Trẻ bị sốt, đau đầu có phải mắc bệnh não mô cầu? Dấu hiệu nào cần đi viện ngay

Trẻ bị sốt, đau đầu có phải mắc bệnh não mô cầu hay không?

Trẻ bị sốt và đau đầu chưa thể khẳng định chắc chắn là đã mắc bệnh não mô cầu

Không phải trẻ nào sốt, đau đầu cũng mắc bệnh não mô cầu. Phần lớn các trường hợp này do cảm cúm hoặc nhiễm virus thông thường. Tuy nhiên, bệnh não mô cầu ở giai đoạn đầu lại có biểu hiện rất giống cảm lạnh, nên cần nghĩ đến bệnh này khi trẻ sốt cao, đau đầu kèm cứng cổ, nôn nhiều, ban xuất huyết hoặc li bì, khó đánh thức.

Thời gian ủ bệnh thường từ 2–10 ngày, phổ biến khoảng 3–4 ngày. Bệnh hay khởi phát đột ngột với sốt, đau đầu, đau mỏi người, buồn nôn hoặc nôn, nên dễ bị bỏ sót ở giai đoạn đầu trong khi diễn tiến lại rất nhanh. Bảng dưới đây giúp phụ huynh so sánh một số điểm khác biệt thường gặp:

Lưu ý: Thông tin trong bảng chỉ mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Khi nghi ngờ mắc bệnh, hãy đến cơ sở y tế để được thăm khám.

Cúm và não mô cầu có thể xảy ra cùng lúc: trong chùm ca tại TP.HCM, có học sinh được xác định đồng nhiễm cúm B và não mô cầu nhóm B. Vì vậy, khi trẻ có dấu hiệu cảnh báo, cha mẹ không nên tự kết luận con chỉ bị cảm cúm.

Khi nào cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay?

Ở thể tối cấp, người bệnh có thể xuất hiện ban xuất huyết hình sao trên da, tụt huyết áp, sốc nhiễm khuẩn và tử vong trong vòng 24 giờ nếu không được điều trị kịp thời. Hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi có một trong các biểu hiện sau:

• Sốt cao kèm đau đầu dữ dội, cứng cổ hoặc nôn nhiều.
• Xuất hiện ban xuất huyết hoặc các nốt tím đỏ trên da.
• Li bì, lơ mơ, lú lẫn, khó đánh thức.
• Trẻ nhỏ bỏ bú, quấy khóc không dứt, thóp phồng hoặc co giật.
• Tay chân lạnh, thở nhanh, da nhợt hoặc tím tái.
• Có triệu chứng nghi ngờ sau khi tiếp xúc gần với người mắc bệnh, ví dụ bạn học hoặc người cùng nhà.

Cha mẹ cần quan sát kỹ và đưa trẻ đi cấp cứu ngay lập tức nếu sốt và đau đầu đi kèm với các dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh

Cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhà, báo rõ với nhân viên y tế nếu trẻ từng tiếp xúc với ca bệnh hoặc học ở lớp có ca bệnh. Không nên tự điều trị tại nhà, tự mua kháng sinh cho trẻ, hoặc chờ thêm vài giờ xem sốt có giảm không. Bệnh được điều trị bằng kháng sinh tại cơ sở y tế; phát hiện và can thiệp sớm giúp tăng cơ hội hồi phục và giảm nguy cơ di chứng.

Những người tiếp xúc gần với ca bệnh cần được theo dõi sức khỏe và có thể được chỉ định dự phòng bằng kháng sinh. Việc này do cơ quan y tế hướng dẫn, người dân không tự ý dùng thuốc.

Bệnh não mô cầu là gì và vì sao nguy hiểm?

Bệnh não mô cầu (hay bệnh do não mô cầu) là bệnh nhiễm khuẩn cấp tính do vi khuẩn Neisseria meningitidis, còn gọi là meningococcus, gây ra. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hai thể thường gặp là viêm màng não mủ và nhiễm khuẩn huyết. Vi khuẩn có dạng song cầu khuẩn hình hạt cà phê, thường xếp thành từng đôi, khu trú ở vùng mũi họng. Con người là vật chủ tự nhiên đã biết của vi khuẩn này; hiện chưa ghi nhận động vật trung gian nào truyền bệnh.

Dựa vào cấu trúc lớp vỏ bao quanh, vi khuẩn được chia thành 12 nhóm huyết thanh. Sáu nhóm A, B, C, W, X và Y là nguyên nhân của phần lớn các ca bệnh nặng ở người. Tại Việt Nam, nhóm B được nhắc đến nhiều trong các ca bệnh ghi nhận gần đây.

Mức độ nguy hiểm của bệnh nằm ở cả nguy cơ tử vong lẫn di chứng. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa bệnh tật Hoa Kỳ (CDC), khoảng 10–15% người mắc vẫn có thể tử vong dù đã được điều trị kháng sinh phù hợp; nếu không được điều trị kịp thời, WHO ghi nhận tỷ lệ tử vong có thể lên tới khoảng 50%. Khoảng 1/5 người sống sót phải đối mặt với di chứng lâu dài như giảm hoặc mất thính lực, tổn thương thần kinh và não, rối loạn nhận thức, suy giảm thị lực, vấn đề về hành vi, hoặc mất chi do hoại tử.

Bệnh não mô cầu là bệnh truyền nhiễm cấp tính nguy hiểm có khả năng lây lan nhanh qua đường hô hấp và dễ bùng phát thành dịch

Tình hình bệnh não mô cầu tại Việt Nam 

Theo thông tin Bộ Y tế công bố ngày 13/4/2026, từ tuần 1 đến tuần 14 năm 2026, cả nước ghi nhận 24 trường hợp mắc bệnh do não mô cầu, trong đó có 4 trường hợp tử vong. Số ca mắc cao hơn khoảng 70% so với cùng kỳ năm 2025 (14 trường hợp). Trẻ em dưới 15 tuổi chiếm 46% tổng số ca. Thời điểm đó, các ca bệnh xuất hiện rải rác trong cộng đồng, chưa hình thành ổ dịch tập trung.

Giữa tháng 10/2026, TP.HCM ghi nhận chùm 4 ca bệnh não mô cầu nhóm B ở học sinh một trường trung học cơ sở tại xã Hiệp Phước. Ca đầu tiên là thể tối cấp, nhập viện ngày 14/10 và tử vong. Ngành y tế đã triển khai kháng sinh dự phòng cho người tiếp xúc gần, tổng vệ sinh và khử khuẩn trường học. Theo Sở Y tế TP.HCM, đến ngày 19/10, chưa phát hiện thêm ca mới trong nhóm người tiếp xúc và chuỗi lây truyền đã được kiểm soát.

Ngành y tế khuyến cáo người dân bình tĩnh, chủ động phòng bệnh, không chủ quan nhưng cũng không hoang mang. Bệnh diễn tiến nhanh, dễ nhầm với cảm cúm và có thể lây ở môi trường tập thể, nên việc nắm rõ dấu hiệu cảnh báo và tiêm phòng đầy đủ là rất cần thiết.

Con đường lây nhiễm của bệnh não mô cầu từ đâu?

Bệnh lây chủ yếu khi tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết mũi, họng của người bệnh hoặc người lành mang trùng, hoặc khi hít phải giọt bắn hô hấp phát ra lúc ho, hắt hơi, nói chuyện. Nguy cơ tăng lên khi tiếp xúc gần và kéo dài, sống chung trong không gian chật hẹp hoặc dùng chung đồ cá nhân như cốc, ống hút.

Không phải ai mang vi khuẩn cũng mắc bệnh. Tại một thời điểm, khoảng 5–10% người trong cộng đồng có thể mang vi khuẩn ở mũi họng mà không có biểu hiện gì; tỷ lệ này có thể cao hơn ở nơi đang có dịch. Những người này vẫn có khả năng truyền vi khuẩn cho người khác, nên bệnh dễ lây lan và khó kiểm soát ở môi trường tập thể như trường học, ký túc xá. Bất kỳ ai cũng có thể mắc bệnh, nhưng nguy cơ cao hơn ở:

• Trẻ dưới 5 tuổi: nhóm có tỷ lệ mắc cao.
• Thanh thiếu niên và thanh niên học tập, sinh hoạt, làm việc ở nơi đông người như trường học, ký túc xá, doanh trại quân đội, khu công nghiệp.
• Người cao tuổi, người có bệnh nền hoặc suy giảm miễn dịch.
• Người chưa tiêm vaccine phòng não mô cầu và trẻ thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc lá.

Cách phòng bệnh não mô cầu cho trẻ và gia đình

Cách hiệu quả và quan trọng nhất để phòng ngừa bệnh não mô cầu cho trẻ và gia đình là chủ động tiêm vắc-xin, kết hợp với giữ gìn vệ sinh cá nhân và môi trường sống

Tiêm vaccine: WHO và Bộ Y tế khuyến cáo tiêm chủng là biện pháp phòng bệnh chủ động quan trọng. Hiện Việt Nam có vaccine phòng não mô cầu nhóm B và vaccine phối hợp phòng các nhóm A, C, W, Y. Để được bảo vệ trước các nhóm huyết thanh gây bệnh chính, phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở tiêm chủng để bác sĩ tư vấn lịch tiêm phù hợp với độ tuổi, tình trạng sức khỏe và nguy cơ phơi nhiễm. Trẻ đã từng tiêm vaccine nhóm B–C trước đây nên hỏi bác sĩ về việc tiêm bổ sung vaccine nhóm B. Vaccine hiện chưa bao phủ toàn bộ các nhóm huyết thanh (ví dụ nhóm X), vì vậy vẫn cần duy trì các biện pháp phòng bệnh khác.

Biện pháp hằng ngày: những thói quen đơn giản dưới đây giúp giảm nguy cơ lây truyền, đặc biệt ở trường học và nơi đông người:

• Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng; đeo khẩu trang ở nơi đông người hoặc khi có triệu chứng hô hấp.
• Không dùng chung cốc, ống hút, bàn chải đánh răng và đồ dùng cá nhân.
• Giữ nơi ở, lớp học, nơi làm việc sạch sẽ, thông thoáng; hạn chế để trẻ tiếp xúc với khói thuốc lá.
• Ăn uống đủ chất, ngủ nghỉ hợp lý, tập luyện để nâng cao thể trạng.
• Khi có ca bệnh trong lớp học hoặc cơ quan, làm theo hướng dẫn của cơ quan y tế về theo dõi sức khỏe, cách ly và điều trị dự phòng.

>>> Xem thêm: Não mô cầu và cách phòng bệnh hiệu quả bằng tiêm chủng

Câu hỏi thường gặp về bệnh não mô cầu

Bệnh não mô cầu có lây từ người sang người không?

Có. Bệnh lây qua giọt bắn và dịch tiết mũi họng khi tiếp xúc gần với người bệnh hoặc người lành mang trùng. Nguy cơ cao hơn ở người sống chung, học chung lớp, ở chung phòng với ca bệnh. Người từng tiếp xúc gần nên theo dõi sức khỏe và thực hiện biện pháp dự phòng theo hướng dẫn của cơ quan y tế.

Bệnh não mô cầu có điều trị được không?

Bệnh có thể điều trị bằng kháng sinh tại cơ sở y tế, và kết quả phụ thuộc nhiều vào việc phát hiện, can thiệp sớm. Tuy vậy, bệnh vẫn có nguy cơ tử vong và để lại di chứng ngay cả khi được điều trị, nên phòng bệnh bằng vaccine và nhận biết sớm dấu hiệu cảnh báo vẫn rất quan trọng.

Trẻ đã tiêm vaccine nhóm B–C có cần tiêm lại không?

Trẻ nên được bác sĩ đánh giá tiền sử tiêm chủng để tư vấn tiêm bổ sung vaccine nhóm B và vaccine phối hợp các nhóm A, C, W, Y phù hợp với độ tuổi. Phụ huynh nên mang theo sổ tiêm chủng của trẻ khi đi tư vấn.

>>> Xem thêm: 

• Thông tin chi tiết về bệnh viêm màng não mô cầu BC
• Nên tiêm viêm não mô cầu AC hay BC cho trẻ?

Kết luận

Sốt và đau đầu ở trẻ thường do những bệnh nhẹ, nhưng khi đi kèm cứng cổ, nôn nhiều, ban xuất huyết hoặc li bì, cần nghĩ đến bệnh não mô cầu và đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay. Cùng với việc theo dõi sát con, tiêm vaccine theo tư vấn của bác sĩ và duy trì thói quen vệ sinh hằng ngày là cách bảo vệ trẻ và cộng đồng trước căn bệnh diễn tiến nhanh này.