Buồng trứng là gì? Vị trí, cấu tạo, chức năng và các bệnh lý thường gặp

Thao Tran

19-06-2024

goole news
16

Buồng trứng là cơ quan sinh sản thiết yếu của nữ giới, đảm nhiệm hai chức năng chính: lưu giữ, nuôi dưỡng và giải phóng noãn trong quá trình rụng trứng; đồng thời sản xuất các hormone sinh dục như estrogen và progesterone. Những hoạt động này có ảnh hưởng trực tiếp đến chu kỳ kinh nguyệt, khả năng thụ thai và sức khỏe nội tiết. Do đó, việc tìm hiểu vị trí, cấu tạo, chức năng và các bệnh lý thường gặp ở buồng trứng có ý nghĩa quan trọng trong chăm sóc sức khỏe sinh sản nữ giới.

Buồng trứng là gì?

Buồng trứng (tiếng Anh: ovary) là cơ quan sinh dục nữ, có hình hạt đậu dẹt, nằm ở hai bên tử cung. Đây là nơi chứa các nang trứng, giải phóng trứng mỗi chu kỳ và sản xuất hormone sinh dục nữ estrogen, progesterone (cùng một lượng nhỏ androgen). Các hormone này điều hoà chu kỳ kinh nguyệt, hỗ trợ thai kỳ và tạo nên đặc điểm giới tính nữ ở tuổi dậy thì như phát triển ngực, thay đổi hình thể, mọc lông mu và lông nách.

Buồng trứng có hai chức năng chính:

  1. Chức năng ngoại tiết – rụng trứng. Mỗi chu kỳ, thường có một nang trứng trội phát triển và giải phóng một trứng. Với chu kỳ 28 ngày, trứng thường rụng vào khoảng ngày 14. Xem thêm chu kỳ kinh nguyệt.
  2. Chức năng nội tiết – sản xuất hormone. Buồng trứng tiết estrogen (chủ yếu là estradiol) và progesterone. Hai hormone này điều hoà chu kỳ kinh nguyệt, chuẩn bị niêm mạc tử cung và duy trì thai kỳ. Estrogen còn ảnh hưởng đến xương, da và tâm trạng, nên khi buồng trứng suy giảm, phụ nữ có thể gặp bốc hỏa, khô âm đạo, loãng xương.

Buồng trứng nằm ở đâu?

Buồng trứng nằm ở đâu?Vị trí của buồng trứng

Mỗi phụ nữ có hai buồng trứng, nằm ở hai bên tử cung, phía sau và dưới ống dẫn trứng, trong chậu hông bé. Mỗi buồng trứng gắn vào mặt sau dây chằng rộng của tử cung. Ở người chưa từng sinh, buồng trứng thường ở tư thế đứng; sau các lần sinh, vị trí có thể thay đổi.

Bề mặt buồng trứng nhẵn và hồng nhạt cho đến tuổi dậy thì. Mỗi lần rụng trứng làm rách lớp vỏ và để lại sẹo nhỏ, nên bề mặt dần sần sùi. Sau mãn kinh, không còn rụng trứng, buồng trứng teo nhỏ và bề mặt nhẵn trở lại.

>>> Xem thêm: 10 dấu hiệu sắp rụng trứng rõ nhất và dễ dàng dự đoán

Cấu tạo của buồng trứng gồm những phần nào?

Cấu tạo của buồng trứng gồm những phần nào?Cấu tạo của buồng trứng

Mỗi buồng trứng hình hạt đậu dẹt, dài khoảng 3 cm, rộng 1,5 cm, dày 1 cm, gồm hai mặt, hai bờ và hai đầu. Buồng trứng không có phúc mạc che phủ mà được bao bọc bởi lớp áo trắng. Từ ngoài vào trong gồm:

  • Lớp áo trắng: lớp tế bào phủ ngoài buồng trứng. Ở phụ nữ trẻ lớp này thấy rõ; theo tuổi, tế bào dẹt dần và chuyển màu xám đục.
  • Vỏ buồng trứng: chứa các nang trứng và thể vàng; mô đệm có tế bào cơ trơn, tế bào hình thoi và sợi liên kết.
  • Tuỷ buồng trứng: mô liên kết nhiều sợi chun và mạch máu, nhất là tĩnh mạch; giàu mạch máu hơn lớp vỏ.
  • Nang trứng: bé gái sinh ra đã có nhiều nang trứng nguyên thuỷ. Trung tâm mỗi nang là một noãn, bao quanh bởi các tế bào nang. Sau dậy thì, một số nang phát triển thành nang trứng chín.

Khi sinh ra, bé gái có khoảng 1–2 triệu nang trứng nguyên thuỷ. Đến tuổi dậy thì còn khoảng 300.000–400.000, và chỉ vài trăm nang rụng trứng trong cả đời sinh sản.

Kích thước buồng trứng bình thường là bao nhiêu?

Ở người trưởng thành, mỗi buồng trứng dài khoảng 3 cm, rộng khoảng 1,5 cm, dày khoảng 1 cm. Kích thước thay đổi theo tuổi và theo chu kỳ: nhỏ ở bé gái (khoảng 1 cm), lớn dần khi dậy thì, thay đổi theo nang trứng hoặc thể vàng trong mỗi chu kỳ, và teo nhỏ sau mãn kinh. Nang trứng chín trước khi rụng có thể đạt khoảng 18–25 mm trên siêu âm.

Kích thước có quyết định khả năng có thai không? Không đủ để kết luận. Dự trữ buồng trứng được đánh giá bằng xét nghiệm AMH, FSH và siêu âm đếm nang noãn thứ cấp (AFC), không chỉ dựa vào kích thước. Buồng trứng to hơn bình thường có thể gặp khi có u nang hoặc hội chứng buồng trứng đa nang, và cần siêu âm để đánh giá.

Một số căn bệnh thường gặp liên quan đến buồng trứng

Dưới đây là một số bệnh thường gặp mà chị em cần phải đặc biệt quan tâm vì có thể ảnh hưởng đến sức khoẻ sinh sản: 

Mô tả bệnh lý

Dấu hiệu gợi ý

Hướng xử trí

U nang buồng trứng: Túi chứa dịch hoặc chất khác ở buồng trứng; phần lớn là nang cơ năng, lành tính

Đau hoặc nặng bụng dưới, đau khi quan hệ, rối loạn kinh nguyệt, đi tiểu nhiều

Theo dõi, dùng thuốc hoặc phẫu thuật nội soi tuỳ loại và kích thước

Buồng trứng đa nang (PCOS): Rối loạn nội tiết – chuyển hoá liên quan rụng trứng và androgen

Kinh nguyệt thưa, mụn, rậm lông, tăng cân, khó có thai

Thay đổi lối sống, thuốc, kích thích rụng trứng, hỗ trợ sinh sản

Suy buồng trứng sớm: Buồng trứng giảm chức năng trước 40 tuổi

Kinh thưa hoặc mất kinh, bốc hỏa, khô âm đạo, hiếm muộn

Liệu pháp hormone, hỗ trợ sinh sản tuỳ trường hợp

Viêm buồng trứng: Nhiễm khuẩn, thường nằm trong viêm phần phụ/viêm vùng chậu

Đau hạ vị, sốt, khí hư bất thường, đau khi quan hệ

Kháng sinh theo chỉ định; can thiệp khi có biến chứng

Ung thư buồng trứng: Khối u ác tính từ buồng trứng

Đầy bụng, nhanh no, đau vùng chậu, tiểu nhiều kéo dài

Phẫu thuật, hoá trị, điều trị đích theo giai đoạn

U nang buồng trứng có tự hết không?

U nang buồng trứng là túi chứa dịch hoặc chất khác hình thành trong hoặc trên buồng trứng. Phần lớn là nang cơ năng, lành tính và thường tự biến mất sau 1–3 chu kỳ kinh nguyệt. Một số loại khác, như nang bì hoặc nang lạc nội mạc tử cung, cần theo dõi hoặc phẫu thuật. Giai đoạn đầu u nang thường không có triệu chứng và hay được phát hiện tình cờ khi siêu âm. Đau bụng dưới dữ dội và đột ngột, kèm nôn hoặc sốt, có thể là xoắn hoặc vỡ nang và cần đi cấp cứu.

Buồng trứng đa nang (PCOS) có chữa được không?

Hội chứng buồng trứng đa nang là rối loạn nội tiết – chuyển hoá thường gặp ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản. Chẩn đoán khi có ít nhất 2 trong 3 đặc điểm: rối loạn rụng trứng, tăng androgen (mụn, rậm lông, rụng tóc) và hình ảnh buồng trứng đa nang trên siêu âm, sau khi loại trừ nguyên nhân khác. Bệnh không tự khỏi nhưng kiểm soát được. Điều trị gồm thay đổi lối sống (giảm cân nếu thừa cân, vận động), thuốc điều hoà kinh nguyệt hoặc cải thiện kháng insulin, thuốc kích thích rụng trứng khi mong có thai, và hỗ trợ sinh sản (IUI/IVF) khi cần.

Buồng trứng đa nang (PCOS) có chữa được không?Buồng trứng đa nang

Viêm buồng trứng có nguy hiểm không?

Viêm buồng trứng thường là một phần của viêm phần phụ hoặc viêm vùng chậu, do vi khuẩn (kể cả lây qua đường tình dục) đi lên từ âm đạo và cổ tử cung. Dấu hiệu gồm đau bụng dưới, sốt, khí hư bất thường, đau khi quan hệ và rối loạn kinh nguyệt. Điều trị chủ yếu bằng kháng sinh theo chỉ định của bác sĩ. Nếu để muộn, viêm có thể gây dính, tắc ống dẫn trứng và hiếm muộn.

Ung thư buồng trứng có những giai đoạn nào?

Giai đoạn đầu ung thư buồng trứng thường ít triệu chứng. Khi có, dấu hiệu hay gặp là đầy bụng hoặc chướng bụng kéo dài, nhanh no, đau vùng chậu, đi tiểu nhiều, sụt cân không rõ nguyên nhân; chảy máu âm đạo sau mãn kinh cũng cần đi khám. Theo phân loại FIGO, bệnh chia 4 giai đoạn:

  • Giai đoạn I: ung thư còn giới hạn ở một hoặc hai buồng trứng (hoặc ống dẫn trứng).
  • Giai đoạn II: lan trong khung chậu (tử cung, ống dẫn trứng hoặc các mô khác ở vùng chậu).
  • Giai đoạn III: lan ra phúc mạc ngoài khung chậu và/hoặc hạch sau phúc mạc.
  • Giai đoạn IV: di căn xa, ví dụ tràn dịch màng phổi có tế bào ung thư hoặc di căn vào nhu mô gan, lách.

Hiện chưa có xét nghiệm sàng lọc đại trà đủ hiệu quả cho người không có triệu chứng và nguy cơ trung bình. Việc thăm khám nên dựa vào triệu chứng và nguy cơ cá nhân, như tiền sử gia đình ung thư vú hoặc buồng trứng, đột biến BRCA1/BRCA2.

>>> Xem thêm: Tầm soát ung thư buồng trứng: 6 Điều quan trọng bạn cần biết

Cách chăm sóc và bảo vệ sức khỏe của buồng trứng

Bảo vệ buồng trứng là việc làm giúp chị em tránh xa các bệnh lý phụ khoa nguy hiểm như u nang, ung thư,… và duy trì khả năng khả năng sinh sản. Dưới đây là một lưu ý để giúp chị em có buồng trứng khỏe mạnh: 

Cách chăm sóc và bảo vệ sức khỏe của buồng trứngChế độ ăn tốt cho sức khỏe buồng trứng

  • Ăn cân bằng: nhiều rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, đạm nạc, cá và chất béo không bão hoà; hạn chế đường tinh luyện và đồ uống có đường, đặc biệt khi có PCOS hoặc kháng insulin.
  • Giữ cân nặng hợp lý và vận động đều, khoảng 150 phút mỗi tuần ở cường độ vừa.
  • Ngủ đủ giấc, giảm thức khuya kéo dài.
  • Không hút thuốc, hạn chế rượu bia. Hút thuốc liên quan đến mãn kinh sớm hơn.
  • Quan hệ tình dục an toàn để giảm nguy cơ bệnh lây qua đường tình dục gây viêm vùng chậu.
  • Vệ sinh vùng kín đúng cách: rửa bên ngoài bằng nước ấm sạch, theo chiều từ trước ra sau; không thụt rửa sâu trong âm đạo.
  • Khám phụ khoa định kỳ 6–12 tháng một lần, tuỳ khuyến cáo của bác sĩ, vì nhiều bệnh buồng trứng diễn tiến âm thầm.

Bệnh viện Đa khoa Phương Đông là một trong những địa chỉ khám phụ khoa uy tín. Gói khám phụ khoa được xây dựng bởi các chuyên gia Phụ sản với đầy đủ các danh mục: khám chẩn đoán, siêu âm, soi tươi âm đạo, Pap's mear, xét nghiệm máu yếu tố chuyên biệt sàng lọc ung thư. Một lần thăm khám tầm soát nhiều bệnh lý phụ khoa và đặc biệt bệnh viện đang có ưu đãi cực hấp dẫn. Vui lòng liên hệ đến hotline 19001806 để được tư vấn chi tiết và đặt lịch.

Buồng trứng không chỉ quyết định chức năng sinh sản mà còn tham gia điều hòa nhiều hoạt động nội tiết trong cơ thể phụ nữ. Các bệnh lý tại cơ quan này có thể ảnh hưởng đến chu kỳ kinh nguyệt, khả năng mang thai và sức khỏe lâu dài. Chủ động khám phụ khoa, siêu âm và kiểm tra khi có dấu hiệu bất thường là cách giúp phát hiện sớm bệnh lý, bảo vệ chức năng buồng trứng và sức khỏe sinh sản. Hy vọng với những chia sẻ trên về chủ đề buồng trứng, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông đã mang đến những thông tin hữu ích. Chị em hãy chủ động bảo vệ sức khỏe buồng trứng, sức khỏe sinh sản của chính bản thân trước khi quá muộn!

*Nội dung bài viết đã được update từ ngày 13/11/2026

BỆNH VIỆN ĐA KHOA PHƯƠNG ĐÔNG

Địa chỉ: Số 9, Phố Viên, Phường Đông Ngạc, Thành phố Hà Nội, Việt Nam
Tổng đài tư vấn: 19001806
Website: https://benhvienphuongdong.vn

 

Lưu ý: Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, vui lòng liên hệ với Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên viên y tế để được tư vấn cụ thể.

11,601

Bài viết hữu ích?

Nguồn tham khảo

Đăng ký nhận tư vấn

Vui lòng để lại thông tin và nhu cầu của Quý khách để được nhận tư vấn

TTUT.BSCKII

NGUYỄN THỊ BÍCH NGỌC

Bác sĩ Sản phụ khoa

TTUT.BSCKII

NGUYỄN THỊ BÍCH NGỌC

Bác sĩ Sản phụ khoa
19001806 Đặt lịch khám