Tiêm phong bế dưới siêu âm và những điều cần biết

Khái quát về tiêm phong bế dưới siêu âm

Tiêm phong bế dưới hướng dẫn siêu âm là kỹ thuật sử dụng đầu dò siêu âm để quan sát trực tiếp cấu trúc giải phẫu bên dưới da như dây thần kinh, mạch máu, khớp hoặc các vị trí tổn thương. Từ đó có thể đưa kim đến đúng vị trí cần điều trị nhằm tiêm thuốc gây tê, thuốc chống viêm hoặc thuốc giảm đau một cách chính xác và an toàn hơn. 

Khác với phương pháp tiêm “mò” theo mốc giải phẫu truyền thống, kỹ thuật này cho phép bác sĩ nhìn thấy đường đi của kim theo thời gian thực (real-time), giúp giảm nguy cơ tổn thương mạch máu, thần kinh hoặc tiêm sai vị trí. 

Theo Hiệp hội Gây mê vùng và Giảm đau Hoa Kỳ (ASRA) và nhiều nghiên cứu, kỹ thuật hướng dẫn bằng siêu âm giúp tăng tỷ lệ chính xác khi phong bế thần kinh lên trên 90%, đồng thời giảm đáng kể biến chứng liên quan đến chọc kim mù như chảy máu, tổn thương thần kinh hoặc tiêm nhầm mạch máu. Ngoài hiệu quả giảm đau nhanh, phương pháp này còn giúp giảm lượng thuốc sử dụng, hạn chế tác dụng phụ toàn thân và rút ngắn thời gian phục hồi cho người bệnh. 

Chỉ định và chống chỉ định tiêm phong bế dưới siêu âm 

Tiêm phong bế dưới siêu âm tại Bệnh viện Đa khoa Phương Đông

Trường hợp chỉ định

Tiêm phong bế dưới hướng dẫn siêu âm có thể được chỉ định trong nhiều chuyên khoa khác nhau nhằm hỗ trợ gây tê, giảm đau hoặc kiểm soát đau sau phẫu thuật.

• Phẫu thuật chi trên: Phương pháp thường được sử dụng để gây tê đám rối thần kinh cánh tay trong các phẫu thuật hoặc thủ thuật vùng bàn tay, cổ tay, cẳng tay và cánh tay. Kỹ thuật này giúp giảm đau hiệu quả và hạn chế nhu cầu sử dụng thuốc mê toàn thân.
• Phẫu thuật chi dưới: Áp dụng trong gây tê thần kinh đùi, thần kinh tọa hoặc thần kinh khoeo cho các phẫu thuật vùng chân và khớp gối,...giúp kiểm soát đau tốt sau mổ và hỗ trợ phục hồi vận động sớm.
• Phẫu thuật lồng ngực: Trong các phẫu thuật lồng ngực, bác sĩ có thể thực hiện phong bế cạnh cột sống hoặc phong bế thần kinh liên sườn nhằm giảm đau sau phẫu thuật và cải thiện chức năng hô hấp cho người bệnh.
• Phẫu thuật ổ bụng: Phong bế mặt phẳng cơ ngang bụng (TAP block) thường được chỉ định trong các phẫu thuật ổ bụng nhằm giảm đau sau mổ và hạn chế sử dụng opioid.
• Điều trị đau mãn tính: Ứng dụng trong chẩn đoán và điều trị các hội chứng đau mạn tính như đau thần kinh, đau cột sống hoặc đau sau chấn thương.
• Phẫu thuật ngoại trú: Giúp giảm đau hiệu quả, rút ngắn thời gian hồi phục và hỗ trợ người bệnh xuất viện sớm.
• Phẫu thuật chấn thương: Giúp kiểm soát cơn đau hiệu quả, tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình xử trí và điều trị.

Trường hợp chống chỉ định

Mặc dù là kỹ thuật an toàn và ít xâm lấn, tiêm phong bế dưới siêu âm vẫn có một số chống chỉ định cần được cân nhắc kỹ lưỡng trước khi thực hiện nhằm đảm bảo an toàn cho người bệnh.

Các trường hợp chống chỉ định bao gồm:

• Người bệnh từ chối thực hiện thủ thuật
• Rối loạn đông máu nghiêm trọng: INR > 1,5; số lượng tiểu cầu < 50.000/mm³
• Nhiễm trùng tại vị trí tiêm
• Bệnh lý thần kinh nặng
• Dị ứng với thuốc gây tê tại chỗ
• Đang sử dụng liệu pháp chống đông máu
• Bất thường giải phẫu tại vùng can thiệp
• Có tiền sử chấn thương thần kinh trước đó
• Bệnh tim mạch nặng cần theo dõi đặc biệt
• Phụ nữ mang thai trong một số loại phong bế nhất định
• Người bệnh lo âu quá mức hoặc không có khả năng hợp tác trong quá trình thực hiện thủ thuật

Quy trình từng bước khi tiêm phong bế 

Quy trình tiêm phong bế thần kinh ngoại biên dưới hướng dẫn siêu âm được thực hiện theo nguyên tắc vô trùng nghiêm ngặt, dưới sự giám sát liên tục của hình ảnh siêu âm thời gian thực nhằm đảm bảo độ chính xác cao và giảm thiểu biến chứng. 

Các bước chính bao gồm:

Chuẩn bị: Giải thích thủ thuật cho bệnh nhân, lấy đồng thuận, đánh giá chống chỉ định (dị ứng thuốc tê, rối loạn đông máu nặng, nhiễm trùng tại chỗ). Bệnh nhân được đặt tư thế phù hợp tùy vị trí phong bế, theo dõi dấu hiệu sinh tồn, đặt đường truyền tĩnh mạch và chuẩn bị thuốc cấp cứu. Vùng can thiệp được sát trùng rộng bằng dung dịch chlorhexidine hoặc povidone-iodine.

Xác định cấu trúc giải phẫu: Sử dụng đầu dò siêu âm tần số cao, đặt máy ở chế độ B-mode, xác định dây thần kinh mục tiêu (hình ảnh hyperechoic, dạng tổ ong), mạch máu và các cấu trúc lân cận. Điều chỉnh đầu dò để có hình ảnh rõ nét nhất.

Chọc kim và tiêm thuốc: Gây tê da tại chỗ nếu cần. Đưa kim theo hướng in-plane (trong mặt phẳng) hoặc out-of-plane để quan sát toàn bộ đường đi của kim. Khi đầu kim nằm sát dây thần kinh , hút kiểm tra để loại trừ vị trí trong mạch máu, sau đó tiêm thử 0,5-1 ml thuốc tê để xác nhận lan thuốc đúng. Tiêm liều thuốc tê chính với tốc độ chậm, chia nhỏ, quan sát thuốc lan bao quanh thần kinh.

Toàn bộ quy trình thường mất 5-15 phút, tùy vị trí và kinh nghiệm bác sĩ. 

Cách chăm sóc sau khi tiêm phong bế dưới hướng dẫn siêu âm 

Chăm sóc sau thủ thuật bao gồm việc theo dõi các biến chứng (như tổn thương thần kinh, tụ máu, nhiễm trùng), đánh giá hiệu quả gây tê và xử lý bất kỳ tác dụng phụ hoặc biến chứng nào. 

Biến chứng có thể xảy ra và cách xử lý 

Kết luận

Tóm lại, tiêm phong bế dưới siêu âm hiện là tiêu chuẩn vàng trong giảm đau vùng nhờ độ chính xác cao, hiệu quả kéo dài và ít biến chứng. Phương pháp này mang lại giải pháp giảm đau mạnh mẽ cho cả đau cấp tính lẫn mạn tính. Tuy nhiên, kết quả tốt nhất phụ thuộc vào kinh nghiệm bác sĩ và thiết bị hiện đại. Nếu cần thực hiện, hãy lựa chọn cơ sở uy tín có bác sĩ chuyên sâu về gây mê - giảm đau.