Viêm trung thất là tình trạng nhiễm trùng, viêm tại khoang trung thất. Điều đáng lo ngại là viêm trung thất có thể ban đầu chỉ biểu hiện bằng những triệu chứng dễ nhầm với nhiều bệnh lý khác. Nếu chẩn đoán và kiểm soát nhiễm trùng chậm trễ, tình trạng viêm có thể lan rộng, dẫn đến nhiễm trùng huyết, suy đa cơ quan và đe dọa tính mạng. Vậy vì sao phát hiện muộn viêm trung thất lại nguy hiểm và những dấu hiệu nào cần được nhận biết sớm?
Viêm trung thất là tình trạng viêm hoặc nhiễm trùng xảy ra tại trung thất – khoang nằm ở trung tâm lồng ngực, giữa hai phổi. Đây là một tình trạng nghiêm trọng vì trung thất chứa nhiều cơ quan và cấu trúc quan trọng như tim, các mạch máu lớn, khí quản, thực quản và các dây thần kinh lớn. Khi nhiễm trùng lan vào khu vực này, bệnh có thể tiến triển nhanh và đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời.
Nhận biết tình trạng viêm trung thất
Viêm trung thất có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Trong đó, viêm trung thất sau phẫu thuật lồng ngực và tình trạng thủng thực quản là những nguyên nhân quan trọng. Ngoài ra, nhiễm trùng từ vùng răng miệng, họng hoặc cổ cũng có thể lan xuống trung thất, gây viêm trung thất hoại tử lan xuống. Một số trường hợp ít gặp hơn có thể liên quan đến nhiễm nấm, bệnh lao hoặc nhiễm trùng từ các vùng lân cận.
Về diễn biến, viêm trung thất có thể xảy ra cấp tính, tiến triển nhanh với biểu hiện nhiễm trùng rõ rệt, hoặc mạn tính, diễn biến kéo dài và thường liên quan đến các quá trình viêm xơ đặc thù.
Mức độ nguy hiểm của viêm trung thất nằm ở vị trí giải phẫu đặc biệt của trung thất. Đây không phải một khoang đơn thuần mà là nơi tập trung nhiều cơ quan và mạch máu thiết yếu. Khi nhiễm trùng lan rộng, tình trạng viêm có thể gây tổn thương các cấu trúc lân cận, đồng thời dẫn đến nhiễm trùng toàn thân và suy giảm chức năng các cơ quan.
Đặc biệt, viêm trung thất hoại tử lan xuống có thể bắt nguồn từ nhiễm trùng sâu vùng cổ hoặc họng, sau đó lan theo các khoang mô xuống lồng ngực. Bệnh có khả năng tiến triển nhanh thành nhiễm trùng huyết, sốc nhiễm trùng và suy đa cơ quan. Vì vậy, chẩn đoán sớm, sử dụng kháng sinh phù hợp và kiểm soát ổ nhiễm trùng kịp thời, thường bằng dẫn lưu hoặc phẫu thuật khi có chỉ định, đóng vai trò quan trọng trong tiên lượng người bệnh.
Nếu không được điều trị sớm, viêm trung thất có thể gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng như:
Mức độ và loại biến chứng phụ thuộc vào nguyên nhân, phạm vi nhiễm trùng cũng như thời điểm người bệnh được chẩn đoán và điều trị.
>>> Xem thêm: Suy tim cấp: Những điều cần biết về hiểm hoạ và cách điều trị
Viêm trung thất không phải lúc nào cũng có cùng một tiên lượng. Nguy cơ tử vong thay đổi đáng kể tùy theo nguyên nhân gây bệnh, mức độ lan rộng của nhiễm trùng, tình trạng toàn thân và đặc biệt là thời gian từ khi khởi phát đến khi được điều trị.
Các nghiên cứu cho thấy viêm trung thất sau phẫu thuật hiện có tỷ lệ tử vong thấp hơn so với trước đây nhờ những tiến bộ trong chẩn đoán, phẫu thuật, kháng sinh và hồi sức. Trong khi đó, viêm trung thất hoại tử lan xuống vẫn có tiên lượng nặng, với tỷ lệ tử vong được ghi nhận khoảng 20–40% trong một số tổng quan. Các nghiên cứu gần đây cho thấy kết quả điều trị đang được cải thiện nhưng bệnh vẫn có nguy cơ tử vong cao ở những trường hợp phát hiện muộn hoặc nhiễm trùng lan rộng.
Một tổng quan gần đây về viêm trung thất hoại tử lan xuống ghi nhận tỷ lệ tử vong trung bình khoảng 16,1% trong các nghiên cứu có quy mô trên 10 bệnh nhân trong giai đoạn 2001–2021. Một tổng quan khác cho thấy tỷ lệ tử vong được báo cáo đã giảm theo thời gian, nhưng vẫn ở mức đáng lưu ý, đặc biệt khi bệnh lan rộng xuống phần thấp của trung thất.
Do đó, thay vì dựa vào một con số tử vong cố định, tiên lượng của từng bệnh nhân cần được đánh giá dựa trên nguyên nhân gây viêm trung thất, mức độ lan rộng trên hình ảnh học, tình trạng nhiễm trùng toàn thân và khả năng kiểm soát ổ nhiễm trùng.
Đặc biệt, với những trường hợp viêm trung thất do nhiễm trùng vùng cổ lan xuống, việc trì hoãn chẩn đoán hoặc dẫn lưu không đầy đủ có thể làm bệnh tiến triển nhanh và ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sống còn. Điều trị sớm với sự phối hợp giữa hồi sức, kháng sinh và can thiệp kiểm soát nguồn nhiễm là yếu tố quan trọng giúp cải thiện tiên lượng.
Viêm trung thất là bệnh hiếm gặp, nhưng mức độ phổ biến không giống nhau giữa các thể bệnh. Tỷ lệ mắc phụ thuộc vào nguyên nhân, tình trạng sức khỏe và đặc biệt là việc bệnh xuất hiện sau phẫu thuật hay do nhiễm trùng lan từ vùng cổ, họng hoặc thực quản.
Viêm trung thất cấp tính có thể xảy ra sau phẫu thuật mở xương ức, đặc biệt trong các phẫu thuật tim và mạch máu lớn. Đây là biến chứng không thường gặp nhưng nghiêm trọng, với tỷ lệ được báo cáo khoảng 0,25–5% tùy nhóm bệnh nhân, loại phẫu thuật và cơ sở y tế.
Ngoài nguyên nhân sau phẫu thuật, viêm trung thất cấp tính còn có thể xuất hiện khi thực quản bị thủng hoặc nhiễm trùng từ vùng hầu họng, cổ lan xuống trung thất. Vì vậy, không nên chỉ xem đây là một biến chứng của phẫu thuật lồng ngực.
Viêm trung thất mạn tính, đặc biệt viêm trung thất xơ hóa, còn hiếm gặp hơn. Bệnh thường liên quan đến quá trình viêm kéo dài gây xơ hóa và chèn ép các cấu trúc trong trung thất. Một số trường hợp có liên quan đến nhiễm nấm Histoplasma capsulatum, thường được ghi nhận ở những khu vực lưu hành loại nấm này.
Do bệnh hiếm và có thể tiến triển âm thầm, số liệu về tỷ lệ mắc trong cộng đồng còn hạn chế. Vì vậy, việc đánh giá nguy cơ cần dựa trên nguyên nhân, yếu tố dịch tễ và biểu hiện lâm sàng của từng người thay vì áp dụng một tỷ lệ chung cho tất cả trường hợp viêm trung thất.
Triệu chứng viêm trung thất thay đổi tùy nguyên nhân và mức độ nhiễm trùng. Viêm trung thất cấp tính thường khởi phát nhanh, trong khi một số trường hợp có thể biểu hiện không điển hình, khiến người bệnh dễ nhầm với các bệnh lý hô hấp hoặc tim mạch khác.
Các dấu hiệu có thể gặp gồm:
Sốt là một trong những biểu hiện đầu tiên khi phát bệnh
Đặc biệt, nếu người bệnh xuất hiện đau ngực dữ dội, khó thở, sốt cao rét run, khó nuốt tăng nhanh, tụt huyết áp, lơ mơ hoặc rối loạn ý thức, cần được đưa đến cơ sở y tế ngay. Viêm trung thất cấp tính có thể tiến triển nhanh và gây nhiễm trùng huyết, suy cơ quan nếu chậm trễ điều trị.
Viêm trung thất có thể xảy ra cấp tính hoặc mãn tính. Viêm trung thất cấp thường liên quan đến nhiễm trùng lan nhanh vào trung thất, trong khi thể mạn tính thường tiến triển âm thầm, có thể liên quan đến nhiễm nấm, lao hoặc các quá trình viêm xơ kéo dài.
Viêm trung thất cấp thường xuất hiện khi vi khuẩn xâm nhập vào trung thất qua tổn thương hoặc từ một ổ nhiễm trùng lân cận. Ba nhóm nguyên nhân quan trọng gồm:
Viêm trung thất mãn tính thường tiến triển chậm và có thể dẫn đến tình trạng viêm, xơ hóa các mô trong trung thất. Nguyên nhân có thể liên quan đến:
Trong số các nguyên nhân nhiễm nấm, Histoplasma capsulatum có thể gây phản ứng viêm và xơ hóa kéo dài tại trung thất. Tuy nhiên, không phải cứ tiếp xúc với loại nấm này đều dẫn đến viêm trung thất. Phần lớn người phơi nhiễm không phát triển bệnh nặng; nguy cơ phụ thuộc vào mức độ phơi nhiễm, tình trạng miễn dịch và nhiều yếu tố khác.
Điều trị viêm trung thất phụ thuộc vào nguyên nhân, mức độ lan rộng của nhiễm trùng, tình trạng toàn thân và các biến chứng đi kèm. Với viêm trung thất cấp, đây là tình trạng cần được xử trí khẩn cấp tại cơ sở y tế có khả năng hồi sức và phẫu thuật.
Với viêm trung thất mạn tính, hướng điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân và biến chứng. Bác sĩ có thể cân nhắc điều trị nguyên nhân, theo dõi hoặc can thiệp để giải quyết tình trạng chèn ép, tắc nghẽn đường thở hay ảnh hưởng đến các mạch máu lớn trong trung thất. Một số trường hợp cần phẫu thuật hoặc thủ thuật can thiệp để cải thiện triệu chứng và chức năng của các cấu trúc bị ảnh hưởng.
Do viêm trung thất cấp có thể tiến triển nhanh thành nhiễm trùng toàn thân và suy cơ quan, người bệnh thường cần được theo dõi sát tại bệnh viện, thậm chí chăm sóc tích cực (ICU) khi tình trạng nặng. Việc lựa chọn kháng sinh, thời điểm dẫn lưu hoặc phẫu thuật cần được quyết định dựa trên nguyên nhân và mức độ bệnh cụ thể.
>>> Tham khảo gói khám sức khoẻ phù hợp với nhu cầu của bạn để phòng ngừa bệnh hiệu quả:
Viêm trung thất là bệnh lý nghiêm trọng, trong đó thời điểm chẩn đoán và điều trị có ảnh hưởng trực tiếp đến tiên lượng người bệnh. Khi xuất hiện đau ngực, sốt, khó thở, nuốt đau hoặc các triệu chứng bất thường sau phẫu thuật vùng ngực, thực quản, người bệnh cần được đánh giá y tế sớm, đặc biệt khi triệu chứng diễn tiến nhanh. Chẩn đoán đúng nguyên nhân, kiểm soát ổ nhiễm trùng và điều trị kịp thời là những yếu tố quan trọng giúp giảm nguy cơ biến chứng đe dọa tính mạng.
BỆNH VIỆN ĐA KHOA PHƯƠNG ĐÔNG
Địa chỉ: Số 9, Phố Viên, Phường Đông Ngạc, Thành phố Hà Nội, Việt Nam
Tổng đài tư vấn: 19001806
Website: https://benhvienphuongdong.vn
Lưu ý: Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, vui lòng liên hệ với Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên viên y tế để được tư vấn cụ thể.
Nguồn tham khảo
Viêm trung thất là bệnh lý nghiêm trọng, trong đó thời điểm chẩn đoán và điều trị có ảnh hưởng trực tiếp đến tiên lượng người bệnh.
