Nói chuyện khó hiểu, hành vi kỳ lạ, cảm xúc thất thường hay dần thu mình có thể bị xem là những thay đổi tâm lý thông thường ở tuổi mới lớn. Tuy nhiên, nếu các biểu hiện này kéo dài và ngày càng rõ rệt, đây có thể là dấu hiệu của tâm thần phân liệt thể thanh xuân (Hebephrenia) – thuật ngữ trước đây để mô tả dạng biểu hiện của tâm thần phân liệt thường khởi phát ở người trẻ.
Tâm thần phân liệt là rối loạn tâm thần nặng, có thể ảnh hưởng đến cách người bệnh suy nghĩ, cảm nhận và hành động. Người bệnh có thể có các triệu chứng như hoang tưởng, ảo giác, suy nghĩ hoặc nói năng rối loạn,...
Trong đó, tâm thần phân liệt thể thanh xuân (Hebephrenia) là cách gọi trước đây để mô tả trường hợp người bệnh có phát ngôn lố bịch, hành vi khó hiểu như làm tổn thương hoặc đập phá đồ đạc một cách vô cớ và không ổn định về mặt cảm xúc. Ngoài ra, một số người còn có biểu hiện hoang tưởng, ảo giác về những sự vật không có thật.
Theo các bác sĩ của Trung tâm Chăm sóc Sức khỏe Tinh thần Phương Đông, bệnh lý này thường được nhắc đến với giai đoạn khởi phát ở người trẻ, khoảng 15 - 25 tuổi. Người bệnh có thể dần thay đổi cách giao tiếp, hành vi, khả năng học tập và sinh hoạt mà ban đầu gia đình dễ nhầm với những thay đổi tâm lý thông thường ở tuổi mới lớn.
Lưu ý, Hebephrenia là thuật ngữ phân loại cũ và hiện không còn được sử dụng như một thể bệnh riêng trong DSM-5-TR. Tuy nhiên, thuật ngữ này vẫn có thể xuất hiện trong một số tài liệu hoặc được sử dụng để mô tả nhóm biểu hiện của tâm thần phân liệt với tư duy, lời nói và hành vi thiếu tổ chức, cùng cảm xúc không phù hợp.
Đây là bệnh lý thường khởi phát trong độ tuổi từ 15 - 25 tuổi
Các triệu chứng của tình trạng này thể hiện ở 4 khía cạnh chính, bao gồm tư duy, lời nói, hành vi và cảm xúc.
Theo ThS.BSNT Nguyễn Đình Nam, chưa xác định được nguyên nhân cụ thể gây ra bệnh tâm thần phân liệt. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu cho thấy các yếu tố như di truyền, đặc điểm phát triển não bộ và môi trường sống có thể góp phần làm tăng nguy cơ khởi phát bệnh, bao gồm:
Những người sinh ra và lớn lên trong gia đình có người mắc hoặc phải điều trị tâm thần phân liệt có nguy cơ mắc bệnh cao hơn.
Các nghiên cứu trên nhiều bệnh nhân Tâm - Thần kinh cho thấy tâm thần phân liệt có liên quan đến những thay đổi trong hoạt động của một số chất dẫn truyền thần kinh trong não, đặc biệt phải kể đến dopamine.
Ở một số người bệnh, sự rối loạn hoạt động của dopamine và độ nhạy của các thụ thể dopamine có thể liên quan đến các triệu chứng loạn thần. Tuy nhiên, những thay đổi này mới chỉ là một trong những yếu tố được nghiên cứu và chưa đủ cơ sở để khẳng định đây là nguyên nhân trực tiếp gây ra bệnh.
Sự rối loạn hoạt động của chất dẫn truyền thần kinh - dopamine cũng có thể là nhân tố kích thích bệnh lý này
Bên cạnh yếu tố di truyền và những thay đổi trong não bộ, một số yếu tố trong quá trình phát triển cũng có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Những biến cố bất lợi xảy ra trong thời kỳ mang thai hoặc sinh nở có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của não bộ. Tương tự, nhiễm trùng hoặc suy dinh dưỡng ở một số giai đoạn phát triển cũng có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh.
Khi lớn lên, sang chấn tâm lý nghiêm trọng hoặc tình trạng căng thẳng kéo dài có thể tiếp tục tác động đến sức khỏe tinh thần dễ dẫn đến các vấn đề về sức khoẻ tinh thần như trầm cảm, rối loạn lo âu,... Đặc biệt, việc sử dụng một số chất gây nghiện ở tuổi vị thành niên và người trẻ cũng được xem là yếu tố có thể làm tăng nguy cơ khởi phát bệnh.
Đây là bệnh lý cần được điều trị trong thời gian dài và theo dõi định kỳ. Đặc biệt, mục tiêu điều trị không chỉ là kiểm soát các triệu chứng loạn thần mà còn giúp người bệnh duy trì khả năng sinh hoạt, học tập, làm việc và hòa nhập xã hội.
Thuốc chống loạn thần thường là một trong những phương pháp điều trị nền tảng dành cho người bệnh tâm thần phân liệt. Thuốc được chỉ định để hỗ trợ kiểm soát các triệu chứng như hoang tưởng, ảo giác, kích động và một số biểu hiện rối loạn tư duy.
Trong quá trình điều trị, người bệnh cần sử dụng thuốc đúng hướng dẫn và tái khám theo lịch. Không tự ý tăng, giảm liều hoặc ngừng thuốc, ngay cả khi triệu chứng đã thuyên giảm, bởi việc này có thể làm tăng nguy cơ tái phát bệnh.
Bên cạnh dùng thuốc, bác sĩ có thể kết hợp các biện pháp tâm lý và phục hồi chức năng tùy theo tình trạng của từng người bệnh. Các liệu pháp này giúp người bệnh hiểu và kiểm soát tốt hơn suy nghĩ, cảm xúc và hành vi của bản thân. Đồng thời, người bệnh được hỗ trợ cải thiện khả năng giao tiếp, duy trì các hoạt động sinh hoạt hằng ngày và từng bước thích nghi với môi trường sống.
Liệu pháp nhận thức hành vi (CBT) có thể được cân nhắc để giúp người bệnh nhận diện những suy nghĩ hoặc phản ứng không phù hợp. Từ đó, người bệnh được học cách ứng phó với các triệu chứng và tình huống gây căng thẳng.
Trong thực tế điều trị tại Trung tâm Chăm sóc Sức khỏe Tinh thần Phương Đông, bên cạnh sự hỗ trợ của chuyên gia tâm lý, gia đình cũng cần tham gia vào quá trình điều trị cho người bệnh.
Những người thân trong gia đình nên dành thời gian tìm hiểu về bệnh và theo dõi những thay đổi bất thường. Trong trường hợp người bệnh có dấu hiệu kích động nghiêm trọng, mất khả năng kiểm soát hành vi, có ý nghĩ hoặc hành vi tự làm hại bản thân hay người khác, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế để được đánh giá và xử trí kịp thời.
Việc trị liệu tâm lý cho bệnh nhân tâm thần phân liệt phải có sự phối hợp giữa chuyên gia tâm lý và gia đình người bệnh
Hiện chưa có biện pháp nào có thể phòng ngừa hoàn toàn tâm thần phân liệt thể thanh xuân (Hebephrenia). Tuy nhiên, việc nhận biết sớm các triệu chứng bất thường vẫn có thể giúp người bệnh được phát hiện, can thiệp và kiểm soát bệnh tốt hơn.
Các bậc phụ huynh nên chú ý nếu trẻ hoặc người trẻ xuất hiện những thay đổi kéo dài và ngày càng rõ rệt về hành vi, giao tiếp, học tập hoặc khả năng tự chăm sóc bản thân. Để chủ động chăm sóc sức khỏe tinh thần, bạn có thể tham khảo một số biện pháp dưới đây:
Có thể nói, tâm thần phân liệt thể thanh xuân (Hebephrenia) là cách gọi trước đây cho một nhóm biểu hiện của tâm thần phân liệt, thường nổi bật với sự rối loạn trong tư duy, lời nói, hành vi và cảm xúc. Đây là bệnh lý phức tạp nhưng có thể được kiểm soát tốt hơn khi được phát hiện và can thiệp sớm. Sự thấu hiểu, đồng hành của gia đình kết hợp với điều trị chuyên khoa có thể giúp người bệnh từng bước ổn định triệu chứng, duy trì khả năng sinh hoạt và cải thiện chất lượng cuộc sống.
BỆNH VIỆN ĐA KHOA PHƯƠNG ĐÔNG
Địa chỉ: Số 9, Phố Viên, Phường Đông Ngạc, Thành phố Hà Nội, Việt Nam
Tổng đài tư vấn: 19001806
Website: https://benhvienphuongdong.vn
Lưu ý: Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, vui lòng liên hệ với Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên viên y tế để được tư vấn cụ thể.
Tâm thần phân liệt thể không biệt định (Undifferentiated) là tình trạng người bệnh chỉ có các triệu chứng chung mà không có các biểu hiện của thể bệnh nào.
