Trước khi mang thai cần xét nghiệm những gì?
Vậy cần làm những xét nghiệm gì trước khi mang thai? Cả bố và mẹ đều nên được đánh giá sức khỏe, song danh mục xét nghiệm của hai người không hoàn toàn giống nhau. Bởi mục đích không phải là làm càng nhiều xét nghiệm càng tốt, mà là tìm ra từ sớm những vấn đề có thể ảnh hưởng đến khả năng thụ thai, thai kỳ và sức khỏe em bé để xử lý trước khi có thai.
Đối với người vợ
Xét nghiệm trước khi mang thai là một bước quan trọng giúp mẹ bầu chuẩn bị tốt nhất cho quá trình thai sản sau này
Công thức máu (CBC) là xét nghiệm máu trước khi mang thai ở mức cơ bản, dùng để đánh giá tình trạng thiếu máu và các chỉ số hồng cầu. Kết quả còn có thể gợi ý nguy cơ của một số bệnh lý huyết sắc tố như thalassemia, khi đó bác sĩ sẽ cân nhắc làm thêm xét nghiệm chuyên sâu. Theo ACOG, nếu chưa có kết quả trước đó, người đang lên kế hoạch mang thai cần được cung cấp xét nghiệm bệnh huyết sắc tố.
Nhóm máu ABO và yếu tố Rh cho biết nhóm máu của mẹ và giúp nhận ra trường hợp Rh âm tính. Thông tin này hữu ích trong quản lý thai kỳ cũng như dự phòng bất đồng Rh khi cần thiết. Trong chăm sóc thai sản, WHO xếp việc xác định nhóm máu và tình trạng Rh vào nhóm xét nghiệm máu cơ bản.
Xét nghiệm HIV, viêm gan B, viêm gan C và giang mai là nhóm xét nghiệm sàng lọc trước khi mang thai nên được trao đổi với bác sĩ ngay khi chuẩn bị có con. Các nhiễm trùng này có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của người mẹ lẫn thai nhi, và một số bệnh còn có khả năng lây từ mẹ sang con. CDC khuyến nghị mọi phụ nữ mang thai đều được sàng lọc HIV, viêm gan B, viêm gan C và giang mai; nếu thực hiện từ giai đoạn trước khi mang thai, vấn đề sẽ được phát hiện và xử trí sớm hơn.
Đánh giá miễn dịch với rubella hay xét nghiệm rubella trước khi mang thai có thể được thực hiện khi chưa rõ mình từng mắc bệnh hoặc đã tiêm vaccine hay chưa. Nhiễm rubella trong thai kỳ, nhất là ở giai đoạn sớm, có thể để lại hậu quả nghiêm trọng cho thai. Trường hợp chưa có miễn dịch, cần hoàn tất vaccine phòng rubella trước khi mang thai vì vaccine MMR không được dùng trong thai kỳ.
Đường huyết hoặc HbA1c không nhất thiết phải thực hiện theo cùng một cách cho mọi phụ nữ khỏe mạnh, nhưng nên được cân nhắc khi có thừa cân/béo phì, tiền sử đái tháo đường thai kỳ, người thân mắc đái tháo đường hoặc các yếu tố nguy cơ chuyển hóa khác. Đối với người đã mắc đái tháo đường, việc kiểm soát đường huyết trước khi thụ thai đặc biệt quan trọng nhằm hạn chế nguy cơ bất lợi cho cả mẹ và thai.
Sàng lọc người lành mang gen đối với bệnh di truyền (một dạng xét nghiệm gen di truyền trước khi mang thai) nên được tư vấn từ trước khi có thai. ACOG khuyến nghị người đang có kế hoạch mang thai cần được cung cấp thông tin và các lựa chọn sàng lọc bệnh di truyền phù hợp, trong đó có bệnh huyết sắc tố; carrier screening có thể bao gồm một số bệnh như xơ nang, teo cơ tủy sống và những bệnh di truyền khác, tùy chương trình sàng lọc. Khi người mẹ được xác định mang gen bệnh, người bố có thể cần xét nghiệm tiếp để đánh giá nguy cơ cho em bé.
Xét nghiệm chức năng tuyến giáp, nội tiết sinh sản hoặc các xét nghiệm chuyên sâu khác (nhóm xét nghiệm nội tiết trước khi mang thai) không nên mặc định đưa vào một “gói bắt buộc” cho mọi phụ nữ chuẩn bị mang thai. Các xét nghiệm này thường chỉ được cân nhắc khi có tiền sử bệnh tuyến giáp, rối loạn kinh nguyệt, vô sinh, thai kỳ bất thường trước đó hoặc những dấu hiệu khác gợi ý nguy cơ. Hiện ACOG không khuyến nghị sàng lọc thường quy suy giáp dưới lâm sàng cho toàn bộ phụ nữ không có nguy cơ, tuy nhiên xét nghiệm vẫn có thể phù hợp ở một số nhóm nguy cơ.
Đối với người chồng
Nam giới cũng cần khám tổng quát để đánh giá sức khỏe toàn diện
Sàng lọc bệnh truyền nhiễm cũng có ý nghĩa quan trọng với người chồng. HIV, viêm gan B, viêm gan C, giang mai cùng các nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục khác có thể được đánh giá tùy theo tiền sử và nguy cơ phơi nhiễm của từng người. Nếu một trong hai vợ chồng được phát hiện mắc bệnh, cặp đôi sẽ được tư vấn điều trị, biết cách phòng lây cho bạn đời và chủ động hơn trước khi mang thai. CDC cũng khuyến nghị đánh giá nguy cơ nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục (STI) trong chăm sóc trước mang thai.
Sàng lọc bệnh huyết sắc tố và một số bệnh di truyền không chỉ dành riêng cho người mẹ. Về bệnh huyết sắc tố, ACOG đề nghị cung cấp xét nghiệm cho những người đang chuẩn bị có con khi họ chưa từng được kiểm tra. Trong carrier screening, nếu kết quả cho thấy một người mang gen bệnh thì người còn lại cũng cần được kiểm tra, chẳng hạn bằng xét nghiệm gen trước khi mang thai, để biết con có nguy cơ thừa hưởng bệnh hay không.
Tinh dịch đồ là xét nghiệm quan trọng để đánh giá khả năng sinh sản của nam giới, nhất là với những cặp đôi khó có thai hoặc khi người chồng có tiền sử bệnh lý, phẫu thuật hay yếu tố có thể ảnh hưởng đến chức năng sinh sản. Dù vậy, không phải mọi nam giới khỏe mạnh đều bắt buộc làm xét nghiệm này chỉ vì đang chuẩn bị có con.
Xét nghiệm hormone sinh sản và các đánh giá chuyên sâu về nam khoa (một dạng xét nghiệm nội tiết chuẩn bị mang thai ở nam giới) chỉ nên thực hiện khi đã có chỉ định. Bác sĩ có thể cân nhắc các xét nghiệm này khi tinh dịch đồ bất thường, giảm ham muốn (libido), rối loạn chức năng tình dục, nghi ngờ suy sinh dục hoặc có biểu hiện gợi ý rối loạn nội tiết.
Một số xét nghiệm di truyền chuyên sâu, trong đó có xét nghiệm nhiễm sắc thể trước khi mang thai, cũng được cân nhắc khi hai vợ chồng có tiền sử gia đình mắc bệnh di truyền, từng có con bị dị tật hoặc bệnh di truyền, hoặc một trong hai người đã được xác định mang gen bệnh. Tư vấn di truyền trước khi mang thai giúp cặp đôi hiểu rõ nguy cơ và các lựa chọn sinh sản phù hợp.
Lưu ý: Các xét nghiệm cần làm trước khi mang thai nêu trên không phải bố mẹ nào cũng phải thực hiện đủ. Bác sĩ sẽ khai thác bệnh nền, tiền sử sản khoa, tiền sử gia đình, thuốc đang dùng, tình trạng tiêm chủng, nguy cơ bệnh truyền nhiễm và khả năng sinh sản, rồi dựa vào đó để cá thể hóa danh mục kiểm tra. Một số xét nghiệm được làm trước khi mang thai, trong khi một số sàng lọc khác sẽ được thực hiện ở giai đoạn đầu thai kỳ nếu trước đó chưa kiểm tra.
Tại sao cần phải xét nghiệm trước khi mang thai?
Theo thống kê, tỷ lệ tử vong ở sản phụ và trẻ sơ sinh tại Việt Nam được ghi nhận ở mức rất cao. Mỗi năm, ước tính có khoảng 41.000 trẻ chào đời với dị tật bẩm sinh, gây ảnh hưởng tiêu cực đến hạnh phúc cũng như kinh tế của nhiều gia đình. Bởi vậy, các cặp vợ chồng đang có kế hoạch sinh con, nhất là những người từng mang thai hoặc sinh con bị dị tật bẩm sinh, rất cần được tư vấn và kiểm tra sức khỏe trước khi mang thai để hạn chế tối đa những nguy cơ có thể xảy ra ở lần mang thai kế tiếp.
Sàng lọc trước khi mang thai là bước chuẩn bị quan trọng, đặc biệt đối với các cặp vợ chồng mang thai lần đầu hoặc đã từng có tiền sử thai kỳ không thuận lợi.
Khám sàng lọc trước khi mang thai (khám tiền thai hay xét nghiệm tiền sản trước khi mang thai) là những xét nghiệm cần thực hiện để kiểm tra sức khỏe di truyền của cả bố lẫn mẹ. Qua đó, hai vợ chồng cũng có thêm điều kiện chuẩn bị tốt nhất cả về thể chất lẫn tinh thần, góp phần giảm rủi ro cho mẹ và bé.
- Các xét nghiệm trước khi mang thai giúp nhận ra sớm những vấn đề tiềm ẩn ở mẹ bầu mà nhiều khi chưa có biểu hiện rõ ràng, chẳng hạn thiếu máu, viêm gan hay bệnh tim mạch. Nhờ vậy, bác sĩ có thể can thiệp kịp thời, tránh những biến chứng nguy hiểm cho thai nhi.
- Những xét nghiệm như Triple Test, NIPT hay chọc ối cho phép kiểm tra sức khỏe thai nhi và phát hiện các dị tật bẩm sinh như hội chứng Down, hội chứng Edwards, để gia đình và bác sĩ kịp chuẩn bị phương án hỗ trợ phù hợp.
- Việc sàng lọc những bệnh có thể lây từ mẹ sang con như HIV, viêm gan B hay giang mai tạo điều kiện để phòng ngừa và điều trị kịp thời.
- Từ kết quả khám sức khỏe, bác sĩ có thể tư vấn thời điểm “vàng” để thụ thai và đề xuất các biện pháp hỗ trợ khi cần, qua đó tăng khả năng thụ thai thành công.
>>> Xem thêm:
Cần chuẩn bị gì trước khi xét nghiệm?
Để buổi khám và những xét nghiệm cần làm trước khi mang thai diễn ra suôn sẻ, hiệu quả, các cặp vợ chồng cần chuẩn bị một số việc sau:
Chuẩn bị giấy tờ và thông tin cá nhân
- Đem theo giấy tờ tùy thân, ví dụ CCCD
- Chuẩn bị sổ khám sức khỏe (nếu có) và giấy tờ tiêm chủng để bác sĩ tham khảo.
- Nhớ rõ tiền sử bệnh của bản thân và gia đình, các loại thuốc đang dùng cùng những dị ứng đã biết. Những thông tin này giúp bác sĩ nhìn tổng thể tình trạng sức khỏe của bạn.
Chuẩn bị cho các xét nghiệm
- Nhịn ăn trước khi xét nghiệm máu: Tùy từng loại xét nghiệm (chẳng hạn đường huyết, mỡ máu), bạn nên nhịn ăn từ 4 đến 12 tiếng trước khi lấy máu.
- Uống nước và nhịn tiểu: Khi được chỉ định siêu âm bụng, bạn nên uống nhiều nước và nhịn tiểu để bàng quang căng đầy, giúp bác sĩ nhìn rõ hơn các cơ quan bên trong.
Các lưu ý khác:
- Chuẩn bị câu hỏi: Hãy ghi sẵn những câu hỏi, thắc mắc muốn trao đổi với bác sĩ để được tư vấn cụ thể về sức khỏe, chế độ dinh dưỡng và cách chuẩn bị tốt nhất cho thai kỳ.
- Mặc quần áo thoải mái: Ưu tiên trang phục rộng rãi, dễ chịu để việc thăm khám được thuận tiện.
Câu hỏi thường gặp
1. Nên xét nghiệm trước khi mang thai vào thời điểm nào?
Ngay khi có ý định sinh con, hai vợ chồng nên đi khám sàng lọc càng sớm càng tốt. Để có kết quả khám sức khỏe chính xác, thuận lợi cho việc mẹ tiêm phòng và chủ động hơn trong thai kỳ, nên khám sàng lọc trước khi mang thai khoảng 3-6 tháng.
2. Chồng có cần xét nghiệm trước khi vợ mang thai không?
Có. Dù hai vợ chồng đều thấy mình hoàn toàn khỏe mạnh, người chồng vẫn rất cần đi khám và làm xét nghiệm trước khi vợ mang thai để bảo vệ sức khỏe cho cả vợ và em bé.
3. Khỏe mạnh và không có bệnh nền có cần khám tiền thai hay không?
Hiệp hội Sản Phụ khoa Hoa Kỳ (ACOG) khuyến cáo mọi cặp đôi có kế hoạch sinh con đều nên đi khám sức khỏe trước khi mang thai, ngay cả khi không có dấu hiệu bất thường. Lý do là nhiều người dù không có triệu chứng vẫn có thể đang mắc các bệnh như tăng huyết áp, bệnh tuyến giáp, tiểu đường, thiếu máu hoặc bệnh lây qua đường tình dục. Ngoài ra, một số loại thuốc đang dùng (như thuốc kháng đông, thuốc điều trị béo phì, thuốc điều trị động kinh,...) có nguy cơ gây dị tật thai nhi và cần được điều chỉnh từ nhiều tháng trước khi mang thai.
4. Xét nghiệm trước khi mang thai ở đâu?
Hai vợ chồng nên chọn cơ sở y tế có chuyên khoa Sản phụ khoa đầy đủ, nơi bác sĩ khai thác kỹ bệnh nền, tiền sử sản khoa, tiền sử gia đình, thuốc đang sử dụng và tình trạng tiêm chủng để xây dựng danh mục xét nghiệm phù hợp với từng cặp đôi.
Nếu bạn chưa biết đâu là địa chỉ uy tín, có thể cân nhắc Bệnh viện Đa khoa Phương Đông - bệnh viện được trao danh hiệu "Top 10 Bệnh viện tiêu biểu châu Á - Thái Bình Dương 2026" và "Dịch vụ Thai sản tiêu biểu châu Á - Thái Bình Dương 2026" tại Diễn đàn Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương tổ chức ở Trung Quốc từ tháng 6/2026. Mọi thông tin thắc mắc cần được giải đáp xin vui lòng liên hệ qua hotline 1900 1806 để được giải đáp nhanh chóng.
Kết luận
Tóm lại, trước khi mang thai cần xét nghiệm những gì còn tùy vào từng cặp đôi, bởi mỗi người sẽ có một danh mục phù hợp dựa trên độ tuổi, tiền sử bệnh, tiền sử gia đình, tình trạng tiêm chủng và các yếu tố nguy cơ riêng. Việc xét nghiệm trước khi mang thai giúp những vấn đề sức khỏe có thể ảnh hưởng đến quá trình thụ thai và thai kỳ được nhận diện sớm, để mẹ chuẩn bị cho một thai kỳ an toàn hơn. Chủ động thực hiện xét nghiệm trước mang thai là bước chuẩn bị thiết thực để bảo vệ sức khỏe của cả mẹ và bé.
