tâm thần này sẽ có ít nhất 4 trong các triệu chứng kể trên. Đồng thời, sau ít nhất một cơn hoảng loạn, người bệnh không chỉ sợ hãi trong thời điểm bị hoảng loạn mà còn tiếp tục bị ảnh hưởng trong ít nhất 1 tháng với một hoặc cả hai biểu hiện sau:
Ths. BSNT Nguyễn Đình Nam khám cho bệnh nhân trầm cảm, rối loạn lo âu
Tương tự như các vấn đề tâm lý khác, bệnh lý này có thể được kiểm soát bằng cách trị liệu cùng chuyên gia tâm lý và dùng thuốc.
Để xoa dịu các triệu chứng về mặt cơ thể, các bác sĩ sẽ cân nhắc kê một số loại thuốc cho người bệnh trong thời gian ngắn. Trong đó, có thuốc chống trầm cảm với thành phần ức chế hấp thu chất dẫn truyền thần kinh serotonin sẽ giúp điều hòa tâm trạng và cảm xúc. Còn thuốc benzodiazepine đóng vai trò giảm nhanh các triệu chứng của cơn hoảng loạn như hồi hộp, tim đập nhanh, khó thở.
Vì thuốc chống trầm cảm không phát huy tác dụng ngay mà cần khoảng 2 - 6 tuần mới đạt hiệu quả rõ rệt nên người bệnh cần phối hợp dùng thêm benzodiazepine. Đặc biệt lưu ý rằng, Cục quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) đã cảnh báo rằng việc dùng các loại thuốc điều trị này phải tuân thủ theo đúng hướng dẫn của bác sĩ để hạn chế các triệu chứng phụ thuộc.
Đây sẽ là một trong các phương pháp điều trị mang tính chất trọng tâm bên cạnh. ThS.BSNT Nguyễn Đình Nam cho hay việc dùng thuốc chỉ mang tính chất hỗ trợ. Để điều trị tâm bệnh từ gốc, bệnh nhân phải được điều trị tâm lý để dần dần thay đổi về nhận thức và hành vi.
Với bệnh lý này, trên lâm sàng, liệu pháp nhận thức hành vi (CBT) đang được ứng dụng mạnh mẽ để hỗ trợ người bệnh hiểu vì sao cơn hoảng sợ xuất hiện, điều gì khiến chúng lặp lại và hướng dẫn cách kiểm soát chúng. Đơn cử như trong một buổi trị liệu bệnh rối loạn hoảng sợ tại Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, Ths. Chuyên gia tâm lý Hoàng Quốc Lân sẽ tiến hành giúp bệnh nhân:
Ths. Chuyên gia tâm lý Hoàng Quốc Lân trao đổi với bệnh nhân
Mục tiêu cuối cùng của trị liệu tâm lý không chỉ là làm giảm các cơn hoảng sợ, mà còn giúp người bệnh lấy lại cảm giác kiểm soát cuộc sống và tự tin quay trở lại cuộc sống hàng ngày.
Ngoài ra, theo review từ các bệnh nhân của Ths. BSNT Nguyễn Đình Nam, bác sĩ sẽ yêu cầu người bệnh điều chỉnh một số thói quen sống như tập thể dục, đi ngủ sớm, tham gia các hoạt động tập thể,... để giảm mức độ lo âu và dần dần thay đổi cuộc sống theo chiều hướng tích cực hơn.
Hiện nay chưa có biện pháp nào giúp phòng ngừa hoàn toàn bệnh lý này. Tuy nhiên, thay đổi lối sống khoa học hơn có thể giảm đáng kể nguy cơ mắc cũng như tái phát bệnh.
Theo Harvard Medical School, 30 - 40% bệnh nhân mắc chứng rối loạn hoảng sợ này đều không còn triệu chứng nếu được điều trị trong thời gian dài. Và 50% người bệnh chỉ còn các triệu chứng nhẹ, không ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày.
Một cơn hoảng sợ thường kéo dài từ vài cho đến khoảng 30 phút, đôi khi có thể kéo dài gần một giờ. Mặc dù cảm xúc của người bệnh sẽ xuất hiện rất dữ dội nhưng đa phần các cơn hoảng sợ sẽ có xu hướng giảm dần.
Có. Theo Harvard Medical School, hơn 90% người mắc bệnh lý này cũng gặp các vấn đề tâm lý khác như trầm cảm, rối loạn lo âu, rối loạn nhân cách, lạm dụng chất gây nghiện.
Có thể nói, rối loạn hoảng sợ không phải là dấu hiệu của sự yếu đuối mà là một bệnh lý thuộc nhóm rối loạn lo âu hoàn toàn có thể điều trị được. Để thoát khỏi các cơn hoảng sợ và cảm giác hồi hộp, căng thẳng không rõ lý do, cách tốt nhất là bạn nên duy trì điều trị với bác sĩ tâm thần và chuyên gia tâm lý. Mặc dù quá trình này có thể tính bằng năm nhưng đây sẽ là một trong những bước đầu tiên để bạn lấy lại quyền làm chủ cuộc sống của chính mình.
Để đặt lịch khám tâm bệnh tại Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, vui lòng liên hệ 1900 1806!
Rối loạn lo âu xã hội là tình trạng rối loạn tâm thần mãn tính, người bệnh có xu hướng sợ hãi và lo lắng quá mức khi tham gia...
