Trẻ em béo phì đang dần trở thành mối lo ngại tại các đô thị lớn, tỷ lệ trẻ thừa cân có xu hướng tăng theo từng năm. Vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến vóc dáng, mà còn tiềm ẩn các nguy cơ về bệnh lý chuyển hoá nếu phát hiện muộn hoặc can thiệp không đúng cách. Qua bài viết dưới đây, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông sẽ giúp cha mẹ hiểu rõ hơn về nguyên nhân, dấu hiệu và hướng xử trí phù hợp.
Trẻ em béo phì là tình trạng cơ thể trẻ tích lũy lượng mỡ quá mức, vượt ngưỡng cần thiết cho sự phát triển thông thường. Vấn đề này làm gia tăng nguy cơ ảnh hưởng đến sức khoẻ, sự phát triển trong giai đoạn dậy thì của trẻ.
Béo phì ở trẻ em không chỉ được đánh giá dựa trên cân nặng, tỷ lệ cân nặng/chiều cao. Đánh giá BMI của trẻ có vượt ngưỡng hay không cần đối chiếu thêm với các chỉ số tăng trưởng theo tuổi và giới tính của trẻ.
Trẻ em béo phì cần được đánh giá dựa trên BMI và các chỉ số tăng trưởng theo tuổi, giới tính
Theo số liệu được báo Tuổi trẻ đưa tin, giai đoạn 2010 - 2025, Việt Nam nằm trong nhóm 10 quốc gia có tốc độ gia tăng tỷ lệ thừa cân. Trong đó, tỷ lệ trẻ 5 - 19 tuổi cao nhất thế giới, đứng thứ 4 về tốc độ gia tăng béo phì, tăng khoảng 8.7% mỗi năm.
Một nghiên cứu trên 437 trẻ 5 - 18 tuổi tại Bệnh viện Nhi Trung ương năm 2023, đăng tải trên Tạp chí Y học Việt Nam, cho thấy phần lớn trẻ mắc béo phì mức độ I kèm nguy cơ rối loạn chuyển hoá. Cùng với đó là khuyến cáo về chế độ ăn uống, vận động, sinh hoạt và theo dõi sức khỏe định kỳ, sớm phát hiện các bất thường liên quan.
BMI (Body Mass Index) là chỉ số đánh giá lượng mỡ thừa tích tụ trên cơ thể dựa vào chiều cao và cân nặng của mỗi cá nhân. Với trẻ em, BMI tiêu chuẩn thường thay đổi theo độ tuổi, bởi trong giai đoạn tăng trưởng cân nặng và chiều cao của trẻ có sự thay đổi nhanh chóng.
Chỉ số BMI được tính theo công thức sau: BMI=W/H*2
Trong đó:
Công thức tính chỉ số BMI xác định trẻ em có béo phì hay không
Trẻ em béo phì có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau gây ra, chia thành hai nhóm chính, nguyên phát và thứ phát.
Béo phì nguyên phát ở trẻ em chủ yếu xuất phát từ tình trạng mất cân bằng năng lượng kéo dài, khi năng lượng trẻ nạp vào qua thức ăn, đồ uống cao hơn mức tiêu hao của cơ thể. Tình trạng này thường liên quan đến chế độ ăn uống quá mức, ít hoạt động thể chất, khiến phần năng lượng dư thừa tích lũy dưới dạng mỡ.
Giai đoạn trước dậy thì, trẻ béo phì có thể cao hơn hoặc tăng trưởng chiều cao nhanh hơn so với bạn bè đồng trang lứa. Tuy nhiên, lợi thế này có xu hướng giảm dần khi dậy thì, tốc độ tăng trưởng ở trẻ béo phì có thể không còn vượt trội như trước.
Nguyên nhân gây béo phì thứ phát ở trẻ em thường liên quan đến các bệnh lý nội tiết, bệnh lý di truyền hoặc tác dụng phụ của thuốc. Cụ thể có thể gồm:
Nguyên nhân thứ phát khiến trẻ béo phì thường liên quan đến các bệnh lý nội tiết
Bên cạnh những nguyên nhân nêu trên, cân nặng của trẻ em có thể chịu tác động đồng thời bởi nhiều yếu tố liên quan khác. Dưới đây là một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ trẻ thừa cân và béo phì:
Nhóm yếu tố nguy cơ làm gia tăng tình trạng trẻ em béo phì
Nguy cơ trẻ em béo phì có thể nhận diện hoặc thông báo qua các dấu hiệu dưới đây:
Các cách giúp phụ huynh nhận biết con bị hoặc cảnh báo nguy cơ béo phì quá mức
Trẻ em béo phì chủ yếu được chẩn đoán dựa vào chỉ số BMI theo độ tuổi, biểu đồ tăng trưởng của trẻ. Trong quá trình khám lâm sàng, bác sĩ có thể khai thác thêm về tiền sử béo phì, chế độ ăn uống, chế độ sinh hoạt, tần suất vận động, các vấn đề sức khoẻ khác của trẻ và người thân.
Nhằm xác định cụ thể hơn về tình trạng, mức độ béo phì của trẻ, một số xét nghiệm chuyên sâu có thể được chỉ định:
Xét nghiệm chuyên sâu nhằm kiểm tra, xem xét mức độ béo phì của trẻ
Song, để không bỏ sót nguyên nhân cũng như bệnh lý tiềm ẩn do béo phì gây ra, trẻ có thể cần thực hiện thêm siêu âm ổ bụng đánh giá nguy cơ gan nhiễm mỡ, chụp sọ não với những trường hợp nghi ngờ tổn thương liên quan đến não bộ.
Tư vấn và tiêm chủng vắc-xin
Bệnh viện Đa khoa Phương Đông cung cấp dịch vụ tư vấn và tiêm chủng vắc-xin dành cho cả trẻ em và người lớn với...
Gói khám sức khỏe cho trẻ dưới 15 tuổi
Khám sức khỏe cho trẻ giúp cha mẹ theo dõi và có phương pháp chăm sóc con yêu phù hợp, tạo điều kiện để bé...
Gói khám và tư vấn dinh dưỡng cho trẻ em (dành cho đối tượng dưới 16 tuổi)
Giai đoạn tăng trưởng của trẻ chỉ diễn ra trong một khoảng thời gian nhất định, vì vậy việc theo dõi và bổ sung dinh...
Gói xét nghiệm sức khỏe tổng quát vi chất cho trẻ em
Gói xét nghiệm sức khỏe tổng quát vi chất cho trẻ tại tại BVĐK Phương Đông gồm 14 danh mục từ cơ bản đến chuyên...
Khám dinh dưỡng cho trẻ em và người lớn
Khám dinh dưỡng định kỳ là một phần quan trọng trong việc chăm sóc sức khỏe với trẻ em, người lớn, đặc biệt là nhóm...
Tiêm chủng vắc xin
Hệ thống tiêm chủng vắc xin của Phương Đông an toàn và hiệu quả cao. Cung cấp đầy đủ vắc xin cho trẻ em và...
Nếu tình trạng béo phì ở trẻ em không được phát hiện, điều trị kịp thời sẽ gây ra nhiều hệ luỵ đến tâm lý và thể chất của trẻ. Cơ thể tích tụ mỡ lâu ngày còn ảnh hưởng đến các chức năng khác của cơ thể như hô hấp, tim mạch, rối loạn chuyển hoá,...
Những vấn đề sức khỏe trẻ em có thể gặp phải nếu béo phì lâu ngày:
Béo phì lâu ngày không được can thiệp có thể khiến trẻ gặp nhiều vấn đề về sức khoẻ
Theo các chuyên gia y tế, việc phẫu thuật và lành vết thương ở trẻ em béo phì thường gặp nhiều khó khăn, dễ đối mặt với nguy cơ biến chứng. Tuổi thọ ở trẻ béo phì khi trưởng thành cũng thấp hơn người bình thường. Vấn đề này đòi hỏi phụ huynh cần có biện pháp can thiệp, chăm sóc tích cực từ sớm.
Tình trạng trẻ em béo phì có thể cải thiện nếu phát hiện và điều trị đúng cách ngay từ giai đoạn sớm. Qua đó hỗ trợ trẻ phát triển chiều cao tối ưu, giảm nguy cơ mắc các bệnh lý liên quan.
Thiết lập lại chế độ dinh dưỡng là việc đầu tiên phụ huynh cần làm để kiểm soát cân nặng của trẻ. Tuy nhiên, đây vẫn là giai đoạn con cần dinh dưỡng để phát triển, tránh cắt giảm quá mức làm gián đoạn quá trình tăng trưởng của con.
Mỗi bữa ăn, trẻ nên được ăn đủ 4 nhóm dưỡng chất, bao gồm chất đạm, bột đường, chất béo, vitamin và khoáng chất. Bác sĩ Khoa Dinh dưỡng - Bệnh viện Đa khoa Phương Đông khuyến khích trẻ béo phì nên tích cực bổ sung rau xanh, trái cây và sữa chua giúp tăng cường trao đổi chất.
Điều chỉnh chế độ dinh dưỡng cân bằng đủ 4 nhóm dưỡng chất cho trẻ em béo phì
Đồng thời tiết chế những thực phẩm giàu năng lượng như bánh kẹo ngọt, nước ngọt dầu mỡ, đường,... Bởi nhóm thực phẩm này không chỉ khiến trẻ béo phì, mà còn dẫn đến những hệ luỵ sức khỏe nghiêm trọng khác.
Cách tốt nhất để loại bỏ mỡ, tiêu hao năng lượng dư thừa là tích cực vận động trẻ tập luyện thể thao, thể dục trị liệu. Tuy nhiên ở độ tuổi của các con, phụ huynh không nên để con tập tạ, nâng đồ vật nặng; thay vào đó ưu tiên nhảy dây, chạy bộ hoặc bơi lội.
Tùy theo tình trạng, nguyên nhân béo phì, bác sĩ có thể xây dựng phác đồ điều trị chuyên biệt phù hợp với sức khỏe và tâm lý trẻ. Phụ huynh nên tìm kiếm địa chỉ y tế uy tín, chất lượng để con có hướng cải thiện cân nặng phù hợp, đồng thời hỗ trợ quá trình phát triển.
Béo phì, thừa cân có thể hình thành ở mọi giai đoạn phát triển triển của trẻ. Bố mẹ nên chủ động áp dụng các biện pháp phòng ngừa theo khuyến cáo của chuyên gia y tế:
Biện pháp phòng tránh nguy cơ trẻ em béo phì
Bên cạnh những nguyên tắc hỗ trợ phòng ngừa béo phì theo từng nhóm tuổi, trẻ cũng cần được rèn thói quen không chơi game, không xem tivi trong bữa ăn từ sớm. Áp dụng chế độ sinh hoạt lành mạnh, ngủ sớm, ngủ đủ giấc và không ngủ dậy quá muộn.
>>> Xem thêm:
Trẻ em béo phì cần được thăm khám tại cơ sở y tế có đầy đủ chuyên khoa phối hợp, không nên áp dụng chế độ ăn kiêng cảm tính tại nhà. Việc chẩn đoán đúng nguyên nhân do dinh dưỡng, bệnh lý nội tiết hay yếu tố di truyền quyết định phần lớn hiệu quả của phác đồ điều trị.
Tại Hà Nội, phụ huynh có thể đưa con đến Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, đơn vị có Trung tâm Béo phì và Rối loạn chuyển hoá hoạt động độc lập. Cùng với đó là sự phối hợp chặt chẽ của Khoa Dinh Dưỡng, Khoa Nhi tham gia đánh giá, xây dựng lộ trình can thiệp cho trẻ thừa cân.
Khi đến khám, trẻ sẽ trải qua các bước kiểm tra và tư vấn cải thiện chặt chẽ theo quy trình sau:
Khám, điều trị béo phì ở trẻ em tại Trung tâm Béo phì và Rối loạn chuyển hoá - Bệnh viện Phương Đông
Sự phối hợp liên chuyên khoa cùng trang thiết bị hiện đại giúp việc chẩn đoán, xây dựng phác đồ điều trị béo phì cho trẻ diễn ra chính xác, khoa học và nhất quán. Trẻ khám, điều trị béo phì ở Bệnh viện Đa khoa Phương Đông vừa kiểm soát được cân nặng, vừa đảm bảo phát triển thể chất toàn diện và hạn chế nguy cơ gặp phải biến chứng chuyển hóa về sau.
Tình trạng trẻ em béo phì có thể được kiểm soát nếu cha mẹ chủ động thăm khám sớm, tuân thủ hướng dẫn từ bác sĩ chuyên khoa. Việc theo dõi sát sao trong giai đoạn phát triển giúp trẻ đạt được cân nặng trong ngưỡng BMI cho phép, đồng thời duy trì tốc độ tăng trưởng về tầm vóc cũng như sức khỏe lâu dài. Nếu nhận thấy con có dấu hiệu thừa cân, thì cha mẹ nên đưa con thăm khám sớm và nhận lộ trình chăm sóc phù hợp.
Tỷ lệ trẻ em béo phì đang gia tăng, đặc biệt khu vực thành thị, tiềm ẩn nhiều nguy cơ về hạn chế tăng trưởng vóc dáng, sức khỏe thể...
