Tiêm vắc xin cúm có phòng được cúm A không?

Vắc xin cúm hoạt động như thế nào?

Trước khi giải đáp về “tiêm vắc xin cúm có phòng được cúm A không”, chúng ta cần tìm hiểu về cơ chế phòng bệnh của vắc xin.

Theo các bác sĩ của Trung tâm Tư vấn và Tiêm chủng Phương Đông, về bản chất, vắc xin cúm không gây bệnh mà chỉ chứa các thành phần đặc trưng của virus (thường là protein bề mặt như hemagglutinin – HA). Khi được tiêm vào cơ thể, các thành phần này sẽ kích hoạt hệ miễn dịch theo một chuỗi phản ứng có kiểm soát.

Cụ thể, quá trình này diễn ra qua 3 giai đoạn như sau:

• Giai đoạn nhận diện: Ngay sau khi tiêm, các tế bào miễn dịch sẽ nhận diện protein virus là “tác nhân lạ”, từ đó khởi động phản ứng bảo vệ.
• Kích hoạt hệ miễn dịch: Sau khi nhận diện, cơ thể sẽ đồng thời kích hoạt các cơ chế quan trọng bao gồm miễn dịch dịch thể tức quá trình tạo ra kháng thể giúp trung hòa virus và miễn dịch tế bào để tiêu diệt các tế bào bị nhiễm virus
• Ghi nhớ miễn dịch: Sau quá trình “huấn luyện”, cơ thể sẽ lưu lại thông tin về virus dưới dạng tế bào nhớ. Khi virus thật xâm nhập, hệ miễn dịch có thể phản ứng nhanh chóng và mạnh mẽ hơn.

Thông thường, cơ thể cần khoảng 2 tuần để bắt đầu tạo kháng thể và đạt hiệu quả tối ưu sau 3–4 tuần. Tuy nhiên, do virus cúm biến đổi liên tục mỗi năm, khả năng bảo vệ của vắc xin cũng giảm dần theo thời gian. Do đó, để duy trì hiệu quả của vắc xin, người bệnh nên thực hiện tiêm nhắc lại hàng năm.

Tiêm vắc xin cúm có phòng được cúm A không?

Tiêm vắc xin cúm có thể phòng bệnh cúm A ở trẻ nhưng không thể phòng bệnh tuyệt đối 100%. Trên thực tế, các loại vắc xin cúm hiện nay đều được thiết kế để phòng ngừa những chủng virus cúm phổ biến nhất trong mùa dịch, trong đó có cả cúm A.

Các bác sĩ của Trung tâm Tư vấn và Tiêm chủng Phương Đông cho hay, thông thường một vắc xin cúm mùa sẽ bao gồm:

• Hai chủng cúm A (thường là H1N1 và H3N2)
• Một hoặc hai chủng cúm B

Điều này có nghĩa là khi các chủng virus thực tế trùng khớp với dự đoán của chuyên gia, vắc xin có thể mang lại hiệu quả bảo vệ đáng kể (có thể lên đến khoảng 60%). Tuy nhiên, các chuyên gia về tiêm chủng cho hay virus cúm A có khả năng biến đổi liên tục (trôi kháng nguyên). Trong khi đó, vắc xin được sản xuất dựa trên dự đoán chủng virus lưu hành nên hiệu quả phòng bệnh không thể mang tính chất tuyệt đối. 

Tất nhiên, sau khi tiêm, vắc xin vẫn hỗ trợ giảm nguy cơ mắc cúm A, hạn chế mức độ nặng nếu mắc bệnh và nguy cơ nhập viện cũng như tử vong (nếu không may mắc phải). 

Xem thêm: Cúm A khác gì các loại cúm B, C?

Tiêm vắc xin có thể phòng được bệnh cúm A

Đối tượng nên tiêm vắc xin để phòng ngừa bệnh cúm A

Tiêm vắc xin có phòng được cúm A không? Có. Đặc biệt, hiện nay có những nhóm đối tượng có nguy cơ cao hơn khi mắc cúm A và cần được ưu tiên bảo vệ như sau:

• Trẻ nhỏ dưới 5 tuổi (đặc biệt dưới 2 tuổi) có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, dễ gặp biến chứng như viêm phổi, viêm phế quản
• Người trên 65 tuổi sức đề kháng suy giảm, nguy cơ nhập viện và tử vong cao hơn
• Phụ nữ mang thai dễ gặp biến chứng và có thể ảnh hưởng đến thai nhi
• Người mắc bệnh mạn tính như tim mạch, tiểu đường, bệnh phổi, suy giảm miễn dịch…
• Nhân viên y tế hoặc người chăm sóc dễ tiếp xúc với nguồn bệnh và lây lan cho cộng đồng
• Người sống trong môi trường đông đúc như trường học, ký túc xá, khu công nghiệp…

Việc tiêm phòng không chỉ bảo vệ cá nhân bạn mà còn góp phần giảm lây lan, tạo thành dịch cúm A trong cộng đồng.

Xem thêm: Có nên mua gói tiêm chủng cho trẻ sơ sinh không?

Các loại vắc xin cúm có hiệu quả phòng cúm A hiện nay

Hiện nay, tại Việt Nam có 4 loại vắc xin cúm đã được cấp phép và sử dụng rộng rãi. Mỗi loại đều có khả năng phòng ngừa cúm A nhưng khác nhau về thành phần và đối tượng sử dụng như sau:

Khi nào nên tiêm phòng cúm A?

Trên thực tế, vắc xin cúm không phát huy tác dụng ngay lập tức mà cần một khoảng thời gian nhất định để cơ thể tạo kháng thể. Vì vậy, người dân nên chủ động tiêm phòng trước mùa cúm khoảng 2–4 tuần để hệ miễn dịch có đủ thời gian “chuẩn bị” trước khi virus bùng phát mạnh trong cộng đồng.

Tại Việt Nam, dịch cúm thường có xu hướng gia tăng theo mùa, phổ biến nhất vào khoảng tháng 3–4 và tháng 9–10 hằng năm. Đây được xem là thời điểm vàng để tiêm phòng. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là bạn chỉ nên tiêm trong các giai đoạn này.  Virus cúm có thể lưu hành quanh năm, do đó bạn hoàn toàn có thể tiêm vắc xin vào bất kỳ thời điểm nào nếu trước đó chưa được tiêm phòng, miễn là cơ thể đang ở trạng thái sức khỏe ổn định.

Đối với phụ nữ mang thai, việc tiêm phòng cúm không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe của mẹ mà còn góp phần tạo miễn dịch thụ động cho thai nhi trong những tháng đầu đời. Thời điểm tiêm phù hợp nhất thường là 3 tháng giữa hoặc 3 tháng cuối thai kỳ, khi cơ thể mẹ đã ổn định và vắc xin có thể phát huy hiệu quả bảo vệ tốt nhất.

Xem thêm: Phương pháp điều trị cúm A cho trẻ hiệu quả và lịch tiêm chủng mới nhất

Người bệnh nên chủ động tiêm phòng vào đầu và giữa năm - khoảng thời gian trước khi dịch bệnh bùng phát 

Sau khi tiêm vắc xin có thể bị cúm A không?

Người đã tiêm vẫn có thể mắc cúm A, nhưng trong đa số trường hợp, mức độ bệnh sẽ nhẹ hơn. Nguyên nhân có thể đến từ nhiều yếu tố dưới đây: 

• Thứ nhất, virus cúm A liên tục biến đổi (trôi kháng nguyên): Virus cúm có khả năng thay đổi cấu trúc bề mặt theo thời gian, khiến kháng thể được tạo ra từ vắc xin có thể không nhận diện hoàn toàn chủng virus mới. Nếu chủng virus lưu hành thực tế đã tiến hóa so với  chủng trong vắc xin, hiệu quả bảo vệ có thể bị giảm.
• Thứ hai, cơ thể chưa kịp tạo miễn dịch sau tiêm: Sau khi tiêm vắc xin, cơ thể cần khoảng 2 tuần để sản sinh đủ kháng thể. Nếu trong thời gian này bạn tiếp xúc với virus cúm A, bạn vẫn có thể mắc bệnh như bình thường
• Thứ ba, hiệu lực của vắc xin giảm dần theo thời gian: Hiệu quả miễn dịch từ vắc xin cúm thường kéo dài khoảng 6–12 tháng. Nếu tiêm quá sớm hoặc đã lâu không tiêm nhắc lại, lượng kháng thể có thể không còn đủ để bảo vệ khi virus tấn công.
• Thứ tư, yếu tố miễn dịch cá nhân: Hiệu quả của vắc xin còn phụ thuộc vào cơ địa từng người. Ở trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người có bệnh nền, hệ miễn dịch có thể không tạo ra phản ứng mạnh như người khỏe mạnh.

Lưu ý dành cho người bệnh khi tiêm phòng cúm A

Để đảm bảo an toàn và tối ưu hiệu quả của vắc xin, người tiêm cần chuẩn bị tốt trước và theo dõi kỹ sau tiêm. Cụ thể, trước khi tiêm, bạn nên lưu ý đảm bảo cơ thể khỏe mạnh, không sốt, trao đổi trước với bác sĩ về tiền sử dị ứng, bệnh nền và dành thời gian nghỉ ngơi đầy đủ, không uống bia rượu.

Sau khi tiêm, bạn cần dành thời gian ở lại cơ sở y tế ít nhất 30 phút để theo dõi các phản ứng như đau đớn, sưng tại chỗ tiêm và sốt nhẹ, cảm giác mệt mỏi. Bên cạnh đó, bạn cũng cần tránh vận động mạnh trong 24 giờ đầu và liên hệ với bác sĩ ngay nếu có dấu hiệu bất thường.

Người bệnh nên đi tiêm trong trạng thái khỏe mạnh 

Các biện pháp phòng ngừa bệnh cúm A

Dù đã tiêm vắc xin, việc duy trì các biện pháp phòng ngừa sau tiêm vẫn đóng vai trò quan trọng giúp tăng cường hiệu quả bảo vệ và hạn chế tối đa nguy cơ mắc cúm A. Dưới đây là những biện pháp bạn nên thực hiện:

• Giữ vệ sinh cá nhân: Đây là các biện pháp đầu tiên giúp ngăn ngừa virus xâm nhập vào cơ thể. Bạn nên rửa tay thường xuyên bằng xà phòng trong ít nhất 20 giây, đặc biệt sau khi ho, hắt hơi hoặc tiếp xúc với bề mặt công cộng. Trong trường hợp không có nước sạch, có thể sử dụng dung dịch sát khuẩn tay nhanh. Đồng thời, hạn chế thói quen chạm tay vào mắt, mũi, miệng để hạn chế vi khuẩn xâm nhập.
• Hạn chế tiếp xúc nguồn lây: Sau khi tiêm phòng, bạn vẫn có thể bị nhiễm cúm nếu tiếp xúc với nguồn bệnh. Vì vậy, bạn cần tránh tiếp xúc gần với người có triệu chứng như ho, sốt, đau họng. Khi đến nơi đông người hoặc không gian kín, bạn cũng nên chủ động đeo khẩu trang và giữ khoảng cách phù hợp để giảm nguy cơ lây nhiễm qua đường hô hấp.
• Tăng cường sức đề kháng: Một hệ miễn dịch khỏe mạnh sẽ giúp cơ thể đáp ứng tốt hơn với vắc xin và chống lại virus hiệu quả hơn. Bạn nên duy trì chế độ ăn uống lành mạnh với nhiều rau xanh, trái cây giàu vitamin (đặc biệt là vitamin C và D), uống đủ nước mỗi ngày. Bên cạnh đó, ngủ đủ 7–8 giờ mỗi đêm và tập thể dục thường xuyên cũng là những yếu tố quan trọng giúp nâng cao sức đề kháng.
• Giữ môi trường sống sạch sẽ: Không gian sống thông thoáng và vệ sinh tốt sẽ giúp hạn chế sự tồn tại và lây lan của virus cúm. Bạn nên mở cửa để không khí lưu thông, thường xuyên lau chùi các bề mặt tiếp xúc như tay nắm cửa, bàn ghế, thiết bị điện tử bằng dung dịch khử khuẩn phù hợp. Điều này đặc biệt cần thiết trong mùa cúm hoặc khi gia đình có người mắc bệnh.

Tóm lại,  câu hỏi “tiêm vắc xin cúm có phòng được cúm A không” đã có câu trả lời rõ ràng có nhưng hiệu quả phòng bệnh không tuyệt đối. Vắc xin giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh và biến chứng, đặc biệt ở nhóm nguy cơ cao. Vì vậy, tiêm phòng cúm định kỳ kết hợp với lối sống lành mạnh vẫn là cách phòng bệnh cúm A hiệu quả nhất.