Tâm thần phân liệt thể di chứng (Residual) là thuật ngữ để mô tả giai đoạn người bệnh đã từng trải qua các triệu chứng loạn thần rõ rệt như hoang tưởng, ảo giác nhưng về sau các triệu chứng này giảm đáng kể. Thay vào đó, những biểu hiện âm tính như giảm động lực, thu mình, nghèo nàn ngôn ngữ và giảm biểu lộ cảm xúc vẫn kéo dài, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng giao tiếp, làm việc và cuộc sống của bệnh nhân.
Tâm thần phân liệt là bệnh lý tâm thần mãn tính nghiêm trọng, đặc trưng bởi các rối loạn hành vi, ngôn ngữ, khiến người bệnh mất khả năng sinh hoạt hàng ngày và trở thành gánh nặng cho gia đình, xã hội.
Tâm thần phân liệt thể di chứng (Residual) là thuật ngữ để chỉ người bệnh đã trải qua ít nhất một giai đoạn tâm thần phân liệt với các triệu chứng loạn thần nhưng hiện tại các biểu hiện hoang tưởng, ảo giác hoặc các triệu chứng dương tính khác đã giảm đáng kể. Trong khi đó, các triệu chứng âm tính như mất động lực, chai sạn cảm xúc,... vẫn có thể kéo dài.
Theo các bác sĩ Tâm thần của Trung tâm Chăm sóc sức khỏe Tinh thần Phương Đông, so với các thể bệnh tâm thần phân liệt khác, bệnh nhân thể di chứng có các triệu chứng ở mức độ nhẹ hơn. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là họ sắp khỏi bệnh mà đây có thể là biểu hiện của sự suy giảm một số chức năng về mặt tâm lý của cơ thể. Chính vì thế, bệnh nhân có xu hướng trở nên ít nói, ít giao tiếp, không còn hứng thú, thiếu chủ động hoặc không quan tâm đến những hoạt động trước đây mình từng yêu thích.
Bệnh nhân mắc bệnh lý này có xu hướng cảm thấy chán nản, mệt mỏi, mất hứng thú
Đặc điểm nổi bật của thể bệnh này là các triệu chứng âm tính kéo dài, có thể kể đến như sau:
Người bệnh có thể ít thể hiện cảm xúc qua nét mặt, ánh mắt, giọng nói hoặc ngôn ngữ cơ thể. Họ có vẻ thờ ơ, ít phản ứng trước những sự việc xung quanh và dần không thể hiện niềm vui, nỗi buồn hoặc sự quan tâm như trước đây.
Trong thời gian đầu, có thể người bệnh chỉ không bộc lộ cảm xúc một cách rõ ràng. Tuy nhiên, theo thời gian, tình trạng vô cảm xúc có thể biến thành vô cảm. Khi đó, bệnh nhân không hề biểu hiện cảm xúc vui buồn với bất kỳ sự vật, hiện tượng nào.
Bên cạnh mất dần khả năng thể hiện cảm xúc, người bệnh có xu hướng ít nói hơn trước. Đồng thời, lời nói sẽ trở nên cộc lốc, cụt ngủn. Khi trò chuyện, chúng ta có thể thấy nội dung lời nói cũng rất nghèo nàn, khiến việc giao tiếp và duy trì các mối quan hệ trở nên vô cùng khó khăn.
Người mắc hội chứng này gặp khó khăn trong việc biểu đạt suy nghĩ và cảm xúc của mình
Đây là biểu hiện thường ảnh hưởng rõ rệt nhất đến sinh hoạt hằng ngày và cũng là triệu chứng điển hình của các rối loạn tâm thần như trầm cảm, rối loạn lo âu. Họ có xu hướng trở nên thụ động, không còn hứng thú với việc chăm sóc bản thân, làm việc nhà, học tập hoặc tham gia các hoạt động xã hội.
Nếu tình trạng chán nản, uể oải về mặt tinh thần này kéo dài, năng suất và kết quả học tập, làm việc của người bệnh sẽ bị suy giảm đáng kể. Khi đó, họ có thể bị mất việc làm và càng ngày càng trở nên chây lỳ, không muốn làm gì, chỉ muốn nằm một chỗ.
Tương tự như các thể bệnh tâm thần phân liệt khác, hiện nay các bác sĩ vẫn chưa xác định được nguyên nhân chính xác gây ra hội chứng này. Bệnh được cho là hình thành do sự kết hợp giữa yếu tố di truyền, hoạt động bất thường của não bộ và sự ảnh hưởng của các yếu tố môi trường.
Theo Ths.BSNT Nguyễn Đình Nam (Phó Giám đốc Trung tâm Chăm sóc Sức khỏe Tinh thần Phương Đông), bệnh tâm thần phân liệt phải được điều trị dựa trên phác đồ cá thể hóa. Mục tiêu điều trị không chỉ là kiểm soát các triệu chứng loạn thần mà còn hỗ trợ người bệnh từng bước ổn định cảm xúc, lấy lại khả năng tự chăm sóc bản thân và cải thiện chất lượng cuộc sống.
Thuốc chống loạn thần là một trong những phương pháp điều trị nền tảng dành cho người bệnh tâm thần phân liệt. Bác sĩ có thể chỉ định bệnh nhân dùng thuốc để giảm nhẹ các triệu chứng về mặt cơ thể và hạn chế nguy cơ các triệu chứng tái phát.
Đặc biệt lưu ý rằng loại thuốc và liều lượng đã được bác sĩ đưa ra dựa trên tình trạng sức khỏe của từng bệnh nhân. Người bệnh tuyệt đối không tự ý ngừng thuốc, thay đổi liều lượng hoặc chuyển sang loại thuốc khác, ngay cả khi nhận thấy các triệu chứng đã cải thiện.
Theo Ths.BSNT Nguyễn Đình Nam, điều trị bằng thuốc chỉ là phương thức bổ trợ
Nếu như uống thuốc chỉ đóng vai trò bổ trợ thì các buổi trị liệu tâm lý lại là phương pháp mũi nhọn hỗ trợ bệnh nhân từng bước phục hồi và hướng đến cơ hội trở về với cuộc sống bình thường. Tùy từng trường hợp, bác sĩ Tâm thần có thể chỉ định người bệnh thực hiện các phương pháp như trị liệu nhận thức – hành vi, rèn luyện kỹ năng xã hội, hỗ trợ định hướng chuyên ngành cũng như nghề nghiệp.
Bên cạnh sự đồng hành của các bác sĩ Tâm thần, người bệnh cũng rất cần sự động viên và hỗ trợ tích cực từ phía gia đình. Những người thân trong gia đình nên chủ động tìm hiểu về bệnh, nhận biết những thay đổi bất thường và hỗ trợ người bệnh trong cuộc sống hàng ngày.
Ngoài ra, tâm thần phân liệt nói chung và tâm thần phân liệt thể di chứng (Residual) mặc dù có thể kiểm soát nhưng vẫn có nguy cơ tái phát. Vì vậy, người bệnh cần duy trì thăm khám định kỳ để bác sĩ đánh giá triệu chứng, khả năng đáp ứng điều trị và điều chỉnh phác đồ khi cần.
>>> Có thể nói, tâm thần phân liệt thể di chứng (Residual) là tình trạng có thể được kiểm soát và cải thiện khi người bệnh được điều trị, theo dõi phù hợp. Dù các triệu chứng âm tính có thể kéo dài, mức độ biểu hiện và khả năng hồi phục ở mỗi người là khác nhau. Với sự kết hợp giữa thuốc, trị liệu tâm lý, phục hồi chức năng và sự đồng hành của gia đình, người bệnh có thể từng bước nâng cao khả năng tự chăm sóc, duy trì các hoạt động hằng ngày và cải thiện chất lượng cuộc sống. Điều quan trọng là kiên trì điều trị và không mất hy vọng, bởi mỗi bước tiến dù nhỏ cũng có thể giúp người bệnh sống chủ động và hòa nhập tốt hơn với cuộc sống.
Tâm thần phân liệt thể di chứng (Residual) là thuật ngữ mô tả giai đoạn người bệnh đã không còn nhiều triệu chứng loạn thần.
